Ṣaḍviṃśa Brāhmaṇa ("26th" book) 17
Ṣaḍviṃśabrāhmaṇaṭīkā 17
- Language
- Sanskrit
17.1
prathamamudgātā ekasmai ekāgṛcaṃ gātuṃ hiṃkaroti hiṃkāraṃ kuryāt | kriyārthopapadasya ca karmaṇi (pā. 2. 3 14) iti sarvatra caturthī | saḥ hiṃkarttā prathamayā ṛcā gāyediti śeṣaḥ | tataḥ tisṛbhyaḥ tisra ṛco gātuṃ hiṃkaroti | sa madhyamayā dvitīsingle ṛcā trirgāyet | pañcabhyo hiṃkaroti | sa hiṃkarttā uttamayā tṛtīsingle ṛcā pañcakṛtvo gāyedityekā viṣṭutiḥ|atha ekasmai hiṃkaroti| sa prathamayeti pūrvavadvyākhyeyam tisṛbhyo hiṃkaroti | sa parācībhistisṛbhiḥ ṛgbhiḥ ānulomyena gāyedityarthaḥ| pañcabhyo hiṃkuryāt | sa prathamamekayā gāyet | tataḥ sa ekayā dvitīyāyā gāyet | sa hiṃkartodgātā tisṛbhiḥ tṛtīyayā ṛcā trirgāyediti | evaṃ trivṛta iṣusaṃjñikā viṣṭutirdvitīyetyarthaḥ |
anayā kartavyatāṃ darśayati—
ādyāvubhau paryāyau parācībhirānulomyena paṭhitābhistisṛbhiḥ ṛgbhiḥ kāryau | tṛtīyaḥ paryāya ekaikasyā ṛcastrirāvṛttyā kārya ityarthaḥ | pañcadaśasya viṣṭutiriti |
athāsyāṃ kartavyatvaṃ darśayati--
17.2
etayā dvividhayā viṣṭutyā abhicārakarma kurvāṇaḥ stuvītetyarthaḥ |
asyā viṣṭuteriṣuṇā sāmyaṃ darśayati--
uktaṃ pañcadaśaṃ stauti--
17.3
ubhayatrādye paryāye prathamā ṛk anīkam iṣudhārāsthānīyam | madhyame paryāye yat yāstisro gītiniṣpannā ṛcaḥ saṃdadhāti [saṃdhānaṃ] karoti tā iṣuḥ śaraḥ dhanuśca jyā maurvī ceti tisra etatsthānīyā ityarthaḥ | etābhiḥ dvividhābhiḥ śaraṃ śarāsane saṃdadhāti khalu | evameva pañcabhiḥ, uktāḥ paryāyāstābhiḥ sṛjate | dhanuṣi saṃhitamiṣuṃ lakṣyadeśaṃ prati visṛjati | atrānīkādivisarjanāntāḥ pañca saṃsthāḥ śare vivartanta iti tatsāmyaṃ dvividhāyā viṣṭuteryuktamityarthaḥ |
tatpraśaṃsati-
vajro vai vajra eva trivṛtstomaḥ | triṇavastomo'pi vajraḥ | tasya trayastrivṛta eveti | triṇavasya vajratvaṃ trivṛttvasadbhāvāt | etāvatā kiṃ kṛtamityata uktaṃ yadyevaṃ trivṛttiṇavābhyāṃ ubhābhyāṃ stomābhyāṃ pañcadaśastomaṃ vidadhāti [tarhi] vajrameva tatsamyak saṃdadhātīti | tisṛbhistrivṛto vidhānaṃ
navabhiḥ triṇavasyeti | tat tena vajrameva samyak samīcīnaṃ saṃdadhāti | avayavinaṃ vajraṃ vajrāvayave saṃdadhātītyarthaḥ |
vajrasya trivṛttneṇavasādṛśyaṃ darśayati—
17.4
ya etayā viṣṭutyā stute sa bhrātṛvyaṃ sapatnaṃ stṛṇute hinasti | stṛ-hiṃsāyām iti dhātuḥ | ātmanā svenaiva anyānairapekṣyeṇa vasīyān atiśayena vasumān bhavatīti |
iti śrīsāyaṇācāryaviracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ṣaḍviṃśabrāhmaṇabhāṣye tṛtīyā'dhyāye pañcamaḥ khaṇḍaḥ |
pañcadaśastomasya viṣṭutividhāyakaṃ brāhmaṇamevamāmnāyate--
evamiva vai evameva khalu vajraḥ sādhuḥ śatrūṇāṃ sādhako bhavati | yad yasmādayaṃ vajraḥ ārambhaṇataḥ prathamataḥ grahaṇapradeśe aṇīyān aṇuttaro bhavati | praharaṇataḥ praharaṇapradeśe śalye sthavīyān | sthūlataro bhavati | atrāpi prathamasaṃkhyā navasaṃkhyāpekṣayā alpā | navasaṃkhyā adhikā | anyasaṃkhyāyā abhihitatvāt |
tatpraśaṃsati—
17.5
ya etayā stute tena pāpmānaṃ bhrātṛvyaṃ stṛṇute hinastīti | śiṣṭaṃ spaṣṭam |
saptadaśastomaviṣṭutyā kartavyatāṃ darśayati—
Linked texts (1)
- Ṣaḍviṃśabrāhmaṇa — Sanskrit