<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana.30.3 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Ṣaḍviṃśabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa) › [Shadvimshabrahmanabhashya (Sayana)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana) › 30.3

# Ṣaḍviṃśa Brāhmaṇa ("26th" book) 30.3

Ṣaḍviṃśabrāhmaṇabhāṣya (Sāyaṇa) 30.3

- **Language:** Sanskrit

### [30.3.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana.30.3.1)

athaśabdo vākyopakrame | pūrvāhna eva prātaḥ \[āhutiṃ\] naityakāgnihotrahomaṃ hutvā vīraṇān tatsaṃjñakān tṛṇaviśeṣān | phalavatīṃ priyaṅgum | anyat prasiddham | ityetāni darbhādīni saṃbhāradravyāṇi svayameva āhared yajamānaḥ | putrādinā vā āhārayet | āhṛtya ca tāni snātaḥ prayataḥ vāgyataḥ śuciḥ san śuddhavāsāḥ nityatantreṇa naityakena tantreṇa sthaṇḍilamupalipya gomayena | tatsthaṇḍilam adbhiḥ prokṣya | lakṣaṇaṃ svaśākhoktavidhimanatikramya darbhaiḥ sthaṇḍilam ullikhya punaradbhiḥ abhyukṣya  
agnimupasamādhāya, indrāyendo marutvate (sa0 472) ityādyairindrādidevatyairagnibhiḥ pūrvoktairmantrairvakṣyamāṇairdravyaiḥ indrādīnuddiśya pratyekamaṣṭottaraśataṃ juhuyāditi śeṣaḥ | dravyāṇāṃ pradarśanam - odanetyādi | kṛsaraṃ mudgādimiśraistaṇḍulaiḥ pakvamannam | raktapāyasaṃ raktaśālitaṇḍulaiḥ pakvaṃ pāyasam | ghṛtapāyasaṃ ghṛtamiśreṇa kṣīreṇa pakvaṃ pāyasam | anyat prasiddham | ete sarve odanādayo dravyaviśeṣāḥ pṛthak ghṛtottarāḥ caravaḥ | eteṣāmalābhe ghṛtottarāścarava eva grāhyā ityarthaḥ | athavā, sarveṣāṃ teṣāmalābhe pāyasaḥ paramānnameva grāhyamityarthaḥ |  
iti śrīsāyaṇācāryaviracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ṣaḍviṃśabrāhmaṇabhāṣye ṣaṣṭhādhyāye dvitīyaḥ khaṇḍaḥ |  
idānīmaindrādbhutaviśeṣe homaviśeṣaṃ darśayituṃ tadaṅgatvena kaṃcinniyamaṃ tāvaddarśayati—

### [30.3.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana.30.3.2)

sthālīpākaṃ sthālīpākavidhānamanatikramya caruṃ śrapayitvā indrāyendo marutvate pavasva madhumattamaḥ arkasya yonimāsadam || (sā. 472) ityanayā ṛcā taṃ hutvā punarindrāya svāhetyādibhiḥ pañcabhirmantraiḥ pañcabhirāhutibhirabhijuhoti | juhuyāt | tatastatra nyūnātiriktaprāyaścittārthaṃ bhūḥ svāhetyādibhirvyāhṛtibhirhutvā atha paścāt indrāyendo (sā. 472) ityasyāmṛci aṣṭottaraśataṃ sāma gāyet | anantaraṃ svastivācanādikaṃ pūrvavat kuryāt |  
iti śrīsāyaṇācāryaviracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ṣaḍviṃśabrāhmaṇe ṣaṣṭhādhyāye tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ |  
yābhyanimittaviśeṣe homaviśeṣaṃ darśayituṃ tadarthamapi kiṃcinnimittaṃ darśayati—  
nāke suparṇam (sā0 320) ityanayā sthālīpākaṃ hutvā punaryamāya svāhetyādibhiḥ pañcabhirmantraiḥ pañcabhirā jyāhutibhirabhijuhoti juhuyāt | tatastatra nyūnātirekaprāyaścittārthaṃ vyāhṛtibhirhutvā atha paścāt nāke suparṇam (sā0 320) ityasyāmṛci sāma gāyet | pūrvavat svastivācanaṃ kuryāditi |  
iti śrīsāyaṇācāryaviracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ṣaḍviṃśabrāhmaṇabhāṣye ṣaṣṭhādhyāye caturthaḥ khaṇḍaḥ |  
atha vāruṇanimittaviśeṣe homaviśeṣaṃ darśayituṃ tadarthaṃ niyamaṃ darśayati—  
iti śrīsāyaṇācāryaviracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ṣaḍviṃśabrāhmaṇabhāṣye ṣaṣṭhādhyāye pañcamaḥ khaṇḍaḥ |  
5 ||  
atha vaiśravaṇanaimittikaṃ homaṃ darśayituṃ tadarthamapi kiṃcinniyamaṃ darśayati—

### [30.3.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana.30.3.3)

abhi tyaṃ devam̐ savitāramoṇyoḥ kavikratumarcāmi satyasavam̐ ratnadhāmabhi priyaṃ matim | ūrdhvā yasyāmatirbhā adidyutatsavīmani hiraṇyapāṇiramamīta sukratuḥ kṛpā svaḥ || (sā. 464) ityeṣā ṛk | anyat pūrvavadvyākhyeyam |  
iti śrīsāyaṇācāryaviracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ṣaḍviṃśabrāhmaṇe 'ṣaṣṭhādhyāye ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ |  
6 ||  
atha agnidevatākanimittaviśeṣe homaviśeṣaṃ darśayituṃ tadarthamapi niyamaṃ darśayati-  
agniṃ dūtaṃ vṛṇīmahe hotāraṃ viśvavedasam | asya yajñasya sukratum || (sā. 3) ityanayā ṛcā sthālīpākavidhānena caruṃ śrapayitvā taṃ hutvā punaragnaye svāhetyādibhiḥ pañcabhiḥ mantraiḥ pañcabhira|jyāhutibhirabhijuhoti | juhuyāt | punarnyūnātirekaprāyaścittārthaṃ vyāhṛtibhirhutvā yathoktāyāmṛci pūrvavat sāma gāyet | svastivācanādi pūrvavat |  
iti śrīsāyaṇācāryaviracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ṣaḍviṃśabrāhmaṇabhāṣye ṣaṣṭhādhyāye saptamaḥ khaṇḍaḥ |  
7 ||  
atha vāyudevatākanimittaviśeṣe homaviśeṣaṃ darśayituṃ tadaṅgatvenādau antarikṣanirīkṣaṇapūrvakamāvartanaṃ darśayati--  
vāta ā vātu bheṣajam̐ śambhu mayobhu no hṛde| pra na āyūm̐ṣi tāriṣat || (sā. 184) ityeṣā ṛk | anyat pūrvavad vyākhyeyam |  
iti śrīsāyaṇācāryaviracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ṣaḍviṃśabrāhmaṇabhāṣye ṣaṣṭhādhyāye aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ |  
8 ||  
atha somadevatākanimittaviśeṣe homaviśeṣaṃ darśayituṃ tadaṅgatvena dyunirīkṣaṇapūrvakamāvartanaṃ darśayati—  
ityeṣā ṛk | anyat pūrvavad vyākhyeyam |  
iti śrīsāyaṇācāryaviracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ṣaḍviṃśabrāhmaṇabhāṣye ṣaṣṭhādhyāye navamaḥ khaṇḍaḥ |  
9 ||

### [30.3.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana.30.3.4)

atha vaiṣṇavādadbhutaviśeṣe homaviśeṣaṃ darśayituṃ tadaṅgatvena parasyā divo 'nvīkṣaṇapūrvakamanāvartanaṃ darśayati—  
sthīlāpākaṃ sthālīpākavidhānamanatikramya caruṃ śrapayitvā, idaṃ ³²³viṣṇurvi³²cakrame ³¹tredhā ²²ni ³²dadhe ¹²padam | samūḍhamasya ⁷²pām̐sule || (sā. 222) ityanayā ṛcā hutvā punar viṣṇave svāhetyādibhiḥ pañcabhirmantraiḥ pañcabhira|jyāhutibhirabhirjuhoti | tatastannyūnātirekaprāyaścittārthaṃ vyāhṛtibhirhutvā atha paścāt idaṃ viṣṇuḥ (sā. 222) ityasyāṃ vaiṣṇavyāmṛci sāma aṣṭottaraśataṃ gāyet |  
śuddhe bhūtale homaṃ kuryāditi darśayituṃ bhūśuddhihetuṃ darśayati—

## Linked texts (1)

- [Ṣaḍviṃśabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa.98.15-2) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana.30.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sadvimsa!sayana.30.3) · Pramāṇa
