Pramāṇa · Search · About · API

Ṣaḍviṃśa Brāhmaṇa ("26th" book) 29

Ṣaḍviṃśabrāhmaṇabhāṣya (Sāyaṇa) 29

Language
Sanskrit

29.1

nigadasiddhametat |
uttaramāha—
atha iṣṭaprāptisādhanakarmanirūpaṇānantaram ataḥ aniṣṭaparihārasādhanakarmanirūpaṇasya prastutatvāt adbhutānāṃ daivikānām aniṣṭaprāptisūcakānāṃ karmaṇāṃ tatsūcitadoṣanirharaṇasādhanātmikāṃ śāntiṃ vyākhyāsyāmaḥ | viśeṣeṇānuvarṇayāmaḥ |
pratijñātāṃ śāntiṃ vidhatte—

29.2

svāhā satyenaiva saṃbhūtā | nānyena | brahmaṇa eva duhitā brahmaṇeva prakarṣeṇa kṛtā | lātavyena ṛṣiṇā samānagotrā | tasyā akṣarāṇi sakāra- 5 vakārahakārātmakāni trīṇi | padamekam | etāvatyeveti mantavyam | asyai asyāḥ varṇarūpāṇi śuklaḥ padmaḥ, —padmaśabdena padmavarṇa upalakṣyate, — [suvarṇaḥ] suvarṇavarṇaśceti trayaḥ | aśyāścatvāra ṛgādayo vedāḥ ucchāsāḥ ta eva tasyāḥ śarīram | aṅgāni niruktādīni ṣaḍ vedāṅgāni | tānyeva tasyā aṅgāni | oṣadhivanaspataya evāsyā lomāni | tathā asyā dve śirasī | tayoreva 10 pradarśanam | amāvāsyaikaṃ śiraḥ | paurṇamāsī dvitīyaṃ śiraḥ | tatraiva yāgakaraṇāt | candrādityau eva asyāścakṣuḥ | cakṣuṣī ityarthaḥ | ājyabhāgākhye karmaṇī eva asyā hutaṃ havanasthānam | mukhamityarthaḥ | yāge yā dakṣiṇā saiva prāvṛtāvaraṇaṃ tasyāḥ | bṛhadrathantaraṃ bṛhadrathantarasāmanī eva bāhū iti śeṣaḥ | ṛgyajuḥsāma | ṛgādayastrayo 15 vedā gatiḥ | pādā ityarthaḥ | evaṃvidhā yā svāhā saiva svadhā | nānyā | tathā saḥ vaṣaṭkāraḥ | saiṣā svāhā deveṣu devayajñeṣu 17
vaṣaṭkārabhūtā satī prayujyate | saiva svadhābhūtā pitṛyajñeṣu prayujyate ityāśrayanirūpaṇam | śakaṭīmukhīṃ pṛthivīm adhiṣṭhāya antarikṣeṇa [antarikṣa] mārgeṇa viparyeti | svāhā sarvaṃ svargādiphalaṃ prāpnotīti [artha:]| tasyāḥ svāhāyā agnidaivataṃ agniraiva devatā | rūpaṃ brāhmaṇaḥ | tatprādhānyāt | he prajāpate ! tvatto'nyaḥ kaścit sarvāṇi bhuvanāni paribhavituṃ na śaknoti | ataste tubhyaṃ vayaṃ yatkāmā yatphalaṃ kāmayamānāḥ juhuma tat phalaṃ no'smākam astu | kiṃ ca | vayaṃ rayīṇāṃ dhanānāṃ patayaḥ syāma bhavema | svāhetyanena svāhāyāḥ prajāpatiparigraho darśitaḥ |
yathoktarūpāṃ svāhāṃ praśaṃsati—
palāśasamidbhiḥ aṣṭasahasram aṣṭottarasahasraṃ juhuyāt |
tatra devatāprakāśakān mantrān darśayati—

29.3

tasya svāhākāraparigraheṇa tṛptasya prajāpateḥ tṛptimanu yajamānaḥ prajayā putrapautrādikayā paśubhiḥ gavādibhiḥ annādyena tejasā brahmavarcasena,— [brahmavarcasaṃ] vṛttasvādhyāyatejaḥ tena,—ca tṛpyati | itiśabdo'dhyāyaparisamāptidyotanārthaḥ |
iti ṣaḍviṃśabrāhmaṇe pañcamādhyāye saptamaḥ khaṇḍaḥ |
7 || vedārthasya prakāśena tamo hārdaṃ nivārayan | pumarthāṃścaturo deyādvidyātīrthamaheśvaraḥ || iti śrīmadrājādhirājaparameśvaravaidikamārgapravartakaśrīvīrabukka bhūpālasāmrājyadhuraṃdhareṇa sāyaṇācāryeṇa viracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ṣaḍviṃśabrāhmaṇe savyākhyāne pañcamo'dhyāyaḥ samāptaḥ |
5 ||
yasya niḥśvasitaṃ vedā yo vedebhyo'khilaṃ jagat | nirmame tamahaṃ vande vidyātīrthamaheśvaram || atha ṣaṣṭhādhyāye adbhutaśāntirnirūpyate | tatra prathamaṃ tāṃ saviśeṣāṃ darśayituṃ pratijānīte—
aindraḥ indradevatyaḥ | sarve'pi devatāvācakāḥ śabdāḥ taddhitāntāḥ | aindrādayo vaiṣṇavyāntā aṣṭāvṛcaḥ | tābhirjuhuyāt ityarthaḥ |
tā eva ṛcaḥ pratīkairaidarśayatiṃ—

29.4

etā ṛcaḥ chandogranthavyākhyāne spaṣṭamasmābhirvyākhyātā ityatra na vyākriyante |
yathoktamantrairhomaṃ darśayitvā idānīṃ tadaṅgatvena teṣāmeva svastivācanaṃ darśayati—

29.5

etāni yathoktāni mantravākyāni sāmaprabhṛti sāmagānapuraḥsaram aṣṭaśatam aṣṭottaraśataṃ pratyekaṃ japitvā svasti vācayitvā puṇyāhavācana
kuryādityarthaḥ | tathā ca sati eṣāṃ yajamānānāṃ svasti aniṣṭaparihāradvāreṇa maṅgalaṃ bhavatyeva |
svastivācanamantrān pratīkaikaiḥ darśayati—

29.6

ete mantrā uttaragranthe spaṣṭamasmābhiḥ vyākhyātāḥ |
svastivācanamantrāṇāṃ homasaṃbhāropasthāne viniyogaṃ darśayati—

29.7

etaiḥ svastidāviśaspatirityādyairmantraiḥ saṃbhārāṇāmupasthānaṃ kṛtvā śeṣaṃ karma samāpayedityarthaḥ | tathā ca sati asya yajamānasya svasti maṅgalaṃ bhavatyeva | dviruktirādarārthā | śāntipraśaṃsārthā ca | liṅgādanyatra viniyuktānāmapyeṣāṃ mantrāṇāṃ śrutyā saṃbhāropasthāne viniyogaḥ | yathā aindrayā gārhapatyamupatiṣṭhate (?) iti śrutyā aindrayā ṛco gārhapatyopasthāne viniyogaḥ |
iti śrīsāyaṇācāryaviracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ṣaḍviṃśabrāhmaṇe ṣaṣṭhādhyāye prathamaḥ khaṇḍaḥ |
atha prasaṅgācchatrukṛtopadrave prāpte śatruvijayārthaṃ homaviśeṣamākhyāyikāpuraḥsaraṃ darśayitumupakramate

Linked texts (1)