Shatapatha 6
Śatapatha 6
- Language
- Sanskrit
Contents
6.1
5
iti prathamaprapāṭhake pañcamaṃ brāhmaṇam [1.5.]
mekasmin rathe vaiśyarājanyayoranyataraḥ surāgrahān pratigrahītu
māsīno bhavati | atra kātyāyano yajuryuktasthārohaṇa madhvaryuśiṣyasya yajamāna-vācanārthaṃ muktā sūtrayāmāsa — "itareṣā
mekasmin rājanyo vaiśyo vā saurapratigrahāyājiṃ śīghraṃ yanti"
-iti †
vedārthasya prakāśena tamo hārdaṃ nivārayan
pumarthāṃścaturo deyād vidyātīrthamaheśvaraḥ
6.1-2
brahmāṇḍaṃ gosahasraṃ kanakahayatulāpūruṣau svarṇagarbham ,
saptābdhīn pañcamīrīṃ-+tridaśatarulatādhenusauvarṇabhūmīḥ
ratnosrāṃ rukmavājidvipasahitaratho sāyaṇiḥ ‡ siṅgaṇāryo § ,
vyaśrāṇīdviśvacakraṃ prathitavidhimahābhūtayuktaṃ ghaṭañca
dhānyādriṃ dhanyajanmā tilabhava matulaḥ svarṇajaṃ varṇamukhyaḥ ,
kārpāsīyaṃ kṛpāvān guḍakṛta majaḍo ∥ rājataṃ rājapūsyaḥ
ājyotthaṃ prājyajanmā ¶ lavaṇaja mavṛṇaḥ śārkaraṃ cārkataijāḥ ,
ratnāḍhyo ratnaruṣaṃ giri makṛta mudā pātrasātsiṅgaṇāryaḥ
iti śrīmadrājādhirājaparameśvaravaidikamārgapravarttakaśrīhariharamahārājasāmrājyadhurandhareṇa
sāyaṇācāryeṇa viracite mādhavīye vedārthaprakāśe
mādhyandinaśatapathabrāhmaṇabhāṣye
pañcamakāṇḍe prathamādhyāyaḥ samāptaḥ
6.1-2.p1
atha dvitīyādhyāyasya prathamaṃ brāhmaṇam .
6.1-3
atha sruvaṃ cājyavilāpanīṃ cādāya | āhavanīya mabhyeti sa etā dvādaśāprīrjuhoti vā
vvācayati vā yadi juhoti yadi vvācayati
samān eva bandhuḥ
6.2
sa juhoti | āpaye svāhā svāpaye svāhā'pijāya svāhā kratave svāhā vsave svāhā'harpataye svāhā'hne mugdhāya svāhā mugdhāya vvainagśināya svāhā vvinagśina 'āntyāyanāya svāhā'ntyāya bhauvanāya svāhā bhuvanasya pataye svāhā'dhipataye svāhetyetā dvādaśāprīrjuhoti dvādaśa
vai māsāḥ saṃvatsarasya saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ prajāpatiryajñastadyaivāsyāpriyā sampat tā maivaitadujjayati
tā mātman kurute †
6.3
atha ṣaṭ kḷptīḥ | juhoti vā vvācayati
vā yadi juhoti yadi vvācayati samān eva
bandhuḥ
6.4
sa vvācayati | āyuryyajñena kalpatāṃ prāṇo
yajñena kalpatāṃ cakṣuryyajñena kalpatāᳪ śrotraṃ
yajñena kalpatāṃ pṛṣṭhaṃ yajñena kalpatāṃ yajño
yajñena kalpatā mityetāḥ ṣaṭ kḷptīrvvācayati ṣaḍ
vā 'ṛtavaḥ saṃvvatsarasya saṃvvatsaraḥ prajāpatiḥ prajāpatiryyajñastadyaivāsya kḷptiryā sampattā mevaitadujjayati
tā mātman kurute
6.5
aṣṭāśriyūpo † bhavati | aṣṭākṣarā vai gāyatrī
gāyatra magneśchando devaloka mevaitenojjayati
saptadaśabhirvāsobhiryūpo veṣṭito vā vyudgrathito vā
bhavati saptadaśo vai prajāpatistat prajāpati
mujjayati
6.6
godhūmaṃ caṣālaṃ bhavati | puruṣo vai prajāpaternediṣṭhaᳪ so 'ya matvagete vai puruṣasyauṣadhīnāṃ
nediṣṭhatamāṃ yadgodhūmāsteṣāṃ na tvagasti manuṣyaloka mevaitenojjayati
6.7
garttanvān yūpo 'tīkṣṇāgro bhavati | pitṛdeva̱tyo vai ga̱rttaḥ pitṛlo̱ka me̱vaite̱noñjayati sa̱ptadaśāra̱tnibha̍vati sa̱ptadaśo vai pra̱jāpa̍tista̱t prajāpati̍ mujjayati
6.8
atha neṣṭā patnī mudāneṣya̱n | kauśaṃ vāsaḥ
pari̍dhāpayati kauśaṃ vā ca̱ṇḍāṭaka ma̱ntaraṃ dīkṣi̱tavasa̱nājjaghanāddho vā 'e̱ṣa ya̱jñasya yat patnī tā
metat prācīṃ ya̱jñaṃ prasā̱dayiṣya̱n bhavatyasti vai
patnyā amedhyaṃ ya̱davācīnaṃ nābhairmaidhyā vai darbhāstadya̱devā̱syā amedhyaṃ tada̍vāsyā etadgarbhamaidhyaṃ kṛtvā'thaināṃ prācīṃ ya̱jñaṃ prasā̱dayati ta̱smānne̱ṣṭā patnī
mu̱dāneṣya̱n kauśaṃ vāsaḥ pari̍dhāpayati kauśaṃ vā
ca̱ṇḍāṭaka ma̱ntaraṃ dīkṣi̱tavasanāt
6.6-2
atha niśrayaṇīṃ niśra̍yati | sa dakṣi̍ṇata
udaṅ roheduttaratò vā dakṣi̍ṇā dakṣi̍ṇatastvevodaṅ rohet tathā hyudag bhavati †
6.10
sa̱ rokṣyan jāyā māmantrayate | jāye 'e̱hi
svo rohāveti rohāvetyāha jāyā tad ya̱jjāyā
māmantrayate 'rddho ha vā 'eṣa ātmano yajjāyā
tasmādyāvajjāyāṃ na vindate naiva tāvat prajāyate 'sarvo hi tāvadbhavatyatha yadaiva jāyāṃ vindate 'tha prajāyate tarhi hi sarvvo bhavati
sarvva etāṃ gatiṃ gacchānīti tasmājjāyā māmantrayate
6.11
sa rohati | prajāpateḥ prajā abhūmeti
prajāpaterhyeṣa prajā bhavati yo vājapeyena
yajate
6.12
atha godhūmrānupaspṛśati † | sva̱rdevā aganmeti ‡ sva̱rhyeṣa gacchati yo vājapeyena yajate
6.13
tadyadgodhūmānupaspṛśati § | annaṃ vai godhūmā
annaṃ vā 'eṣa ujja̱yati yo vājapeyena yajate
'nnapeyaṃ ha vai nāmaitad yadvājapeyaṃ tadyadevaitadanna
muda̱jaiṣī̱ttene̱vaita̱detāṃ gatiṃ gatvā saᳪspṛśate tadātman kurute tasmādgodhūmānupaspṛśati
6.14
atha śīrṣṇā yūpa matyujjihīte | amṛ̍tā abhūme̍ti de̱valoka mevaitenojjayati †
6.15
atha diśo 'nuvī̍kṣyamāṇo japati | asme̍
vo 'astvindriya̱ masmre nṛmṇaṃ muta kraturasme varcaॉᳪsi santu va iti sarvvaṃ vā 'eṣa ida mujjayati yo vājapeyena yajate prajāpatiᳪ hyujjayati sarvvaṃ mu hyevedaṃ prajā̱patiḥ so 'sya sarvvasya
yaśa̱ indriya̍ṃ vī̱ryaᳪ ‡ saṃhṛjya tadātmandhatte tadātman
kurute tasmāddiśo 'nuvīkṣyamāṇo japati §
6.16
athaina mūṣapuṭairanūdvamanti | paśa̱vo 'vā 'ū̍ṣā
anna̱ṃ vai paśavo 'nnaṃ vā eṣa ujja̍yati yo
vājapeyena yajate 'nnapeyaᳪ ha vai nāmaitadyadvājapeyaṃ tad ya̱devaitadanna muda̱jaiṣīt tenaivaitadetāṃ gatiṃ
ga̱tvā sa᳭spṛśate tadā̱tman kurute tasmādena muṣa
puṭairanū̱duhyanti
6.17
ā̱śva̱ttheṣu palāśe̱ṣūpanaddhā bhavanti | sa ya̱ddevā̱do 'śva̱tthe ti̱ṣṭhata i̱ndro ma̱ruta u̱pāma̱ntrayata tasmādāśvattheṣu palāśeṣūpanaddhā bhavanti vi̱śo
'nū̱duhyanti vi̱śo vai ma̱ruto 'nna̱ṃ viśa̱stasmādviśo 'nūduhyanti saptadaśa bhavanti saptadaśo
vai prajāpati̱stat prajāpa̍ti mujjayati †
6.18
athaimā mupāvekṣamāṇo japati ‡ | namo̍ mā̱tre
pṛ̍thi̱vyai namo̍ mā̱tre pṛ̍thivyā 'iti bṛhaspate̱rha
vā 'abhiṣiṣicānā̱t pṛthivī̍ bibhayāñcakāra
mahadvā 'a̱ya mabhūdyo 'bhyaṣeci yahai̱ māyaṃ nāvadhṛṇīyāditi bṛha̱spati̱rha pṛthi̱vyai bibhayāñcakāra
yahai̱ meyaṃ nāvadhunvīteti tadanayaivaitanmitradheya
makuruta na hi mātā̍ pu̱tra᳭ hina̱sti na pu̱tro
māta̱ram
6.16-2
bṛhaspatisavo vā 'eṣa yadvājapeyam | pṛthivyai haitasmādbibheti mahadvā 'aya mabhūdyo 'bhyaṣeci yadvai māyaṃ nāvadhūrṣyādityeṣa u hāsyai
bibheti yadvai meyaṃ nāvadhūnvīteti tadanayaivaitanmitradheyaṃ kurute na hi mātā putraᳵ hinasti na
putro mātaram
6.20
atha hiraṇya mabhyavarohati | amṛta māyurhiraṇyaṃ
tadamṛta 'āyuṣi pratitiṣṭhati
6.21
athājarṣabhasyājina mupastṛṇāti | tadupariṣṭādrukamaṃ
nidadhātiṃ ta mabhyavarohatīmāṃ vaiva †
6.22
athāsmā 'āsandī māharanti uparisadvā
'eṣa jayati yo jayatyantarikṣasadvāṃ tadena muparyāsīna madhastādimāḥ prajā upāsatè tasmādasmā
'āsandī māharanti ‡
6.23
audumbarī bhavati § | annaṃ vā 'ūrġudumbara
ūrjo 'nnādyasyāvaruddhyai tasmādaudumbarī bhavati
tā magreṇa havirddhānaṃ jaghanenāhavanīyaṃ nidadhāti
6.24
athājarṣabhasyājina māstṛṇāti | prajāpatirvā 'eṣa yadajarṣabha etā vai prajāpateḥ † pratyaktatamāṃ yadajāstasmādetāstriḥ saṃvatsarasya vijāyamānā dvau trīniti janayanti tat prajāpati
mevaitat karoti tasmādajarṣabhasyājina māstṛṇāti
6.25
sa āstṛṇāti | iyaṃ te rāḍiti rājya
mevāsminnetad dadhātyathaina māsādayati yantāsi yamana
iti yantāra mevaina metad yamana māsāṃ prajānāṃ
karoti dhruvo 'si dharuṇa iti dhruva mevaina metaddharuṇa masmilloke karoti kṛṣyai tvā kṣemāya
tvā rayyai tvā poṣāya tveti sādhave tvetyevaitadāha
6.25.p1
6
iti prathamaprapāṭhake ṣaṣṭhaṃ brāhmaṇam [2.1.]
iti śrīsāyaṇācāryyaviracite mādhavīye vedārthaprakāśe
mādhyandinaśatapathabrāhmaṇabhāṣye
pañcamakāṇḍe dvitīyādhyāye prathamaṃ brāhmaṇam
6.25.p2
iti pañcamakāṇḍe prathamaḥ prapāṭhakaḥ
Linked texts (3)
- Mādhyandina — Sanskrit
- Kātyāyanaśrautasūtra — Kātyāyana (Vājasaneyi sūtrakāra), Sanskrit
- Kāṇvīya Śatapathabrāhmaṇa — Sanskrit