Samaveda 83.108
Sāmavedārthaprakāśa 83.108
- Language
- Sanskrit
83.108
108 ṛgvedasya 7, 6, 6, 1 | I kutsaupādavairūpasya sāma |
koadyayuṃktedhurigāṛtasyāīe| śmiīvatobhāminodurhaṣṇā23yūṃn | āsanneṣāmapsuvāhomayora3bhūt | 122 2 ' 2 2 5 yaeṣāmṛtyāmṛṇadhatsajā2vā3uvā3| ū34pā||1 3
108 ṛgvedasya 1,6,8,1 | I āmahīyavam |
“adya” asmin karmaṇi “ṛtasya” yajñasya(1) gacchata indra-sambandhino rathasya “dhuri” aśva-vahana-pradeśe “gāḥ” gatimato'śvān(2) eṣā maśvānāṃ sambandhinaḥ prayaṅkvāndvā “āsan” āsyena tajjanitena stotreṇa “ko yuṅkte” ko nāma niyoktuṃ śaknoti(3) na kopītyarthaḥ | kīdṛśānaśkhān ? | “śimīvataḥ” vīryyaṃkarmopetān(4) | “bhāminu” tejasā yuktān(5) “durhṛṣāyūn” parairduḥsahena krodhena yuktān (hṛṣīyatiḥ krudhyati-karmā (nai02, 13) | “apsu vāhaḥ” āpaḥ karmāṇi(6) teṣu indraṃ vahantīti tān(7)“mayobhūna” mayasaḥ sukhasya bhāvayitṝn(8) | svakīyānāṃ sukhapradānityarthaḥ | “yo” yajamānaḥ “eṣām” īdṛśānā maśvānāṃ “bhṛtyāṃ” bharaṇa-kriyāṃ ratha-vahana-kriyāṃ “ṛṣadhat” samarthayati stautīti yāvat(9) “sa” i yajamāno “jīvāt” jīvanavān bhavet ||
yadvā | “kaḥ” iti prajāpati rucyate (“koha vai nāma prajāpati” riti śruteḥ) “ṛtasya” yajñasya “dhuri” nirvāhne “gāḥ” vedarūpān vāgviṣeṣān (10) “adya” idānīṃ “yuṅkte” saṃyojayati kīdṛśān ? “śamīvataḥ” pratipādyaiḥ karmabhiryuktān “bhāminaḥ” ujjvalrān “durṇṇāyūn” hṇoyati rhānikarmā | hātu maśakyān vedādhyayanasya nityatvāt eṣāṃ śabdānāṃ ātma-pratipādakānām “āsan” āsyāni mukhavadākarabhūtānityarthaḥ | “apsu vāhaḥ” apsu antarikṣe tadupalakṣite svarge vahanti yajamānaṃ prāpayanti tān | “mayobhūn” mayasaḥ adhyayana-prabhavasya sukha-sādhanasyādṛṣṭasya bhāvayitṝn | “yo” yajamānaḥ 'eṣāṃ” vacasāṃ “bhṛtyāṃ” bharaṇa-kriyāṃ “ṛṇadhat” ṛddhimatīṃ karoti “sa jīvāt’(11) sa eva jīvati | anye jīvanmṛtā ityarthaḥ || “āsanneṣāmapsuvāhaḥ”-iti, “āsanniṣūn hastasaḥ”iti pāṭhau |
10 || 109