Pramāṇa · Search · About · API

Shatapatha 15

Śatapatha 15

Language
Sanskrit

Contents

15.1

ta̱ṃ vai mādhyandine savane 'bhiṣiñcati | eṣa
vai prajāpatiryyaṃ eṣa yajñastāyate yasmādimāḥ
prajāḥ pra̱jātā etasvevāpyetarhyanu pra̱jāyante
tadenaṃ madhyata evaitasya prajāpaterdadhāti madhyataḥ
suvati †

15.2

agṛhīte māhendre | eṣa vā 'indrasya niṣkevalyo graho yanmāhendro 'pyasyaitanniṣkevalya meva
stotraṃ niṣkevalyaṃ śastra mindro vai yajamānasdenagṃ sva 'evāyatane 'bhiṣiñcati tasmādgṛhīte
māhendre

15.3

agreṇa maitrāvaruṇasya dhiṣṇyā̍ | śārdū̍lacarmopastṛṇāti soma̍sya tvi̱ṣirasī̍ti yatra̱ vai soma̍
i̱ndra matyapavata sa yatta̱taḥ śārdū̍laḥ sambhavattena
soma̍sya tviṣistasmādāha soma̍sya tvi̱ṣirasī̍ti
ta̱veva me̍ tvi̱ṣirbhūyā̱diti̍ śārdū̍latviṣi me̱vāsminnetaddadhāti tasmādāha ta̱veva me̍ tvi̱ṣirbhūyāditi̍ †

15.4

atha pārthāni juhoti | pṛthī ha vai ‡ ḷvai̍nyo
manuṣyāṇāṃ prathamo 'bhiṣiṣiñce § so 'kāmayata
sarvva mannādya mava̱rundhīye̍ti tasmā 'etānyajuhavuḥ
sa idagṃ sarvva mannādya mava̱rurudhe̍'pi ha smāsmā
'āraṇyānū paśūnabhicchayantyasāvehi rājā tvā
pacyata 'iti tathedagm̐ sarvva mannādya mavarundhe
sarvvagm̐ ha vā 'annādya mavarundhe yasyaivaṃ viduṣa
etāni hūyante

15.5

tāni vai dvādaśa bhavanti | dvādaśa vai māsāḥ
saṃvatsarasya tasmāddvādaśa bhavanti

15.6

ṣaṭ purastādabhiṣekasya juhoti | ṣaḍupariṣṭāttadenaṃ madhyata evaitasya prajāpaterdadhāti madhyataḥ
suvati

15.7

sa yāni purastādabhiṣekasya juhoti | bṛhaspatisteṣā muttamo bhavatyatha yānyupariṣṭādabhiṣekasya juhotīndrasteṣāṃ prathamo bhavati brahma vai
bṛhaspatirindriyaṃ vīryya mindra etābhyā mevaina metadvīryyābhyā mubhayataḥ paribṛhati

15.8

sa juhoti | yāni purastādabhiṣekasya juhotyagnaye svāheti tejo vā 'agnistejasaivaita
metadabhiṣiñcati somāya svāheti kṣatraṃ vai somaḥ
kṣatreṇaivaina metadabhiṣiñcati savitre svāheti
savitā vai devānāṃ praOutOf Memorytā savitṛprasūta evaina
metadabhiṣiñcati sarasvatyai svāheti vāgvai sarasva̱tau vā̱caivai̱na meta̱dabhiṣiñcati pū̱ṣṇe svāhe̍ti
pa̱śavo vai pū̱ṣā pa̱śubhire̱vaina meta̱dabhiṣiñcati
bṛha̱spata̍ye svāheti̱ brahma̱ vai bṛha̱spati̱rbrahma̍ṇaivai̱na
meta̱dabhiṣiñca̱tyetā̍ni pu̱rastādabhiṣe̱kasya juhoti
tānyetānyagnināmānītyācakṣate

15.6-2

atha juhoti | yānyupa̍ri̱ṣṭādabhiṣe̱kasya juhotīndrā̍ya svāheti vī̱ryaṃ vā 'indro vī̱ryeṇaivai̱na
meta̱dabhiṣiñcati ghoṣāya svāheti vī̱ryaṃ vai
gho̍ṣo vī̱ryeṇaivai̱na meta̱dabhiṣiñcati ślokāya̱ svāheti vī̱ryaṃ vai śloko vī̱ryeṇaivai̱na meta̱dabhiṣiñcatya̱m̐śāya svāheti vī̱ryaṃ vā 'a̱m̐śo
vī̱ryeṇaivai̱na meta̱dabhiṣiñcati bhagāya svāheti
vī̱ryaṃ vai bhago vī̱ryeṇaivai̱na meta̱dabhiṣiñcatyarya̱mṇe
svāheti tadena masya sarvvamārthyama̱ṇaṃ karotyetānyupari̱ṣṭādabhiṣe̱kasya juhoti + tānyetānyādityanāmānītyā̱cakṣate ‡

15.10

agreṇa maitrāvaruṇasya dhiṣṇyām| abhiṣekanīyāni pātrāṇi bhavanti yacaitā āpo 'bhiṣecanīyā bhavanti

15.11

pālā̱śaṃ bhavati| tena̱ brāhmaṇo 'bhiṣiñcati brahma vai palāśo brahma̱ṇaivaita metadabhiṣiñcati

15.12

audumbaraṃ bhavati| tena̱ svo 'bhiṣiñcatya̱nnaṃ
vā + 'jjarmudumbara ūrvvai khaṃ yāvadvai puruṣasya khaṃ
bhavati naiva tāvadaśanāyati tenokkaṃ khaṃ tasmādaudumbareṇa svo 'bhiṣiñcati

15.13

naiyagrodhapādaṃ bhavati| tena mitro rāja̱nyo
'bhiṣiñcati paṅkirvvai nyagrodhaḥ pratiṣṭhito mitreṇa
vai rājanyaḥ pratiṣṭhitastasmānnaiyagrodhapādena mitro
rājanyo 'bhiṣiñcati †

15.14

āśvatthaṃ bhavati| tena̱ vaiśyo 'bhiṣiñcati
sa ya̱ddevādā 'śvatthe tiṣṭhata indro maruta upāmanvayata tasmādāśvatthena vaiśyo 'bhiṣiñcyetānyabhiṣecanīyāni pātrāṇi bhavanti

15.15

atha pavitre karoti | pavitre stho vaiṣṇavyāviti so 'sāveva bandhustayorhiraṇyaṃ pravayati
tābhyā metā abhiṣecanīyā apa ut punāti tadyaddhiraṇayaṃ pravayatyamṛta māyurhiraṇyaṃ tadā svamṛta
māyurdadhāti tasmāddhiraṇyaṃ pravayati

15.16

sa utpunāti | saviturvvaḥ prasava utpunāmyacchidreṇa pavitreṇa sūryyasya raśmibhiriti so 'sāveva bandhuranibhṛṣṭa masi vāco bandhustapojā ityanādhṛṣṭā stha rakṣobhirityevaitadāha yadāhānibhṛṣṭa
masīti vāco bandhuriti yāvadvai prāṇeṣvvāpo
bhavanti tāvadvācā vvadati tasmādāha vāco
bandhuriti

15.17

tapojā iti | agnervvai dhūmo jāyate dhūmādabhra mabhrādvṛṣṭiragnervvā 'etā jāyante tasmādāha
tapojā iti

15.18

somasya dātra masīti | yadā vā 'ena metā
bhirabhiṣukha ntyathāhatirbhavati tasmādāha somasya
dātra masīti svāhā rājasveti tadenāḥ svāhākāreṇaivotsṛjati

15.16-2

tā eteṣu pātreṣu vyānayati | sadhamādo
dyumninīrāpa etā ityanatimāninya ityevaitadāha
yadāha sadhamāda iti dyumninīrāpa etā iti
vīryyavatya ityevaitadāhānādhṛṣṭā apasyo vasānā
ityanādhṛṣṭā stha rakṣobhirityevaitadāha yadāhānādhṛṣṭā apasyo vasānā iti pastyāsu cakre
varuṇaḥ sadhastha miti viśo vai pastyā viśu
cakre varuṇaḥ pratiṣṭhā mityevaitadāhāpā śiśurmātṛtamāsvantarityapāṃ vā 'eṣa śiśurbharvati
yo rājasūyena yajate tasmādāhāpā śiśurmātṛtamāsvantariti †

15.20

athaina̱ṃ vāsāᳵsi pari̱dhāpayati | tārpya̱ṃ
miti̱ vāso̍ bhavati̱ tasmi̍nt sarvā̍ṇi ya̱jñarū̱pāṇi niṣṣyū̍tāni bhavanti̱ tadenaṃ pari̱dhāpayati
kṣa̱trasyo̱lba masī̍ti tadya̍de̱va kṣa̱trasyolbaṃ tata evaina
meta̱jjanayati

15.21

athainaṃ pāṇḍu̍ṃ pari̱dhāpayati | kṣa̱trasya jarā̱yva̍sī̍ti tadya̍de̱va kṣa̱trasya jarāyu tata evaina meta̱jjanayati †

15.22

athādhīvāsaṃ prati muñcati | kṣa̱trasya yoni̱ra̍sī̍ti tadyai̱va kṣa̱trasya yonista̱syā evaina meta̱jjanayati ‡

15.23

athoṣṇī̍ṣaᳵ saᳵhṛtya § | pu̱rastā̍davagūhati kṣa̱trasya
nā̱bhira̍sī̍ti tadyai̱va kṣa̱trasya nā̱bhistā me̱vāsminnetaddadhāti

15.24

taddhaike | samanta̍ṃ pa̱riveṣṭayanti nābhirbvā
'a̱syaiṣā samanta̱ṃ vā 'i̱yaṃ nābhi̱ḥ paryetī̍ti
bduntastadu tathā na kuryyāt purastādevāvagūhait
purastāddhya̍yaṃ nābhistadyadenaṃ vāsām̐si paridhāpayati
janayatyevaina metajjāta mabhiṣiñcānīti tasmādenaṃ
vāsām̐si paridhāpayati

15.25

taddhaike | nidadhatyetāni vāsām̐syathainaṃ punardīkṣitavasanaṃ paridhāpayanti tadu tathā na kuryādaṅgāni vā 'asya janūrvāsām̐syaṅgairhainam̐ sajanvā
tanvā vyardhayanti vvaruṇyaṃ dīkṣitavasanam̐ sa eteṣā
mevaikāṃ vāsasāṃ paridadhīta tadena maṅgerjanvā tanvā
samardhayati vvaruṇyaṃ dīkṣitavasanaṃ tadenaṃ vvaruṇyāddīkṣitavasanāt pramuñcati

15.26

sa yannāvabhṛtha mabhyavaiti | tadetadabhyavaharanti
tat saloma kriyate sa eteṣā mevaikāṃ vāsasāṃ
paridhāyodaiti tāni vvaśāyai vā vvapāyām̐ hutāyāṃ
dadyādudavasānīyāyāṃ vyeṣṭau

15.27

atha dhanuradhitanoti | indrasya vvārcaghna masīti
vvārcaghnaṃ vai dhanurindro vai yajamāno iyena vā
'eṣa indro bhavati yacca kṣatriyo yadu ca yajamānastasmādāhendrasya vvārtraghna masīti

15.28

atha bāhū vvimārṭi | mitrasyāsi vvaruṇasyāsīti bāhvorvai dhanurbāhubhyāṃ vai rājanyo maitrāvvaruṇastasmādāha mitrasyāsi vvaruṇasyāsīti tadasmai
prayacchati tvayāyaṃ vṛttaṃ vadhediti tvayāyaṃ dviṣantaṃ
bhrātṛvyaṃ vadhedityevaitadāha †

15.29

athāsmai tisra iṣūḥ prayacchati | sa yayā prathamayā
samarpaṇona parābhinatti‡ saikā seyaṃ pṛthivī saiṣā dṛvā
nāmātha yayā viddhaḥ śayitvā jīvati vā mriyate vā
sā dvitīyā tadida mantarikṣa saiṣā rujā nāmātha
yayāpaiva rādhnoti sā tṛtīyā sāsau dyauḥ saiṣā
kṣumā nāmaitā hi vai tisra iṣavastasmādasmai
tisra iṣūḥ prayacchati

15.30

tāḥ prayacchati | pātaṃ prāñcaṃ pātaṃ
pratya̱ñcaṃ pātainaṃ tirya̱ñcaṃ digbhyaḥ pāteti tada̱smai
sa̱rvvā eva diśo 'śaravyāḥ karoti tadyadasmai
dhanuḥ praya̱cchati vīryaṃ vā 'etadrājanyasya yaddhanurvvīryyavanta mabhiṣiñcānīti tasmādā 'asmā 'āyudhaṃ prayacchati

15.31

athaina māvido vvācayati | āvirmmaryā
ityaniruktaṃ prajāpatirvvā 'aniruktastadenaṃ prajāpataya
'āvedayati so'smai sava manumanyate tenānumataḥ
sūyate

15.32

āṃvitto 'agnirgṛhapatiriti | brahma vā
'agnistadenaṃ brahmaṇā 'āvedayati tadasmai sava manumanyate tenānumataḥ sūyate

15.33

āṃvitto 'indro vṛddhaśravā iti | kṣatraṃ vā
'indrastadenaṃ kṣatrāyāvedayati tada̱smai sava manumanyate
tenānumataḥ sūyate

15.34

āṃvittau mitrāvaruṇau dhṛtavratāviti | prāṇodānau vai mitrāvaruṇau tadenaṃ prāgodānābhyā
māvedayati tāvasmai sava manumanyete tābhyā manumataḥ sūyate

15.35

ā̱vittaḥ pū̱ṣā viśvavedā̱ iti | paśavo
vai pūṣā taddenaṃ paśubhya āvedayati te'smai savamanumanyante tairanumataḥ sūyate

15.36

ā̱vitte̱ dyāvāpṛthivī̱ viśvaśambhuvā̱viti
taddena mābhyāṃ dyāvāpṛthivībhyā māvedayati te'asmai
sava manumanyete tābhyā manumataḥ sūyate

15.37

ā̱vittāditiruruśarmeti | iyaṃ vai pṛthivyaditistadena masyai pṛthivyā 'āvedayati sāsmai
sava manumanyate tayānumataḥ sūyate tadyābhya evaina
metaddevatābhya āvedayati tā asmai sava manumanyante
tābhiranumataḥ sūyate

15.16-3

2
iti tṛtīyaprapāṭhake dvitīyaṃ brāhmaṇam [3. 5.]
mantraṃ pratipāda manūdya tātparyyapurassaraṃ vyācaṣṭe- “anatimāninya dūti

15.16-3.p1

atreputrayadānaṃ vidhatte - "athāsmā iti | 'tisraḥ' - iti
lokatrayātmakatvena | śastānā miṣūṇāṃ lakṣaṇaṃ sañjñāṃ ca darśayati-- 'sa yatheti

15.16-3.p2

atha caturthādhyāye prathamaṃ brāhmaṇam .

Linked texts (2)