Samaveda 101
Sāmavedārthaprakāśa 101
- Language
- Sanskrit
101.2
“pibanti” | yā gāvaḥ “vṛṣṇā” kāmābhivarṣakeṇendreṇa “savāvaroḥ” saha gacchantyaḥ satyaḥ “madanti” hṛṣṭā bhavanti | tāḥ “indrapītasya” somasyāvaśeṣaṃ pibantītyarthaḥ | “śobhathāḥ” [vacanavyatyayaḥ (3,1,85)] indreṇa saha śobhante | “vasvīḥ” payaḥ-pradānena nivāsa-kāriṇyaḥ(1) tā gāvaḥ “svarājyaṃ” svasya svakīyasyendrasya yadrājyaṃ rājatvantad “anu” lakṣya avasthitā ityarthaḥ |
1 || 177
178
101.3
sakāśāt(5) “ahim” āgatya hantāraṃ vṛtraṃ(6) “niḥśaśāḥ” niḥśeṣeṇa śaśā:(7) mā bādhasveti śāsanaṃ kṛtvā pṛthivyāḥ sakāśānniragamayadityarthaḥ | kiṃ kurvan ? “svarājyaṃ” svasya rājyaṃ rājatvam “anu” lakṣya “arcan” pūjayan sva-svāmitvaṃ prakaṭayannityarthaḥ |
nirddiśati--gotama-nāmā brāhāṇaḥ cakāra karoti ; kiṃ ? sāmarthyāt stotram'iti vi0 |
179
101.4
180
101.5
181
101.6
"hi” yasmādevaṃ tasmāt "vṛtram” asuraṃ meghaṃ vā "hana” jahi| tadanantaraṃ tena niruddhā "apaḥ” udakāni "jayāḥ” jaya, vṛtraṃ hatvā tenāhṛta mudakaṃ labhasvetyarthaḥ(1) | śiṣṭaṃ spaṣṭam |
182
2 1 ra 2 1 2 12 ra I candramāāuvā | psvāāntārāuvā | suparṇodhāu1ra ra 2 1 2 vā | vatedivi | navohirouvā | ṇyanāimāyāuvā | padaṃ vindāuvā | tividyutāḥ | vittammāāuvā | syarodā23sā343i | o2345i | ḍā |
31 || 4 5 ra 4 2 1 2 2 1 12 ra II candramāā | ps13āntā3rā | suparṇodhāva |
185
101.8
I upoṣuśaṛṇuhīgiraḥ | e3 | au3hopuvā' | mā-
184
101.10
“hiraṇyanemayaḥ” suvarṇa-sadṛśa-paryyantāḥ ! [yadvā | hita-ramaṇīya-(1) prāntāḥ] “vidyuto” vidyotamānāḥ raśmayaḥ “vo” yuṣmākaṃ “padaṃ” padasthānīyam “adya” “vindanti” madīyānīndriyāṇi kūpenāhṛtatvāt na labhate | ataidaṃ nocitaṃ tasmāt kūpāt māmuttārayatetyarthaḥ | apica he “rodasī” dyāvāpṛthivyau ! “me” madīyaṃ “asya”(4) idaṃ stotraṃ “vittaṃ” jānītam |
186
101.17
4 ra II itthāhisomaimmadāḥ | brahmacakāra | ravaddhīra 23- [...] nām | śaviṣṭhā234vā | 5 ra 3 5 jjinyojāra234sā | pṛthivyāra 2 12 niḥśrāścim | acār 3ṅkoi | anūra 33dyo | ra 2 svārājiyam | iḍāra3bhā343 | ora2345hū | ḍā |
101.20
he “maghavan” dhanavannindra ! “giraḥ” asmadīyāḥ stutīḥ “upau” upaiva “suśṛṇuhi” upagamya samyak śṛṇu | “tathādṛva”(1) pūrvaṃ yathāvidhastvaṃ tadviparīto mābhūḥ (asmāsu pūrvaṃ yathā anugrahabuddhi-yukta tathāvidhaeva bhavetyarthaḥ) apica “no” 'smān “sūnṛtāvataḥ” (priyasatyātmikāvāk sūnṛtā) tayā stuti-rūpayā vācāyuktān “karaḥ” karoṣi | tvamapi “arthayāsadat” arthayāsa eva natvadāsre | asmābhiḥ prayuktāḥ stutīstvamapisvīkaroṣītyarthaḥ | ato he “indra” ! “te” “harī” tvadīyāvaśvau “nu” kṣipraṃ “yoja” rathe yojaya | “kadā” yadetikara ityarthaḥ | “karaidartha”-iti, “karaādartha”-iti ca pāṭhau |
101.24
V,VI,VII vārhadvirāṇi trīṇi |
101.25
"vṛtrahā" vṛtrasyāvarakasya dṛṣṭinirodhakasya meghasyāsurasya vā hantā(1) [yadvā| āvarakāṇāṃ(2) śatrūṇāṃ hantā indraḥ "madāya" harṣārthaṃ "śavase" balārthañca "nṛbhiḥ" yajñasya netṛbhiḥ ṛtvigbhiḥ "vāvṛdhe" stotra-śastra-rūpābhiḥ stutibhiḥ pravardhito babhūva stutyā hi devatā prāptabalā satī pravardhate | "tamit" tameva indraṃ "mahatsu" prabhūteṣu "ājiṣu" saṅgrāmeṣu "ūtīm" asmākaṃ rakṣakam (3) "havāmahe" āhvayāmahe | tathā "tam" indram "arbha" alpe saṅgrāme "havāmahe" | asmābhirāhutaḥ "sa" cendraḥ "vājeṣu" saṅgrāmeṣu "naḥ" 'smān "prāviṣat"(4) prāvatu prakarṣeṇa rakṣatu |
101.26
3 1 2 3 2 u 713 12
[adririti meghanāma (nai01,10,1)]| he “adrivan” vāhanarūpa-megha-yukta(1) “vajrin” vajravannindra ! “tubhyamit” tavaiva [ṣaṣṭhyarthe caturthī(2) ] “vīryyaṃ” sāmarthyam “anuttaṃ” śatrubhiratiraskṛtam | “yaddha”(3) yena vīryyeṇa khalu “māyinaṃ” māyāvinaṃ “mṛgaṃ” mṛga-rūpamāpannaṃ (4) “tyaṃ” taṃ “vṛcam” asuraṃ(5) tvamapi māyayaiva “avadhīḥ” hatavānasi | ataḥ kāraṇāt tava vīryyaṃ “yat” tat prasiddhaṃ bhavati | “arcannanu svarājyamiti” pādovyākhyātaḥ (6) |
101.27
he “indra !” “prehi” prakarṣaṇa gaccha | “abhīhi” hantavyān śatrūn ābhimukhyena prāpnuhi | prāpya ca “dhṛṣṇuhi” tān śatrūn abhibhavasi tava “vajro” “na niyaṃsate” śatrubhiḥ na niyamyate apratihatagatirityarthaḥ | tathā “te” tava “śavaḥ” tvadīyaṃ balaṃ “nṛmṇaṃ” nṝṇāṃ puruṣāṇāṃ nāmakam abhibhāvakam |
101.28
atredmākhyānam-rahūgaṇa-putro gotamaḥ kuru-sṛñjayānāṃ rājñāṃ purohita āsīt | teṣāṃ rājñāmaparaiḥ saha yuddhe sati sa ṛṣiranena indraṃ stutvā svakīyānāṃ jayaṃ prārthayāmāseti | tasya ca tat purohitatvaṃ vājasaneyibhirāmnātam - “gotamo ha vai rāhūgaṇaḥ ubhayeṣāṃ kuru-sṛñjayānāṃ purohita āsīt’-iti | “yad” yadā “ājayaḥ” saṅgrāmāḥ “udīrate” uṅgacchanti utpadyante tadānīṃ “dhanaṃ” “dhṛṣṇave” yo dhṛṣṇuḥ dharṣayitā śatrūṇāṃ jetā bhavati tasmai dhīyate nidhīyate | jayato dhanaṃ bhavatītyarthaḥ | he “indra !” tvāṃ tādṛśeṣu yuddheṣu pravṛtteṣu “madacyutā” śatrūṇāṃ “madasya” garvasya cyāvayitārau “harī” tvadīyāvaśvau(1) “yukṣva” rathe tvadīye yojaya | yojayitvā ca “kaṃ” cidrājānaṃ tava paricaraṇamakurvantaṃ “hanaḥ” hanyāḥ | “kaṃ” cana tvāṃ paricarantaṃ “vasau” dhane “dadhaḥ” sthāpayasi (ato jayājayau tvameva kārayitāsi | tasmāt he indra ! asmān asmadīyān rājñaḥ vasau dhane “dadhaḥ” sthāpaya |
101.29
he “indra !” tvayā dattānyannāni “akṣan” yajamānā bhuktavantaḥ bhuktvā ca “amīmadanta hi” tṛptā āsan khalu | “priyāḥ” tanūḥ “avādhūta” akampayan atiśayita-rasāsvādena vaktumaśaknuvantaḥ śarīrāṇyakampayan | tadanantaraṃ “svabhānavaḥ” svāyattadīptayaḥ
101.34
I, II, III vaitāni trīṇi|
101.36
he "aśvinau !” (1)(ekaḥ prati-śabdo'nuvādaḥ) “vāṃ” yuvayoḥ “priyatamaṃ” “rathaṃ” “stotā” “ṛṣiḥ”(2) “stomebhiḥ” stomaiḥ
|| iti ṣaṣṭhaḥ prapāṭhakaḥ || “pratibhūṣati” alaṅkaroti | kīdṛśaṃ rathaṃ ? “vṛṣaṇaṃ” phalānāṃ varṣitāraṃ | “basuvāhanaṃ”(1) dhanānāṃ vāhakaṃ (īdṛśaṃ rathamārgamanāya stototyarthaḥ) tasmāt he “mādhvī” ! madhuvidyā-veditārau(4) “śrutaṃ” śṛṇutam |
101.185
“apsu” cāntarikṣāsu(1) udakamaye maṇḍale “antaraṃ” madhye varttamānaḥ “suparṇaḥ” śobhana-patanaḥ [yadvā| suparṇaiti raśmināma(ni0 1,5,15)] suṣumṇākhyena sūryaraśminā yuktaḥ “candramāḥ(2)” “divi” dyuloke “ādhāvate” āścaryyādāyām| ekenaiva prakāreṇa dhāvateśīghraṃ gacchati| tādṛśasya candramasaḥ sambadhinaḥ| he IV,V sauparṇe dve|