Shatapatha 18
Śatapatha 18
- Language
- Sanskrit
18.1
5
iti tṛtīyaprapāṭhakasya pañcamaṃ brāhmaṇam [4. 3.]
pūrvaṃ svasya bhrātṛvyāya goḥsthāpanakāle pūrvāgnivahanasyāhavanīyasyottarataḥ sthāpanaṃ sūtraktatoktam—“gavāṃ śata madhikaṃ vā
svasyāhavanīyasyottarataḥ sthāpayati , pūrvāgnivahanañca sāgni”–
iti §, tadidānīṃ vidhatte —“uttareṇāhavanīya miti | “pūrvāgniriti | śāntipauṣṭikārthīyo'gniḥ ‘pūrvāgniḥ’, ‘saḥ’ anasā
‘uhṛtaḥ’ ūrdhvaṃ hṛtaḥ sthāpito ‘bhavati’
iti śrīsāyaṇācāryyaviracite mādhavīye vedārthaprakāśe
mādhyandinaśatapathabrāhmaṇabhāṣye
pañcamakāṇḍe caturthādhyāye tṛtīyaṃ brāhmaṇam
atha
caturthaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam,
api vā
caturthādhyāye caturthaṃ brāhmaṇam
hariḥ oṃ
maitrāvaruṇyā paya̱syayā pra̱carati| ta̱syā
ani̱ṣṭa 'eva̱ sviṣṭakṛd bhava̱tyathāsmā 'āsandīṃ māha̱rantyuparisa̱dyaṃ vā 'e̱ṣa ja̱yati yo ja̱yatya̱ntarikṣasa̱dyaṃ ta̱dena mupa̱ryāsīna madha̱stādi̱māḥ prajā upāsate tasmādasmā 'āsandī māha̱ranti̱ saiṣā khādirī
vitṛ̱tsnā bhavati yeyaṃ vyṛ̍ddhyūtā bharatānām
18.2
tā magreṇa| maitrāvaru̱ṇasya dhiṣṇyaṃ nida̱dhāti syonāsi suṣadāsī̍ti śi̱vā mevaitaccha̱gmāṃ
karoti
18.3
athādhīvāsa māstṛṇāti| kṣa̱trasya yonirasīti tad yaiva kṣatrasya yonirutā mevaitat
karoti
18.4
athaina māsādayati | syonā māsīda su̱ṣadā
māsīdeti śivā' śagmā māsīdetyevaitadāha kṣatrasya
yoni māsīdeti tadyaiva kṣatrasya yonirukhyā mevaita
metaddadhāti †
18.5
athāntarā' se 'bhimṛśya japati | niṣasāda
dhṛtavrata iti dhṛtavrato vai rājā na vā 'eṣa
sarvvasmā 'iva vvadanāya na sarvvasmā 'iva̱ karma̍ṇe
yadeva sādhu vvadedyat sādhu kuryyāttasmai vā 'eṣa
ca śrotriyaścaitau ha vai dvau manuṣyeṣu dhṛtavratau
tasmādāha niṣasāda dhṛtavrata iti vvaruṇaḥ pastyāsviti vviśo vai pastyā vvikṣvetyevaitadāha sāmrājyāya sukraturiti rājyāyetyevaitadāha yadāha sāmrājyāya sukraturiti ‡
18.6
athāsmai pañcākṣā̱n pāṇāvāvapati | a̱bhibhūrasyetāste̱ pañca̱ diśaḥ kalpantā mityeṣa vā
'kṣyānabhibhūryat kalireṣa hi sarvvānakṣā̱nabhibhavati tasmādāhābhibhūrasītyetāste pañca diśaḥ
kalpantā miti pañca vai diśastadasmai sarvā eva
diśaḥ kalpayati
18.7
athainaṃ pṛṣṭhatastūṣṇī meva daṇḍairghnanti | taṃ daṇḍairghnanto daṇḍavadha † matinayanti tasmādrājādaṇḍyo
yadenaṃ ॰daṇḍavadha ‡ matinayanti §
18.8
atha varaṃ vṛṇīte | ya u ha vai kaṃ ca suṣuvāṇo varaṃ vṛṇīte so'smai sarvvaḥ samṛdhyate tasmādvaraṃ vṛṇīte
18.9
sa brahmānnityeva prathama māmantrayate | brahma
prathama mabhivyāharāṇi brahmaprasūtāṃ vācaṃ vadānīti tasmāt brahmānnityeva prathama māmantrayate
tvaṃ brahmāsītītaro pratyāha savitāsi satyaprasava
iti̱ vīrya̍ mevā̱sminne̱tadda̍dhāti savi̱tāra̍ me̱va
sa̱tyapra̍savaṃ karoti
18.10
brahma̱nnitye̱va dvi̱tīya māma̱ntrayate̍ | tvaṃ brahmāsītīta̍raḥ pratyāha̱ varuṇo 'si sa̱tyaujā̱ iti̱
vīrya̍ me̱vāsminne̱tadda̍dhāti varu̍ṇa me̱va sa̱tyauja̍saṃ
karoti
18.11
brahma̱nnitye̱va tṛ̱tīya māma̱ntrayate̍ | tvaṃ brahmāsītīta̍raḥ pratyā̱hendro̍'si̱ viśaujā̱ iti̱ vīrya̍
me̱vāsminne̱tadda̍dhātīndra̍ me̱va viśauja̍saṃ karoti
18.12
brahma̱nnitye̱va ca̱turtha māma̱ntrayate̍ | tvaṃ brahmāsītīta̍raḥ pratyāha ru̱dro'si su̱śeva̱ iti̱ tat
vīryā̍ṇye̱vāsminne̱tat pūrvvā̍ṇi dadhātyathaina metacchamayatye̱va tasmā̍de̱ṣa sarvva̍śmeśāno mṛḍayati yade̱naᳪ
śamayati
18.13
brahma̱nnitye̱va pañca̍ma māma̱ntrayate̍ | tvaṃ brahmāsītīta̍ro 'niru̱ktaṃ pratyā̍ha parimitaṃ vai ni̱ruktaṃ
tat pa̱rimita me̱vāsminne̱tat pūrvva̍ṃ vī̱rya̍ dadhātyathā̍cā̱niru̱ktaṃ pratyā̱hāpa̍rimitaṃ vā 'aniruktaṃ
tadaparimita mevāsminnetat sarvvaṃ vīryyaṃ dadhāti
tasmādavāniruktaṃ pratyāha
18.14
atha sumaṅgalanāmānaᳪ hvayati | bahukāra
śreyaskara bhūyaskareti ya evannāmā bhavati kalyāṇa
mevaitammānuṣyai vāco vvadati †
18.15
athāsmai brāhmaṇa sphyaṃ prayacchati | adhvaryurvvā yo vvāsya purohito bhavatīndrasya vvajro'si tena me radhyeti vvajro vai sphyaḥ sa etena
vvajreṇa brāhmaṇo rājāna mātmano 'balīyāᳪsaṃ
kurute yo vai rājā brāhmaṇādbalīyānamitrebhyo
vai sa balīyān bhavati tadamitrebhya evaina metad
balīyāᳪsaṃ karoti
18.16
taᳪ ‡ rājā rājabhrātre prayacchati | indrasya
vvajro'si tena me radhyeti tena rājā rājabhrātara
mātmano 'balīyāᳪsaṃ kurute
18.17
taᳪ rājabhrātā sūtāya vā sthapataye vā
prayacchati | indrasya vajro 'si tena me radhyeti
tena rājabhrātā sūtaṃ vā sthapatiṃ svātmano 'balīyā 14 saṃ kurute
18.18
ta 16 sūto vā' sthapatirdhvā grāmaṇye prayacchati | indrasya vajro 'si tena me radhyeti
tena sūto vā sthapatirdhvā grāmaṇya mātmano
'balīyā 15 saṃ kurute
18.16-2
taṃ grāmaṇīḥ sajātāya prayacchati | indrasya
vajro 'si tena me radhyeti tena grāmaṇīḥ sajāta
mātmano 'balīyā 15 saṃ kurute tadyudeva samprayacchante netyāpavalasa masadyathāpūrvva masa̱diti tasmādeva samprayacchante
18.20
atha sajātaśca pratiprasthātā ca | etena
sphyena pūrdhvāgnau śukrasya purorucādhidevanaṃ kuruto'ttā vai śukro'ttāra mevaitat kurutaḥ †
18.21
atha manthinaḥ purorucā vtrimitaṃ vtriminutaḥ | ādyo vai manyo taddāra mevaitat kṛtvāthāsmā 'etadādyaṃ janayatastasmānmanthinaḥ purorucā
vimitaṃ viminutaḥ
18.22
athādhvaryuḥ | caturgṛhītaṃ mājyaṃ gṛhītvādhidevane hiraṇyaṃ nidhāya juhotyagniḥ pṛthurdarmaṇaspatirjuṣāṇo 'agniḥ pṛthurdarmaṇaspatirājyasya vetu
svāheti †
18.23
athākṣānivapati | svāhākṛtāḥ sūryyasya raśmibhirvyatadhva sajātānāṃ madhyameṣṭhyāyaityeṣa vā 'agniḥ
pṛthuryyadadhidevanaṃ tasyaite 'ṅgārā yadakṣāsta mevaitena prīṇāti tasya ha vā 'eṣānumatā gṛheṣu
hanyate yo vā rājasūyena yajate yo vaitadevaṃ
vedaiteṣvakṣeṣvaha gāṃ dīvyadhva miti pūrvvāgnivāhau
dakṣiṇā ‡
18.24
athāhānnaye sviṣṭakṛte 'nubrūhīti | tadyadantareṇāhutī 'etat karma kriyata 'eṣa vai prajāpati̱rthaṃ e̱ṣa ya̱jñastāyate̱ yasmādi̱māḥ pra̱jāḥ
pra̱jātā eta̱mvevāpye̱tahya̍nu pra̱jāyante̱ tada̍naṃ madhya̱ta
e̱vaitasya̍ prajāpaterda̍dhāti madhya̱taḥ sūvati ta̱smādu̱ntareṇa̱āhutī 'eta̍t karmma kriyata 'āśrāvyāhā̱gnim̐ svi̱ṣṭakṛta̱ṃ yajeti̱ vvaṣaṭkṛte juhoti
18.25
athe̱ḍā mā̱dadhā̍ti | upahvatāyā miḍāyā mapa
upa̱spṛśya̍ māhe̱ndraṃ gra̱haṃ gṛhṇāti māhe̱ndraṃ grahaṃ
gṛhī̱tvā sto̱tra mupākaroti taꣵ stotrāya pramīvati sa̱ upāvarohati so'nte̍ sto̱trasya bhava̱tyante
śa̱strasya̍
18.13-2
1
iti caturthaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam [4. 4.]
avāniruktaprativacanena yajamāne aparimitaṃ vīryaṃ nihitavān bhavatīti
18.5-2
varuṇādva vā 'abhiṣiṣicānādbhargo 'pacakrāma
vīryaṃ vai bharga eṣa nviṣṇuraryyamaḥ so 'smādapacakrāma
māśnuta | tatho 'evaiṣa̱ etābhireva̱ devatā̍bhiretasya̱ somapītha̱ maśnute tasmādetā eva̱ devatā̍ḥ
saṅkhyāya prasarpedatha yadaivaiṣodavasānīyeṣṭiḥ santiṣṭhata
'etasyābhiṣecanīyasya †
18.6-2
athaitāni havīᳵṣi ni̱rvvapati | sāvitraṃ
dvādaśakapālaṃ vāṣṭākapālaṃ vā puroḍāśaᳵ savitā
vai devā̱nāṃ prasavitā savitṛprasūta eva tadaru̱ṇo
'nusamasarpattatho 'evaiṣa etat savitṛprasūta evānusa̱ᳵsarpati tasmaikaṃ puṇḍarīkaṃ prayacchati ‡
18.7-2
atha sārasvataṃ caruṃ ni̱rvvapati | vāgvai
sarasvatī vācaiva tadaru̱ṇo 'nusamasarpattatho 'evaiṣa etadvācaivānusa̱ᳵsarpati tasmaikaṃ puṇḍarīkaṃ
prayacchati §
18.8-2
atha tvāṣṭraṃ daśakapālaṃ puroḍāśaṃ ni̱rvvapati
tvaṣṭā̱ vai rūpāṇā mīṣṭe tvaṣṭraiva tadrūpairvaruṇo 'nusamasarpattatho 'evaiṣa etattvaṣṭraiva rūpairanusa²rpati
tasmaikaṃ puṇḍarīkaṃ prayacchati
18.9-2
atha pauṣṇaṃ caruṃ nirvvapati | paśavo vai
pūṣā paśubhireva tadvaruṇo 'nusamasarpattatho 'evaiṣa
etat paśubhirevānusa²rpati tasmaikaṃ puṇḍarīkaṃ
prayacchati †
18.10-2
athendra mekādaśakapālaṃ puroḍāśaṃ nirvvapati
indriyaṃ vai vīryya mindra indriyeṇaiva tadvīryeṇa
varuṇo 'nusamasarpattatho 'evaiṣa etadindriyeṇaiva
vīryeṇānusa²rpati tasmaikaṃ puṇḍarīkaṃ prayacchati ‡
18.11-2
atha bārhaspatyaṃ caruṃ nirvvapati | brahma vai
bṛhaspatirbrahma ṇaiva tadvaruṇo 'nusamasarpattatho 'evaiṣa
etad brahma ṇaivānusa²rpati tasmaikaṃ puṇḍarīkaṃ
prayacchati §
18.12-2
atha vvāruṇaṃ yavamayaṃ caruṃ nirvvapati | sa
yenaivaujasemāḥ prajā vvaruṇo 'gṛhṇāttenaiva tadaujasā
vyaru̱ṇo 'nu̱sama̱sarpatteno 'e̱vaiṣa tadoja̱sānusa̱rpasarpati tasmai̱kaṃ puṇḍarīkaṃ prayacchati
18.13-3
upa̱sado daśa̱myo de̱vatāḥ | tatra pañca
pu̱ṇḍarīkāṇyu̱papraya̍cchati tāṃ dvādaśapuṇḍarīkāᳪsraja̱ṃ pratimuñcate sā dīkṣā tayā dīkṣayā
dīkṣate̱ †
18.14-2
atha̱ yad dvādaśa bhavanti | dvādaśa vai māsāḥ
saṃvatsarasya̱ sarvvaṃ vai saṃvatsaraḥ sarvveṇaivena metaddīkṣayati yāni puṇḍarīkāṇi tāni divo rūpaṃ
tāni nakṣatrāṇāᳪ rūpaṃ ye vyadhakāste 'ntarikṣasya
rūpaṃ yāni bisāni tānya̱syai tadena meṣu lokeṣvadhi dīkṣayati ‡
18.15-2
atha rājānaṃ krītvā | idhmodhnahya parivahanti
tato'rddha māsandyā māsādya pracarantyatha ya eṣo
'rddho brahmaṇo gṛhe nihito bhavati ta māsandyā
māsyātithyena praca̱rati̱ yadā̍tithyena praca̱ratyatho̍pa̱saṅgiḥ pracarati̱ yado̍pasaṅgiḥ pracarati
18.16-3
athaitāni havīᳪṣi̱ ni̱rvvapati | āgne̱yama̍ṣṭākapālaṃ puroḍāśaᳪ sau̱myaṃ ca̱ruṃ vaiṣṇa̱vaṃ
trika̱pālaṃ vā puroḍāśaṃ caruṃ vā tena̱ yatheṣṭai̱vaṃ
yajate
18.17-2
tadu̱ tathā na kuryā̍t | hvala̍ti vā eṣa
yo yajñapayādetyeti̱ vā 'eṣa yajñapathā̍ya̱ upasatpathādeti tasmādupasatpathāde̱va neyāt
18.18-2
sa yada̱gniṃ yaja̍ti | a̱gni̱naivaitatteja̍sānusa̱rpatyatha yat somaṃ yaja̍ti some̱naivaitadrājñānusa̱rpatyatha yadviṣṇuṃ yaja̍ti ya̱jño vai viṣṇustadya̱jñaṃ pratya̱kṣa māpnoti̱ taṃ pratya̱kṣa mā̱ptvātma̱n
kurute
18.16-4
sa e̱ṣa sa̱ptada̱śo 'gniṣṭomo bhava̍ti | sa̱ptadaśo vai prajāpatiḥ prajāpatirya̍jñastadya̱jñaṃ pratya̱kṣa
māpnoti̱ taṃ pratya̱kṣa mā̱ptvātma̱n kurute
18.20-2
tasya̱ dvādaśa prathamagarbhāḥ paṣṭhauhyo̱ dakṣiṇā
dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsarasya saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ
prajāpatiryajñastadya̱jñaṃ pratyakṣa māpnoti taṃ pratyakṣa
mā̱ptvātman kurute
18.21-2
tāsāṃ dvādaśa garbhāḥ | tāścaturvim̐śatiścaturvim̐śatirvai saṃvatsarasyārddhamāsāḥ saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ prajāpatiryajñastadya̱jñaṃ pratyakṣa māpnoti taṃ pratyakṣa
māptvātman kurute
18.22-2
tā brahmaṇe dadāti | brahmā hi yajñaṃ dakṣiṇato 'bhigopāyati tasmāttā brahmaṇe dadāti
hiraṇmayīm̐ sraja mudgātre rukmam̐ hotre hiraṇmayau
prākāśāvadhvaryyubhyāṃ maśvaṃ prastotre vaśāṃ maitrāvaruṇāya 'rṣabhaṃ brāhmaṇāccham̐sine vāsasī neṣṭāpotṛbhyā manyataratoyuktaṃ yavācit macchāvākāya
gā magnīdhe
18.23-2
tā vā 'etāḥ | dvādaśa vā trayodaśa vā
dakṣiṇā bhavanti dvādaśa vā vai trayodaśa vā
saṃvatsa̱rasya māsā̍ḥ saṃvatsa̱raḥ pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jā̍patirya̱jñastadya̱jñaṃ pratya̱kṣa mā̱pnoti̱ taṃ pratya̱kṣa mā̱ptvātma̱n kurute
Linked texts (3)
- Mādhyandina — Sanskrit
- Kātyāyanaśrautasūtra — Kātyāyana (Vājasaneyi sūtrakāra), Sanskrit
- Kāṇvīya Śatapathabrāhmaṇa — Sanskrit