Pramāṇa · Search · About · API

Samaveda 8.1

Sāmavedārthaprakāśa 8.1

Language
Sanskrit

8.1

iyaṃ saurī | (1) āgneya-samākhyānaṃ chaviyomaṅgacchatītivat (2) prāṇabhṛtaupaddhātītivacca (3) draṣṭavyam(4) ||
I asyāpi sūryyavarcāvasurāciva ṛciḥ, idamapi sūryyasāma |
(1)—yadyapīyaṃ saurī, tathāpyagni kāṇḍāntargateti khaṇḍe 'smin prathamādi-mantra oṣvāagni-padopetatvāt tasyai va prādhānyāt tatsamavāyāt iyamagne yetyupacaryyate | tatra dṛṣṭāntamāha— (2)—laukikadṛṣṭāntametat | chavisahitasenāsu gacchatsu chaviṇaḥ prādhānyasya samavāyāt upacārāt apradhānānāṃ hi senānāṃ yathā chaviśabda ena grahaḥ tathā atrāpītyarthaḥ ; taduktam—“tākhyāt taccai va tāddhamryāt tatsāmīpyāttathaiva ca | tatsāhacaryāt tādarthyāt jñeyā vai lakṣaṇā budhaiḥ”; tatra ceyamajahallacaṇā | (3)—vaidika-dṛṣṭāntametat | asyagni cādhāne iṣṭakopadhānavidhiḥ| tadevaṃ śru yate— “prāṇabhṛta upadadhāti”; tatra “ayaṃ purobhuvastasya prāṇobhauvāyanaḥ”-ityekasyai va prathamasyāsya mantrasya prāṇaśabdopetatve 'pi “tatsiddhi-jāti-sārūpya-praśaṃsā-bhūma-liṅga-samavāyāt (1, 4, 16)”-iti jaimini-śāsanāt prāṇa-liṅgata-tanmantra-samavetāḥ anye'pi prāṇabhṛcchabdena lakṣyante ; tathā coktam—“tatsiddhi-jāti-sārūpya-praśaṃsā-liṅga-bhūmabhiḥ | ṣaḍbhiḥ sarvvatra bhū mnānāṃ gauṇī vṛttiḥ prakalpitā”-iti |
ra kavimagnimupa stuhi satyadharmāṇamadhvare | devamamīvacātanam |
12 || 52 'ketavaḥ' prajñāpakāḥ (5) sūryāśvāḥ [yadvā, sūrya-raśmayaḥ] 'sūryam' sarvasya prerakamādityam 'udvahanti' ūrdhvaṃ vahanti' u' iti pāda-pūraṇaḥ| [uktañca—"mitākṣareṣvanarthakāḥ kamomidviti" (6)] kimartham ? 'viśvārya' viśvasmai (0) sarvasmai bhuvanāya 'dṛśe' draṣṭuṃ | yathā sarve janāḥ sūrya-paśyanti tathordhvaṃ vahantītyarthaḥ | kīdṛśaṃ sūryam ? 'tyaṃ' taṃ prasiddham, 'jātavedasaṃ' jātānāṃ prāṇināṃ veditāraṃ, jāta-praśaṃ, jāta-dhanaṃ vā, 'devaṃ' dyotamānam [atra niruktam—'udvahanti jātavedasaṃ devamaśvāḥ ketavoraśmayovā sarveṣāṃ bhūtānāṃ sandarśanāya sūryam (12, 2, 4) iti |
11 || (8) 51
atha trayodaśī |
(sindhuddīpo'mbarīṣo vā vatanmāso vā ṛṣiḥ)