Pramāṇa · Search · About · API

Śatapatha Brāhmaṇa ("of a hundred paths") 14.4.2

Śatapathabrāhmaṇa 14.4.2

Language
Sanskrit

14.4.2.1

ātmaivedamagra āsīt puruṣavidhaḥ so'nuvīkṣya nānyadātmano'paśyatso'hamasmītyagrevyāharattato'haṃnāmābhavattasmādapyetarhyā mantrito'hamayamityevāgra uktvāthānyannāma prabrūte yadasya bhavati

14.4.2.2

sa yatpūrvo'smāt sarvasmātsarvānpāpmana auṣattasmātpuruṣa oṣati ha vai sa taṃ yo'smātpūrvo bubhūṣati ya evam veda

14.4.2.3

so'bibhet tasmādekākī bibheti sa hāyamīkṣāṃ cakre yanmadanyannāsti kasmānnu bibhemīti tata evāsya bhayam vīyāya kasmāddhyabheṣyaddvitīyadvai bhayam bhavati

14.4.2.4

sa vai naiva reme tasmādekākī na ramate sa dvitīyamaicatsa haitāvānāsa yathā strīpumāṃsau sampariṣvaktau

14.4.2.5

sa imamevātmānaṃ dvedhāpātayat tataḥ patiśca patnī cābhavatāṃ tasmādidamardhavṛgalamiva sva iti ha smāha yājñavalkyastasmādayamākāśa striyā pūryata eva tāṃ samabhavattato manuṣyā ajāyanta

14.4.2.6

so heyamīkṣāṃ cakre katham nu mātmana eva janayitvā sambhavati hanta tiro'sānīti

14.4.2.7

sā gaurabhavat vṛṣabha itarastāṃ samevābhavattato gāvo'jāyanta

14.4.2.8

vaḍavetarābhavat aśvavṛṣa itaro gardabhītarā gardabha itarastāṃ samevābhavattata ekaśaphamajāyata

14.4.2.9

ajetarābhavat vasta itaro'viritaro meṣa itarastāṃ samevābhvattato'jāvayo'jāyantaivameva yadidaṃ kiṃ ca mithunamā pipīlikābhyastatsarvamasṛjata

14.4.2.10

so'vet aham vāva sṛṣṭirasmyahaṃ hīdaṃ sarvamasṛkṣīti tataḥ sṛṣṭirabhavatsṛṣṭyāṃ hāsyaitasyām bhavati ya evam veda

14.4.2.11

athetyabhyamanthat sa mukhācca yonerhastābhyāṃ cāgnimasṛjata tasmādetadubhayamalomakamantarato'lomakā hi yonirantarataḥ

14.4.2.12

tadyadidamāhuḥ amuṃ yajāmuṃ yajetyekaikaṃ devametasyaiva sā visṛṣṭireṣa u hyeva sarve devāḥ

14.4.2.13

atha yatkiṃ cedamārdram tadretaso'sṛjata tadu soma etāvadvā idaṃ sarvamannaṃ caivānnādaśca soma evānnamagnirannādaḥ

14.4.2.14

saiṣā brahmaṇo'tisṛṣṭiḥ yacreyaso devānasṛjatātha yanmartyaḥ sannamṛtānasṛjata tasmādatisṛṣṭiratisṛṣṭyāṃ hāsyaitasyām bhavati ya evam veda

14.4.2.15

taddhedaṃ tarhyavyākṛtamāsīt tannāmarūpābhyāmeva vyākriyatāsaunāmāyamidaṃrūpa iti tadidamapyetarhi nāmarūpābhyāmeva vyākriyate'saunāmāyamidaṃrūpa iti

14.4.2.16

sa eṣa iha praviṣṭaḥ ā nakhāgrebhyo yathā kṣuraḥ kṣuradhāne'vahitaḥ syādviśvambharo vā viśvambharakulāye taṃ na paśyantyakṛtsno hi saḥ

14.4.2.17

prāṇanneva prāṇo nāma bhavati vadanvākpaśyaṃścakṣuḥ śṛṇvañcrotram manvāno manastānyasyaitāni karmanāmānyeva sa yo'ta ekaikamupāste na sa vedākṛtsno hyeṣo'ta ekaikena bhavati

14.4.2.18

ātmetyevopāsīta atra hyete sarva ekam bhavanti tadetatpadanīyamasya sarvasya yadayamātmānena hyetatsarvam veda yathā ha vai padenānuvindedevaṃ kīrtiṃ ślokam vindate ya evam veda

14.4.2.19

tadetatpreyaḥ putrāt preyo vittātpreyo'nyasmātsarvasmādantarataraṃ yadayamātmā sa yo'nyamātmanaḥ priyam bruvāṇam brūyātpriyaṃ rotsyatītīśvaro ha tathaiva syādātmānameva priyamupāsīta sa ya ātmānameva priyamupāste na hāsya priyam pramāyukam bhavati

14.4.2.20

tadāhuḥ yadbrahmavidyayā sarvam bhaviṣyanto manuṣyā manyante kimu tadbrahmāvedyasmāttatsarvamabhavaditi

14.4.2.21

brahma vā idamagra āsīt tadātmānamevāvedaham brahmāsmīti tasmāttatsarvamabhavattadyo-yo devānām pratyabudhyata sa eva tadabhavattatharṣīṇāṃ tathā manuṣyāṇām

14.4.2.22

taddhaitatpaśyannṛṣirvāmadevaḥ pratipede aham manurabhavaṃ sūryaśceti tadidamapyetarhi ya evam vedāham brahmāsmīti sa idaṃ sarvam bhavati tasya ha na devāścanābhūtyā īśata ātmā hyeṣāṃ sa bhavatyatha yo'nyāṃ devatāmupāste'nyo'sāvanyo'hamasmīti na sa veda yathā paśurevaṃ sa devānāṃ yathā ha vai bahavaḥ paśavo manuṣyam bhuñjyurevamekaikaḥ puruṣo devānbhunaktyekasminneva paśāvādīyamāne'priyam bhavati kimu bahuṣu tasmādeṣāṃ tanna priyam yadetanmanuṣyā vidyuḥ

14.4.2.23

brahma vā idamagra āsīt ekameva tadekaṃ sanna vyabhavattacreyo rūpamatyasṛjata kṣatraṃ yānyetāni devatrā kṣatrāṇīndro varuṇaḥ somo rudraḥ parjanyo yamo mṛtyurīśāna iti tasmātkṣatrātparaṃ nāsti tasmādbrāhmaṇaḥ kṣatriyamadhastādupāste rājasūye kṣatra eva tadyaśo dadhāti saiṣā kṣatrasya yoniryadbrahma tasmādyadyapi rājā paramatāṃ gacati brahmaivāntata upaniśrayati svāṃ yoniṃ ya u enaṃ hinasti svāṃ sa yonimṛcati sa pāpīyānbhavati yathā śreyāṃsaṃ hiṃsitvā

14.4.2.24

sa naiva vyabhavat sa viśamasṛjata yānyetāni devajātāni gaṇaśa ākhyāyante vasavo rudrā ādityā viśve devā maruta iti

14.4.2.25

sa naiva vyabhavat sa śaudram varṇamasṛjata pūṣaṇamiyam vai pūṣeyaṃ hīdaṃ sarvam puṣyati yadidaṃ kiṃ ca

14.4.2.26

sa naiva vyabhavat tacreyo rūpamatyasṛjata dharmaṃ tadetatkṣatrasya kṣatraṃ yaddharmastasmāddharmātparaṃ nāstyatho abalīyānbalīyāṃsmam:!śaṃsate dharmeṇa yathā rājñaivaṃ yo vai sa dharmaḥ satyam vai tattasmātsatyam vadantamāhurdharmam vadatīti dharmam vā vadantaṃ satyam vadatītyetaddhyevaitadubhayam bhavati

14.4.2.27

tadetadbrahma kṣatram viṭ śūdraḥ tadagninaiva deveṣu brahmābhavadbrāhmaṇo manuṣyeṣu kṣatriyeṇa kṣatriyo vaiśyena vaiśyaḥ śūdreṇa śūdrastasmādagnāveva deveṣu lokamicante brāhmaṇe manuṣyeṣvetābhyāṃ hi rūpābhyām brahmābhavat

14.4.2.28

atha yo ha vā asmāllokātsvaṃ lokamadṛṣṭvā praiti sa enamavidito na bhunakti yathā vedo vānanūkto'nyadvā karmākṛtam yadi ha vā apyanevamvinmahatpuṇyaṃ karma karoti taddhāsyāntataḥ kṣīyata evātmānameva lokamupāsīta sa ya ātmānameva lokamupāste na hāsya karma kṣīyate'smāddhyevātmano yadyatkāmayate tattatsṛjate

14.4.2.29

atho ayam vā ātmā sarveṣām bhūtānāṃ lokaḥ sa yajjuhoti yadyajate tena devānāṃ loko'tha yadanubrūte tenarṣīṇāmatha yatprajāmicate yatpitṛbhyo nipṛṇāti tena pitṝṇāmatha yanmanuṣyānvāsayate yadebhyo'śanaṃ dadāti tena manuṣyāṇāmatha yatpaśubhyastṛṇodakam vindati tena paśūnāṃ yadasya gṛheṣu śvāpadā vayāṃsyā pipīlikābhya upajīvanti tena teṣāṃ loko yathā ha vai svāya lokāyāriṣṭimicedevaṃ haivamvide sarvadā sarvāṇi bhūtānyariṣṭimicanti tadvā etadviditam mīmāṃsitam

14.4.2.30

ātmaivedamagra āsīt eka eva so'kāmayata jāyā me syādatha prajāyeyātha vittam me syādatha karma kurvīyetyetānvāvai kāmo necaṃścanāto bhūyo vindettasmādapyetarhyekākī kāmayate jāyā me syādatha prajāyeyātha vittam me syādatha karma kurvīyeti sa yāvadapyeteṣāmekaikaṃ na prāpnotyakṛtsna eva tāvanmanyate tasyo kṛtsnatā

14.4.2.31

mana evāsyātmā vāgjāyā prāṇaḥ prajā cakṣurmānuṣam vittam cakṣuṣā hi tadvindati śrotraṃ daivaṃ śrotreṇa hi tacṛṇotyātmaivāsya karmātmanā hi karma karoti sa eṣa pāṅkto yajñaḥ pāṅktaḥ paśuḥ pāṅktaḥ puruṣaḥ pāṅktamidaṃ kiṃ ca tadidaṃ sarvamāpnoti yadidaṃ kiṃ ca ya evam veda

Commentaries (1)

Linked texts (13)