<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana.29 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Ṣaḍviṃśabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa) › [Shadvimshabrahmanabhashya (Sayana)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana) › 29

# Ṣaḍviṃśa Brāhmaṇa ("26th" book) 29

Ṣaḍviṃśabrāhmaṇabhāṣya (Sāyaṇa) 29

- **Language:** Sanskrit

### [29.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana.29.1)

nigadasiddhametat |  
uttaramāha—  
atha iṣṭaprāptisādhanakarmanirūpaṇānantaram ataḥ aniṣṭaparihārasādhanakarmanirūpaṇasya prastutatvāt adbhutānāṃ daivikānām aniṣṭaprāptisūcakānāṃ karmaṇāṃ tatsūcitadoṣanirharaṇasādhanātmikāṃ śāntiṃ vyākhyāsyāmaḥ | viśeṣeṇānuvarṇayāmaḥ |  
pratijñātāṃ śāntiṃ vidhatte—

### [29.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana.29.2)

svāhā satyenaiva saṃbhūtā | nānyena | brahmaṇa eva duhitā brahmaṇeva prakarṣeṇa kṛtā | lātavyena ṛṣiṇā samānagotrā | tasyā akṣarāṇi sakāra- 5 vakārahakārātmakāni trīṇi | padamekam | etāvatyeveti mantavyam | asyai asyāḥ varṇarūpāṇi śuklaḥ padmaḥ, —padmaśabdena padmavarṇa upalakṣyate, — \[suvarṇaḥ\] suvarṇavarṇaśceti trayaḥ | aśyāścatvāra ṛgādayo vedāḥ ucchāsāḥ ta eva tasyāḥ śarīram | aṅgāni niruktādīni ṣaḍ vedāṅgāni | tānyeva tasyā aṅgāni | oṣadhivanaspataya evāsyā lomāni | tathā asyā dve śirasī | tayoreva 10 pradarśanam | amāvāsyaikaṃ śiraḥ | paurṇamāsī dvitīyaṃ śiraḥ | tatraiva yāgakaraṇāt | candrādityau eva asyāścakṣuḥ | cakṣuṣī ityarthaḥ | ājyabhāgākhye karmaṇī eva asyā hutaṃ havanasthānam | mukhamityarthaḥ | yāge yā dakṣiṇā saiva prāvṛtāvaraṇaṃ tasyāḥ | bṛhadrathantaraṃ bṛhadrathantarasāmanī eva bāhū iti śeṣaḥ | ṛgyajuḥsāma | ṛgādayastrayo 15 vedā gatiḥ | pādā ityarthaḥ | evaṃvidhā yā svāhā saiva svadhā | nānyā | tathā saḥ vaṣaṭkāraḥ | saiṣā svāhā deveṣu devayajñeṣu 17  
vaṣaṭkārabhūtā satī prayujyate | saiva svadhābhūtā pitṛyajñeṣu prayujyate ityāśrayanirūpaṇam | śakaṭīmukhīṃ pṛthivīm adhiṣṭhāya antarikṣeṇa \[antarikṣa\] mārgeṇa viparyeti | svāhā sarvaṃ svargādiphalaṃ prāpnotīti \[artha:\]| tasyāḥ svāhāyā agnidaivataṃ agniraiva devatā | rūpaṃ brāhmaṇaḥ | tatprādhānyāt | he prajāpate ! tvatto'nyaḥ kaścit sarvāṇi bhuvanāni paribhavituṃ na śaknoti | ataste tubhyaṃ vayaṃ yatkāmā yatphalaṃ kāmayamānāḥ juhuma tat phalaṃ no'smākam astu | kiṃ ca | vayaṃ rayīṇāṃ dhanānāṃ patayaḥ syāma bhavema | svāhetyanena svāhāyāḥ prajāpatiparigraho darśitaḥ |  
yathoktarūpāṃ svāhāṃ praśaṃsati—  
palāśasamidbhiḥ aṣṭasahasram aṣṭottarasahasraṃ juhuyāt |  
tatra devatāprakāśakān mantrān darśayati—

### [29.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana.29.3)

tasya svāhākāraparigraheṇa tṛptasya prajāpateḥ tṛptimanu yajamānaḥ prajayā putrapautrādikayā paśubhiḥ gavādibhiḥ annādyena tejasā brahmavarcasena,— \[brahmavarcasaṃ\] vṛttasvādhyāyatejaḥ tena,—ca tṛpyati | itiśabdo'dhyāyaparisamāptidyotanārthaḥ |  
iti ṣaḍviṃśabrāhmaṇe pañcamādhyāye saptamaḥ khaṇḍaḥ |  
7 || vedārthasya prakāśena tamo hārdaṃ nivārayan | pumarthāṃścaturo deyādvidyātīrthamaheśvaraḥ || iti śrīmadrājādhirājaparameśvaravaidikamārgapravartakaśrīvīrabukka bhūpālasāmrājyadhuraṃdhareṇa sāyaṇācāryeṇa viracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ṣaḍviṃśabrāhmaṇe savyākhyāne pañcamo'dhyāyaḥ samāptaḥ |  
5 ||  
yasya niḥśvasitaṃ vedā yo vedebhyo'khilaṃ jagat | nirmame tamahaṃ vande vidyātīrthamaheśvaram || atha ṣaṣṭhādhyāye adbhutaśāntirnirūpyate | tatra prathamaṃ tāṃ saviśeṣāṃ darśayituṃ pratijānīte—  
aindraḥ indradevatyaḥ | sarve'pi devatāvācakāḥ śabdāḥ taddhitāntāḥ | aindrādayo vaiṣṇavyāntā aṣṭāvṛcaḥ | tābhirjuhuyāt ityarthaḥ |  
tā eva ṛcaḥ pratīkairaidarśayatiṃ—

### [29.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana.29.4)

etā ṛcaḥ chandogranthavyākhyāne spaṣṭamasmābhirvyākhyātā ityatra na vyākriyante |  
yathoktamantrairhomaṃ darśayitvā idānīṃ tadaṅgatvena teṣāmeva svastivācanaṃ darśayati—

### [29.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana.29.5)

etāni yathoktāni mantravākyāni sāmaprabhṛti sāmagānapuraḥsaram aṣṭaśatam aṣṭottaraśataṃ pratyekaṃ japitvā svasti vācayitvā puṇyāhavācana  
kuryādityarthaḥ | tathā ca sati eṣāṃ yajamānānāṃ svasti aniṣṭaparihāradvāreṇa maṅgalaṃ bhavatyeva |  
svastivācanamantrān pratīkaikaiḥ darśayati—

### [29.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana.29.6)

ete mantrā uttaragranthe spaṣṭamasmābhiḥ vyākhyātāḥ |  
svastivācanamantrāṇāṃ homasaṃbhāropasthāne viniyogaṃ darśayati—

### [29.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana.29.7)

etaiḥ svastidāviśaspatirityādyairmantraiḥ saṃbhārāṇāmupasthānaṃ kṛtvā śeṣaṃ karma samāpayedityarthaḥ | tathā ca sati asya yajamānasya svasti maṅgalaṃ bhavatyeva | dviruktirādarārthā | śāntipraśaṃsārthā ca | liṅgādanyatra viniyuktānāmapyeṣāṃ mantrāṇāṃ śrutyā saṃbhāropasthāne viniyogaḥ | yathā aindrayā gārhapatyamupatiṣṭhate (?) iti śrutyā aindrayā ṛco gārhapatyopasthāne viniyogaḥ |  
iti śrīsāyaṇācāryaviracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ṣaḍviṃśabrāhmaṇe ṣaṣṭhādhyāye prathamaḥ khaṇḍaḥ |  
atha prasaṅgācchatrukṛtopadrave prāpte śatruvijayārthaṃ homaviśeṣamākhyāyikāpuraḥsaraṃ darśayitumupakramate

## Linked texts (1)

- [Ṣaḍviṃśabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa.80.1-2) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana.29](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana.29) · Pramāṇa
