Shatapatha 16
Śatapatha 16
- Language
- Sanskrit
Contents
- 16.17 — 2 parts
16.1
keśa̱vasya̍ puruṣasya | lohāyasa̱ māsrya̱ 'ā̱vidhyatya̱veṣṭā dandaśūkā iti sarvvānvā 'eṣa mṛtyūnatimucyate sarvvān vadhān yo rājasūyena̱ yajate tasya
jaraiva̱ mṛtyurbhava̍ti tadyo̱ mṛtyuryo vbadhasta̱+ mevaitadatinayati. yahandaśūkān
16.2
atha̱ yat ke̱śavasya puruṣasya | na vā 'eṣa
strī na pumānyat keśavaḥ puruṣo yaha pumāṃstena
na strī yahu keśa̱vasteno na pumānnatadyo na
hiraṇyaṃ ‡ yallo̱hāyasaṃ naite krimayo nākrimayo
yahandaśūkā atha yallohāyasambhavati lohitā iva
hi dandaśūkāstasmāt keśavasya puruṣasya §
16.3
athainaṃ diśaḥ samārohayati | prācī māroha
gāyatrī tvāvatu rathantara sāma trivṛt stomo
vasanta ṛturbrahma draviṇam
16.4
dakṣiṇā māroha | triṣṭup tvāvatu bṛhat sāma
pañcadaśa stomo grīṣma ṛtuḥ kṣatraṃ draviṇam
16.5
pratīcī māroha | jagatī tvāvatu vairūpa sāma saptadaśa stomo varṣā ṛturviṅ
draviṇam
16.6
udīcī māroha | anuṣṭup tvāvatu vairāja
sāmaikavim̐śa stomaḥ śarahṛtuḥ phalaṃ draviṇam
16.7
urdhvā māroha | paṅktistvāvatu śākkararaivate
sāmanī triṇavatrayastrim̐śau stomau hemantaśiśirāvṛtū varcco draviṇa miti
16.8
tadyadenaṃ diśaḥ samārohayati | ṛtūnā
mevaitadrūpa mṛtūnevaitat saṃvatsaram̐ samārohayati
sa ṛtūnt saṃvatsaram̐ samāruhya sarvva meveda muparyyupari bhavatyarvāge-†-vāsmādidam̐ sarvvaṃ bhavati
16.6-2
śārdūlacarmaṇo jaghanārdhe | sīsaṃ nihitaṃ
bhavati tat padā pratyasyati pratyastaṃ namuceḥ śira
iti namucirha vai nāmāsura āsa ta mindro
nibibyādha tasya padā śiro 'bhitaṣṭhau sa yadabhiṣṭhita udbabādhata sa ucchvaṅkatasya † padā śiraḥ
praciccheda tato rakṣaḥ samabhavattacca skhaina manubhāṣate
kva gamiṣyasi kva me mokṣyasa 'iti
16.10
tat sīsenāpajaghāna | tasmāt sīsaṃ mṛdu
sṛtajavag hi sarvveṇa hi vīryeṇāpajaghāna tasmāddhiraṇyarūpag sanna kiyacca nārhati sṛtajavag hi
sarvveṇa hi vīryeṇāpajaghāna tadvai sa tannāṣṭrā
rakṣāgṃsyapajaghāna tatho 'evaiṣa etannāṣṭrā rakṣāgṃsyato 'pahanti ‡
16.11
athainag śārdūlacarmā rohayati | somasya
tviṣirasīti yatra vai soma indra matyapavata sa
yattataḥ śārdūlaḥ samabhavattena somasya tviṣistasmādāha̱ soma̍sya̱ tviṣi̍rasīti̱ tvayye̍va me̱ tviṣi̍rbhūyā̱diti̱ śārdū̍latviṣi me̱vāsmi̍nnetaddadhāti̱ tasmā̍dāha̱ tvayye̍va me̱ tviṣi̍rbhūyā̱diti̍
16.12
atha̍ rukma̱ madhastā̍dupāryyati | mṛtyoḥ pāhi̱tyamṛ̱ta māyu̱rhira̍ṇya̱ṃ tadamṛ̍ta 'ā̱yuṣi̱ prati̍tiṣṭhati †
16.13
atha̱ rukmaḥ śatavi̍tṛttṇo vā bha̍vati | na̱vavitṛttro vā sa ya̱di śa̱tavi̍tṛttaḥ śa̱tāyu̱rvā
'a̱yaṃ puru̍ṣaḥ śa̱tate̍jāḥ śatavī̍ryyastasmāccha̱tavi̍tṛttro
yadyu̍ na̱vavi̍tṛttro na̱veme puru̍ṣe prā̱ṇāstasmā̍nna̱vavitṛttraḥ
16.14
ta mupari̍ṣṭātklīṣṇa̱rṇi nida̍dhāti | ojo̍'si̱
sahro̍ 'sya̱mṛta̍ ma̱syaumya̱ta māyu̱rhira̍ṇya̱ṃ tada̱sminna̱mṛta̍
māyu̱rdadhā̍ti̱ tadya̱drukmā̍ 'ubhaya̱to bhava̍to 'mṛ̱ta
māyu̱rhira̍ṇya̱ṃ tadamṛte̍nai̱vaina̍ meta̱dāyu̱ṣobha̍yataḥ pari̍bṛṃhati̱ tasmā̍drukmā̍ 'ubhaya̱to bhava̍taḥ ‡
16.15
atha bāhū 'udgṛhṇāti | hira̱ṇyarūpa̱ā 'uṣa̱so
vyu̍roṣṭa̱ 'ubhāva̱indro 'u̍dithaḥ sūrye̍śca | ārohataṃ varuṇā mitra gartaṃ tataścakṣāthā maditiṃ
ditiṃ ceti bāhū vai mitrāvaruṇau puruṣo gartaṃstasmādāhārohataṃ varuṇa mitra garta miti tataścakṣāthā maditiṃ ditiṃ ceti tataḥ paśyataꣵ svaṃ
cāraṇaṃ cetyevaitadāha
16.16
naitenodgṛhṇīyāt | mitro'si varuṇo'sītyevodgṛhṇīyād bāhū vai mitrāvaruṇau bāhubhyāṃ
vai rājanyo maitrāvaruṇastasmānmitro'si varuṇo'sītyevodgṛhṇīyāt
16.17
tadyadema mūrddhabāhu mabhiṣiñcati | vīryaṃ vā
'etadrājanyasya yadvāhū vīryaṃ vā 'etadapāꣵ rasaḥ
sambhṛto bhavati yenaiva metadabhiṣiñcati nenma 'idaṃ
vīryaṃ vīrya mapāꣵ rasaḥ sambhṛto bāhū vilināditi tasmādena mūrddhabāhu mabhiṣiñcati
16.17.p1
eva mūrdhvabāhutvenaiva sthitasya yajamānasyābhiṣeko vidhāsyate, ta mimaṃ punaḥ praśaṃsati - "tadyadena miti | evakāro
16.17.p2
atha dvitīyaṃ brāhmaṇam .
16.1-2
taṃ vai prāñcaṃ tiṣṭhanta ma̱bhiṣiñcati | pura̱stād brāhmaṇo 'bhiṣi̱ñcatyadhva̱ryurvvā yo vāsya puro̱hito bhavati paścāditare
16.2-2
soma̍sya tvā dyu̱mnenā̍bhiṣiñcāmīti | vī̱ryeṇaivaitadāhāgnerbhāja̍seti vī̱ryeṇaivaitadāha sūryya̍sya
vvarca̍seti vī̱ryeṇaivaitadāhendra̍syendriye̱ṇeti vī̱ryeṣā̱vaitadāha kṣa̱trāṇāṃ kṣatra̱patiredhīti rājā̱ madhi̍rāja̱ edhītye̱vaitadāhātididyūn pāhi̱tīṣavo̱ vai
di̱dyava iṣuvadha̍ ma̍vai̱na metada̱tinayati̱ tasmādāhātidi̱dyūn pāhī̍ti
16.3-2
i̱maṃ de̍vāḥ | asapatnaᳵ suvaddhva̱ mitī̱maṃ de̍vā
a̱bhrātṛvyaᳵ suvaddhva̱ mitye̱vaitadāha maha̱te kṣa̱trāya̍
maha̱te jyaiṣṭhyāyèti nātra̱ tiro̍hita mivāsti maha̱te
jānarājyā̱yeti mahat jananā̱ᳵ rājyā̱yetye̱vaitadā̱hendra̍syendriyā̱yeti vī̱ryā̍ya̱tye̱vaita̱dāha yadāhendra̱syendriyā̱yetīma̱ mamuṣya̍ pu̱tra mamuṣyai putra̍ miti
tadya̱devā̱sya ja̱nma tata e̱vaita̱dāhā̱syai viśa̱ 'iti
yasyai viśo̱ rājā bhava̱tyeṣa vo̍ 'mī rājā̱ somo̱
'smāka̍ṃ brāhmaṇānāᳵ rāje̍ti̱ tadasmā 'i̱daᳵ sarvvaṃ
mādya̍ṃ karoti brāhma̱ṇa me̱vāpo̍ddharati̱ tasmā̱d brāhma̱ṇo
nādya̍ḥ soma̍rājā hi bhavati †
16.4-2
athaita mabhiṣe̱kam | kṛṣṇaviṣāṇāyānuvimṛṣṭe
vī̱ryaṃ vā 'etada̱pāᳵ rasaḥ sambhṛto bhavati̱ yenai̍na
me̱tada̱bhiṣi̱ñcatīda̱ṃ me vvīryya̍ᳪ̱ sarvva mātmāna mupa̍spṛśā̱diti̱ tasmā̍dā̱'anu̍vimṛṣṭe
16.5-2
so̱'anu̍vimṛṣṭe | pra parvva̍tasya vṛṣa̱bhasya̱ pṛṣṭhā̱diti̱ yathāya̱ṃ parvva̍to̱'ti̱ṣṭhāvā̱ yatha̍rṣa̱bhaḥ pa̱śūnati̱ṣṭhāve̍va̱ mvā 'e̱ṣa i̱daᳪ sarvva̍ ma̱titi̍ṣṭhatyarvvāge̱vāsmā̱didaᳪ sarvva̍ṃ bhavati̱ yo rājasūye̍na
yaja̍te̱ tasmā̍dāha pra parvva̍tasya vṛṣa̱bhasya̱ pṛṣṭhā̱nnāvaśca̍ranti khasica̱ ḍayānāḥ† | tā̱ āva̍vṛtrannadha̱rāguda̍ktā̱ ahi̍ṃ bu̱dhnya̱ manu̱ rīya̍māṇā̱ iti ‡
16.6-3
athaina mantare̍ṇa̱ śārdūla̱carmma̍ṇi̱ vviṣṇu̍kramā̱n
kramayati | viṣṇo̱rvvikrama̍ṇa masi̱ vviṣṇo̱rvvikrānta̍
masi̱ vviṣṇoḥ krā̱nta̍ masītī̱me vai lokā vviṣṇo̱rvvikrama̍ṇa̱ṃ vviṣṇo̱rvvikrānta̍ṃ vviṣṇoḥ krā̱nta̱ṃ tadi̱māne̱va lo̱kāᳪ̱tsamā̱ruhya̱ sarvva̍ meve̱da̱ mupa̱ryupa̍ri
bhavatya̱rvvāge̱vāsmā̱didaᳪ sarvva̍ṃ bhavati
16.7-2
atha brāhmaṇasya pātre | sam̐sravāntsamavanayati
tad brāhmaṇam̐ rājāna manu yaśaḥ karoti tasmād
brāhmaṇo rājāna manu yaśaḥ
16.8-2
tadyo'sya putraḥ priyatamo bhavati | tasmā
'etat pātraṃ prayacchatīdam me'yaṃ vīryyaṃ putro 'nusaṃtanavaditi
16.9
atha pratiparetya gārhapatya manvārabdhe juhoti
prajāpate na tvadetānyanyo viśvā rūpāṇi
pari tā babhūva | yat kāmāste juhumastanno 'astvaya mamuṣya piteti tadyaḥ putrastaṃ pitaraṃ karoti
yaḥ pitā taṃ putraṃ tadenayorvvīryyaṃ vyatiṣajatyasāvasya piteti tadyaḥ pitā taṃ pitaraṃ karoti
yaḥ putrastaṃ putraṃ tadenayorvvīryyaṃ vyatiṣajya punareva yathāyathaṃ karoti vayam̐ syāma patayo rayīṇām̐ svāhetyāśīrevaiṣaitasya karmaṇa āśiṣa mevaitadāśāste †
16.10-2
atha yu eṣu sam̐sravo 'tirikto bhavati
tu māgnīdhrīye juhotyatiriktau vā 'eṣa sam̐sravo
bhavatyatirikta āgnīdhrī̱yo gārhapatye havī̱m̐ṣi
śrapayantyāhavanīye juhvatyathaiṣo 'tiriktastadatiriktā
'evaitadatiriktaṃ dadhātyuttarārddha juhotyeṣa hyetasya
devasya dik tasmāduttarārddhe juhoti sa juhoti
rudra yatte krivi paraṃ nāma tasmina huta masyameṣṭa
masi svāheti
Linked texts (3)
- Mādhyandina — Sanskrit
- Kātyāyanaśrautasūtra — Kātyāyana (Vājasaneyi sūtrakāra), Sanskrit
- Kāṇvīya Śatapathabrāhmaṇa — Sanskrit