Samaveda 88
Sāmavedārthaprakāśa 88
- Language
- Sanskrit
88.2
I ānòvayòvayaḥśāriyām | mahāntaṅkaharā34iṣṭhām | mahāntaṃ pūrvināra234iṣṭhām | ugraṃvā23cāḥ | apā3vāpūdhāri56ḥ |
14 || 121 he “vayasya”(1) mitrabhūtèndra ! “ayam” īdṛśastvaṃ “mahāntaṃ’ mahatprabhūtaṃ “gahvareṣṭhāṃ” giri-guhādau varttamānaṃ “naḥ” asma-
121
88.3
dīyaṃ “vayaḥ” soma-lakṣaṇa mannam(1) “śrā” hara [upasarga-śruteryogyakriyādhyāhāraḥ(2) ] āhṛtya “mahāntaṃ” mahat-prabhūtaṃ “pūrvineṣṭhāṃ” pūrvamādau saṃsāre pravarttamānam | “ugraṃ” kṣutpipāsā-nimittena bhayaṅkaraṃ | “vacaḥ” asmadīyaṃ vacanaṃ (“aśanāyāpipāse ha vā ugraṃ vacaḥ”—iti śruteḥ ) “apāvadhīḥ” apajahi, devatvaṃ prāpayetyarthaḥ (“tat prāpnotyaśanāyāpipāse nivarttete | na vai devā aśranti na pibanti”—iti śruteḥ |
122
88.4
he indra ! “tvā” tvāṃ “āvarcayāmasi” āvarttayāmaḥ | kimartham ? “ūtaye” asmākaṃ rakṣaṇāya “sumnāya” sukhāya ca (1) | kimiva ? “rathaṃ yathā” ūtaye sukhāya cāvarttayanti tadvat | he “śaviṣṭha” (2) balavattameśdra ! “tuvikūrmi” bahu-karmāṇa (3) “ṛtī-
123
88.5
teṣāṃ haviḥ kāmayamānaḥ “ānaje” āgacchati(4) | “yasya’” indrasya “dvārā” dvārāṇi prāpya pāpāni “dhiyaḥ” karmāṇi deveṣu” eteṣu madhye “pitā” sarveṣāṃ pālakaḥ “manuḥ” ‘ānaje” prāpayati [najiḥ prāpti-karmā(1) ] | “mahonāṃ”-“mahānām”-iti pāṭho |
124
88.7
126
88.17
ṣaham” hiṃsakānā mabhibhavitāraṃ | “satpatiṃ” satāṃ pālakaminrdaṃ tvāmiti samanvayaḥ |
“sa” indraḥ(1) “pūrvyo” mukhyaḥ(2) “mahonāṃ”(3) pūjyānāṃ yajamānānāṃ “ṛtubhiḥ” yannairnimittabhūtaiḥ “venaḥ” kāntaḥ(4)
88.18
he indra ! “yadi” yatra yasmin yajñe “ratheṣu” “bhrājamānāḥ” dīpyamānāḥ(1) “āśavaḥ” kṣipra-gāmina stvadīyā marutaḥ “ā vahanti” | yatra ābhimukhyena tvāṃ prāpayanti “tatra” tasmin yajñe “madiraṃ” madakaraṃ “madhu” udakādi-rasa-viśeṣitaṃ soma-lakṣaṇa mannaṃ vā ‘pibantaḥ “avāṃsi” annāni “kṛṇvate’(2) vṛṣṭi-dvārā kurvanti | [yaddā | yasminyajñe “bhrājamānāḥ” dīpyamānāḥ “āśavaḥ” śīghragāminaḥ “madiraṃ” madakaraṃ “madhu” somaṃ “pibantaḥ” pāsyanta ṛtvigyajamānāḥ “ratheṣu” soma māvahanti “tatra” tasminyajñe “avāṃsi” abhiṣavādi-karmabhiḥ praśastānyannāni “kṛṇvate” kurvanti |
88.20
dadhikrāvā'gni-viśeṣaḥ | sa cāśvarūpaḥ (1) “agnirvai devebhyonilaSelect [read: niloyata] aśvo rūpaṃ kṛtvā yadaśvetyatiṣṭhad” tyādipradhvaryu-brāhmaṇamanusandheyam |
“dadhikrāvṇo” devasya stutim “akāriṣaṃ” karavāṇi | “jiṣṇoḥ” jayaśīlasya “aśvasya” tadrūpasya “vājino” vegavataḥ | sa devo “naḥ” 'smākaṃ “mukhā(1)” mukhāni cakṣurādīnīndriyāṇi “surabhī” surabhīṇi “karat”(2) karotu | “naḥ” 'smabhyam “āyūṃṣi” “pra tāriṣat” pravardhayatu (pra-pūrvastiratirvardhanārthaḥ |
“api sa vājī vejanavān kṣepam anu tūrṇa maśnute 'dhvānaṃ grīvāyāṃ baddho (grīvā giratervā gṛhṇāte rvā gṛjhate rvā'pi kaca śāsanīti vyākhyātam) | kratuṃ dadhikrāḥ karma vā prajñāṃ vā anusantavītvat | tanoteḥ pūrvayā prakṛtyā nigamaḥ | pathā maṅgāni pathāṃ kuṭilāni (panthāḥ patate rvā padyate rvā panyate vā) aṅko'ṅkate rāpanīphaṇaditi phaṇateścarkarītavṛttam”-iti ca tadbhāṣyam |
“ā tanoti dadhikrāḥ śavasā balenāpaḥ sūryaiva jyotiṣā pañca manuṣya-jātāni sahasraśaḥ śataśo vājī vejanavānarvaitannāmatsampṛṇaktu no madhunodakena vacanānīmānīti | (madhu dhamaterviparītasya)”-iti ca tad bhāṣyam |
88.125
I ohlāī | dadhikrāvṇoakāriṣam | ohlāī | o-
he ṛtvigyajamānāḥ ! “vo” yuṣmadarthaṃ “tyamu” tamevendraṃ “gṛṇīṣe” staumi [ yadvā | “vo” yūyaṃ “gṛṇīta” stuta vacanavyatyayaḥ(1) ] kīdṛśamindram ? “aprahaṇaṃ”(2) apraharttāraṃ bhaktānā manugrāhakaṃ | “avaso” balasya“patiṃ” pālakaṃ | “viśvāsāhaṃ”(3) viśvasya śatro rabhibhavitāraṃ “naraṃ” netāraṃ “śaciṣṭhaṃ” yajñādikarma-sthitaṃ(4) | “viśvavedasaṃ” viśvaṃ vedo dhanaṃ(5) yasyāsau viśvavedāḥ tam |
6 || 125