Shatapatha 5

Śatapatha 5

Language: Sanskrit

5.1

tadya̱dājiṃ dhāvanti | i̱ma mevaitena loka
mujjayatyatha yad brahmā rathacakre sāma gāyati
nābhidaghna 'uddite 'ntarikṣaloka mevaitenojjayatyatha
yadyūpaᳪ rohati devaloka mevaitenojjayati tasmādvā 'etat trayaṃ kriyate

5.2

sa brahmā rathacakra madhirohati | nābhidaghna 'udgitaṃ devasyāhaᳪ savituḥ save satyasavaso bṛhaspateruttamaṃ nākaᳪ ruheya miti yadi brāhmaṇo
yajate brahma hi bṛhaspatirbrahma hi brāhmaṇaḥ †

5.3

atha yadi rājanyo yajate | deva̱syāham̐
savituḥ save satyasa̱vasa indra̱syottamaṃ nākam̐ ruheya
miti kṣatram̐ hīndraḥ kṣatram̐ rājanyaḥ

5.4

triḥ sāmābhigāyati | tri̱irabhigīyāva̱rohati
deva̱syāham̐ savituḥ save satyaprasavaso bṛhaspateruttamaṃ nāka maruha mati yadi brāhmaṇo yajate brahma
hi bṛhaspatirbrahma hi brāhmaṇaḥ

5.5

atha yadi rājanyo yajate | deva̱syāham̐ savituḥ
save satyaprasavasa indrasyottamaṃ nāka maruha miti
kṣatram̐ hīndraḥ kṣatram̐ rājanyaḥ

5.6

atha saptadaśa dundubhīnanuvedyantam̐ samminvanti
pratīca āgnīdhrāt prajāpatiṃ vā 'eṣa ujja̍yati
yo vājapeyena yajate vāgvai prajāpatireṣā vai
paramā vāgyā saptadaśānāṃ dundubhīnāṃ paramā
mevaitadvācaṃ paramaṃ prajāpati mujjayati saptadaśa bhavanti saptadaśo vai prajāpatistat prajāpati
mujjayati

5.7

a̱thaiteṣā̍ṃ dundubhīnā̱m | eka̍ṃ yaju̱ṣā'ha̍nti
tat sarve̍ yaju̱ṣāha̍tā bhavanti

5.8

sa āha̍nti | bṛha̍spate̱ vāja̍ṃ jaya bṛha̱spata̍ye̱ vāca̍ṃ vadata bṛha̱spati̍ṃ vājaṃ jāpayate̍ti̱ yadi̍ brāhma̱ṇo yaja̍te brahma̱ hi bṛha̱spati̱rbrahma̍ hi brāhma̱ṇaḥ †

5.6-2

atha̱ yadi̍ rājanyo̱ yaja̍te | indra̱ vāja̍ṃ
jaya̱ndrāya̱ vāca̍ṃ vada̱tendra̍ṃ vāja̍ṃ jāpaya̱teti̍
kṣatra̱ hindra̍ḥ kṣatra̱ rājanya̍ḥ ‡

5.10

athaiteṣvājisṛtsu̱ ratheṣu̍ | puna̱rgṛhīte̱ṣveteṣāṃ
dundubhīnā mekaṃ yajuṣopāva̱hara̍ti̱ tat sarve̍ yaju- •
ṣopā̍vahṛtā bhavanti

5.11

sa upāva̱hara̍ti | e̱ṣā va̍ḥ satya̱ā saṃvāgabhūdyayā̱ bṛha̱spati̱ṃ vāja̱ majī̍japatājī̍japata § bṛha̱spati̱ṃ vāja̍ṃ vanaspatayo̱ vimu̍cyadhva̱ miti̍
yadi brāhmaṇo yajate brahma hi bṛhaspatirbrahma
hi brāhmaṇaḥ

5.12

atha yadi rājanyo yajate | eṣā vaḥ sā
satyā saṃvāgamūdyayendraṃ vāja majījapatājījapatendraṃ vājaṃ vanaspatayo vimucyadhva miti
kṣatra m̐ hīndraḥ kṣatra rājanyaḥ †

5.13

atha vyeyantāt | rājanya udaṅ saptadaśa
pravyādhān pravidhyati yāvānvā 'ekaḥ pravyādhastāvāṃstiryaṅ prajāpatiratha yāvat saptadaśapravyādhāstāvānanvaṅ prajāpatiḥ

5.14

tadyadrājanyaḥ pravidhyati | eṣa vai prajāpateḥ
pratyakṣatamāṃ yadrājanyastasmādekaḥ san bahūnā mīṣṭe
yadveva caturakṣaraḥ prajāpatiścaturakṣaro rāja nyastasmādrājanyaḥ pravidhyati saptadaśa pravyādhān
pravidhyati saptadaśo vai prajāpatistat prajāpati
mujjayati ‡

5.15

atha yaṃ yajuṣā yunakti | taṃ yajamāna ātiṣṭhati devasyāha² savituḥ save satyaprasavaso bṛhaspatervājajito vājaṃ jeba miti

5.16

tadyathaivādo bṛhaspatiḥ | savitāraṃ prasavāyopādhāvat savitā vai devānāṃ prasavitedaṃ me
prasuva tvatprasūta ida mujjayāmīti tadasmai savitā pramavitā prāsuvattatsaṃvitṛprasūta udajayadeva
mevaiṣa etat savitāra meva prasavāyopadhāvati savitā vai devānāṃ prasavitedaṃ me prasuva tvatprasūta
ida mujjayānīti tadasmai savitā pramavitā prasauti
tat savitṛprasūta ujjamati

5.17

atha yadyadhvaryoḥ | antevāsī vā brahmacārī
vaitadyajuradhīyāt so 'nvāsthāya vācayati vājina
iti vājino hyaśvāstasmādāha vājina iti
vājajita ityannaṃ vai vājo 'nnajita ityevaitadāhādhvana skabhnuvanta ityadhvano hi skamnuvanto
dhāvanti yojanā mimānā iti yojanaśo hi
mimānā adhvānaṃ dhāvanti kāṣṭhāṃ gacchateti
yathainānantarā nāṣṭrā rakṣā²si na hi²syureva
metadāha dhāvantyāji māghnanti dundubhīnabhi sāma
gāyati

5.18

athaitābhyāṃ jagatībhyām | juhoti vānu vā
mantrayate yadi juhoti yadyanumantrayate samāna
eva bandhuḥ

5.16-2

sa juhoti | eṣa hya vvājī kṣipaṇiṃ turaṇyati grīvāyāṃ baddho 'api kakṣa 'āsani | kratuṃ
dadhikrā anu saᳪsaniṣyadat pathā maṅgāᳪsyanvāpanīphaṇāt svāhā

5.20

uta ॰ sma | asya dravatasturaṇyataḥ parṇaṃ na
ve ranuvāti pragardinaḥ | śyenasyeva dhrajato 'aṅkasam pari dadhikrāvṇaḥ sahorjjā taritrataḥ
svāheti †

5.21

athottareṇa tricena | juhoti vānu vā
mantrayate dvayaṃ tadyammāñjuhoti vānu vā mantrayate yadi juhoti yadyanumantrayate samāna eva
bandhuretānevaitadaśvān dhāvata upavājayanyeteṣu vvīyaṃ
dadhāti tisro vā 'imāḥ pṛthivya iya mahai̱kā
dve 'anyyāḥ pare tā evaitadujjayati

5.22

so 'numantrayate | śaṃ no bhavantu vvājino
have̱ṣu devatātā mitudravaḥ svarkāḥ | jambha̱yanto 'hiṃ vṛkam̐ rakṣām̐si̱ sanemya̱smad yuyava̱nnamīvāḥ

5.23

te no 'arvvantaḥ | havanaśruto hava̱ṃ viśve̍
śṛṇvantu vvājino mitudravaḥ | sahasrasā medha̱sātā saniṣyavo maho ye dhanam̐ samiti̱iṣu
jagmire †

5.24

vvāje vāje 'vata | vvājino no
dhane̱ṣu viprā ‡ amṛtā ṛtajñāḥ | asya madhvaḥ
pibata mādayadhvaṃ tṛptā yāta pathibhirdevayānai̱riti §

5.25

atha bārhaspatyena caruṇā pratyupatiṣṭhate | ta
mupaspṛśatyannaṃ vā 'eṣa ujja̍yati̱ yo vvājapeyena
yajate 'nnapeyam̐ ha vai nāmaitadyadvājapeyaṃ tadya̱daivaitada̱nna muda̱jaiṣī̱ttenaivaitadetāṃ ga̱tiṃ gatvā sam̐spṛ̍śate̱ tadātma̱n kurute

5.26

sa upa spṛśati | ā mā̱ vāja̍sya prasavo̍
jagamyādityannaṃ vai vāja ā mānnasya prasavo̍
jagamyādityevaitadāheme̱ dyāvā̍pṛthivī̱ viśva̱rūpe '
iti dyāvāpṛthivī hi prajāpatirā mā gantāṃ
pi̱tarāmā̱tarā ceti māteva ca hi piteva ca
prajāpatirā mā somo 'amṛtatvena gamyāditi
somo hi prajāpatiḥ

5.27

taṃ madhvānvavaghrāpayati | vāji̍na̱ iti̱ vājino̱ hyaśvāstasmādāha vāji̍na̱ iti vājajita ityannaṃ vai vājo 'nnajita ityevaitadāha
vājam̐̍ sasṛvām̐sa iti sariṣyanta iti vā
'agra 'āha sariṣyanta iva hi tarhi bhavantyathātra sasṛvām̐sa iti sasṛvām̐sa iva hyatra
bhavanti tasmādāha sasṛvām̐sa iti bṛha̱spate̱rbhāga ma̱vaji̍ghrateti bṛhaspaterhyeṣa bhāgo bhavati
tasmādāha bṛhaspaterbhāga ma̱vaji̍ghrateti nimṛjānā
iti tadyajamāne vī̱ryyaṃ dadhāti tadyadaśśvānavaghnāpayatīma mujjayānīti vā 'aggre 'vaghnāpayattyathācema mudajaiśa̱ miti tasmmādā 'aśśvānavaghnāpayati

5.28

athaiteṣā mājisṛtāᳵ † rathānām | ekasmin vaiśyo vā rājanyo vopāsthito bhavati sa
vvedairuttarāyāᳵ śroṇā 'upaviśattyathādhvaryyuśca yajamānaśca pūrvvayā dvārā madhugraha mādā̱ya niṣkrāmatastaṃ vaiśyasya vā rājanyasya vā pāṇāvādhatto
'tha neṣṭāparayā dvārā surāgrahānādāya niṣkrāmati sa jaghanena śālāṃ paryettyaikaṃ vaiśyasya vā
rājanyasya vā pāṇāvādadhadāhānena ta 'imaṃ
niṣkroṇāmīti satyaṃ vai śrīrjyotiḥ somo
'nṛtaṃ pāpmā tamaḥ surā satya mevaitacchriyaṃ jyotiryajamāne dadhātyanṛtena pāpmanā tamasā vaiśyaṃ
vidhyati taiḥ sa yaṃ bhogaṃ kāmayate taṃ kurute
'thaitat sa̱hiraṇyapātra meva madhugrahaṃ brahmaṇe
dadāti̱ taṃ brahma̍ṇe dadadamṛta̱ māyura̱ātman dhatte̱
'mṛta̱ hyāyu̱rhira̍ṇya̱ṃ tena̱ sa yaṃ kāma̍yate̱
taṃ kurute

Linked texts (3)

Mādhyandina — Sanskrit
Vaidikakośa (Haṃsarāja) — Haṃsarāja, Sanskrit
Kāṇvīya Śatapathabrāhmaṇa — Sanskrit