Śatapatha Brāhmaṇa ("of a hundred paths") 14.7.1
Śatapathabrāhmaṇa 14.7.1
- Language
- Sanskrit
14.7.1.1
janakaṃ ha vaidehaṃ yājñavalkyo jagāma samenena vadiṣya ityatha ha yajjanakaśca vaideho yājñavalkyaścāgnihotre samūdatustasmai ha yājñavalkyo varaṃ dadau sa ha kāmapraśnameva vavre taṃ hāsmai dadau taṃ ha samrāḍeva pūrvaḥ papraca
14.7.1.2
yājñavalkya kiṃjyotirayam puruṣa iti ādityajyotiḥ samrāḍiti hovācādityenaivāyaṃ jyotiṣāste palyayate karma kurute uiparyetītyevamevaitadyājñavalkya
14.7.1.3
astamita āditye yājñavalkya kiṃjyotirevāyam puruṣa iti candrajyotiḥ samrāḍiti hovāca candreṇaivāyaṃ jyotiṣāste palyayate karma kurute viparyetītyevamevaitadyājñavalkya
14.7.1.4
astamita āditye yājñavalkya candramasyastamite kiṃjyotirevāyam puruṣa ityagnijyotiḥ samrāḍiti hovācāgninaivāyaṃ jyotiṣāste palyayate karma kurute viparyetītyevamevaitadyājñavalkya
14.7.1.5
astamita āditye yājñavalkya candramasyastamite śānte'gnau kiṃjyotirevāyam puruṣa iti vāgjyotiḥ samrāḍiti hovāca vācaivāyaṃ jyotiṣāste palyayate karma kurute viparyetīti tasmādvai samrāḍapi yatra svaḥ pāṇirna vinirjñāyate'tha yatra vāguccaratyupaiva tatra ṇyetītyevamevaitadyājñavalkya
14.7.1.6
astamita āditye yājñavalkya candramasyastamite śānte'gnau śāntāyāṃ vāci kiṃjyotirevāyam puruṣa ityātmajyotiḥ samrāḍiti hovācātmanaivāyaṃ jyotiṣāste palyayate karma kurute viparyetīti
14.7.1.7
katama ātmeti yo'yaṃ vijñānamayaḥ puruṣaḥ prāṇeṣu hṛdyantarjyotiḥ sa samānaḥ sannubhau lokau saṃcarati dhyāyatīva lelāyatīva sadhīḥ svapno bhūtvemaṃ lokamatikrāmati
14.7.1.8
sa vā ayam puruṣo jāyamānaḥ śarīramabhisampadyamānaḥ pāpmabhiḥ saṃsṛjyate sa utkrāmanmriyamāṇaḥ pāpmano vijahāti mṛtyo rūpāṇi
14.7.1.9
tasya vā etasya puruṣasya dve eva sthāne bhavata idaṃ ca paralokasthānaṃ ca saṃdhyaṃ tṛtīyaṃ svapnasthānaṃ tasmintsaṃdhye sthāne tiṣṭhannubhe sthāne paśyatīdaṃ ca paralokasthānaṃ ca
14.7.1.10
atha yathākramo'yam paralokasthāne bhavati tamākramamākramyobhayānpāpmana ānandāṃśca paśyati sa yatrāyam prasvapityasya lokasya sarvāvato mātrāmapādāya svayaṃ vihatya svayaṃ nirmāya svena bhāsā svena jyotiṣā prasvapityatrāyam puruṣaḥ svayaṃjyotirbhavati
14.7.1.11
na tatra rathā na rathayogā na panthāno bhavanti atha rathānrathayogānpathaḥ sṛjate na tatrānandā mudaḥ pramudo bhavantyathānandānmudaḥ pramudaḥ sṛjate na tatra veśāntāḥ sravantyaḥ puṣkariṇyo bhavantyatha veśāntāḥ sravantīḥ puṣkariṇīḥ sṛjate sa hi kartā
14.7.1.12
tadapyete ślokāḥ svapnena śārīramabhiprahatyāsuptaḥ suptānabhicākaśīti śukramādāya punaraiti sthānaṃ hiraṇmayaḥ pauruṣa ekahaṃsaḥ
14.7.1.13
prāṇena rakṣannaparaṃ kulāyam bahiṣkulāyādamṛtaścaritvā sa īyate amṛto yatrakāmaṃ hiraṇmayaḥ pauruṣa ekahaṃsaḥ
14.7.1.14
svapnānta uccāvacamīyamāno rūpāṇi devaḥ kurute bahūniuteva strībhiḥ saha modamāno jakṣadutevāpi bhayāni paśyan
14.7.1.15
ārāmamasya paśyanti na taṃ kaścana paśyatīti taṃ nāyatam bodhayedityāhurdurbhiṣajyaṃ hāsmai bhavati yameṣa na pratipadyate
14.7.1.16
atho khalvāhuḥ jāgaritadeśa evāsyaiṣa yāni hyeva jāgratpaśyati tāni supta ityatrāyam puruṣaḥ svayaṃjyotirbhavatītyevamevaitadyājñavalkya so'ham bhagavate sahasraṃ dadāmyata ūrdhvaṃ vimokṣāyaiva brūhīti
14.7.1.17
sa vā eṣa etasmintsvapnānte ratvā caritvā dṛṣṭvaiva puṇyaṃ ca pāpaṃ ca punaḥ pratinyāyam pratiyonyādravati buddhāntāyaiva sa yadatra kiṃcitpaśyatyananvāgatastena bhavatyasaṅgo hyayam puruṣa ityevamevaitadyājñavalkya so'ham bhagavate sahasraṃ dadāmyata ūrdhvaṃ vimokṣāyaiva brūhīti
14.7.1.18
tadyathā mahāmatsyaḥ ubhe kūle anusaṃcarati pūrvaṃ cāparaṃ caivamevāyam puruṣa etā ubhāvantāvanusaṃcarati svapnāntaṃ ca buddhāntaṃ ca
14.7.1.19
tadyathāsminnākāśe śyeno vā suparṇo vā viparipatya śrāntaḥ saṃhatya pakṣau sallayāyaiva dhriyata evamevāyam puruṣa etasmā antāya dhāvati yatra supto na kaṃ cana kāmaṃ kāmayate na kaṃ cana svapnam paśyati
14.7.1.20
tā vā asyaitā hitā nāma nāḍyo yathā keśaḥ sahasradhā bhinnastāvatāṇimnā tiṣṭhanti śuklasya nīlasya piṅgalasya haritasya lohitasya pūrṇā atha yatrainaṃ ghnantīva jinantīva hastīva vicāyayati gartamiva patati yadeva jāgradbhayam paśyati tadatrāvidyayā bhayam manyate'tha yatra rājeva deva-ivāhamevedaṃ sarvamasmīti manyate so'sya paramo loko'tha yatra supto na kaṃ cana kāmaṃ kāmayate na kaṃ cana svapnam paśyati
14.7.1.21
tadvā asyaitat ātmakāmamāptakāmamakāmaṃ rūpaṃ tadyathā priyayā striyā sampariṣvakto na bāhyaṃ kiṃ cana veda nāntaramevamevāyaṃ śārīra ātmā prājñenātmanā sampariṣvakto na bāhyaṃ kiṃ cana veda nāntaram
14.7.1.22
tadvā asyaitat aticando'pahatapāpmābhayaṃ rūpamaśokāntaramatra pitāpitā bhavati mātāmātā lokā alokā devā adevā vedā avedā yajñā ayajñā atra steno'steno bhavati bhrūṇahābhrūṇahā paulkaso'paulkasaścāṇḍālo cāṇḍālaḥ śramaṇo'śramaṇastāpaso tāpaso'nanvāgataḥ puṇyenānvāgataḥ pāpena tīrṇo hi tadā sarvāñcokānhṛdayasya bhavati
14.7.1.23
yadvai tanna paśyati paśyanvai taddraṣṭavyaṃ na paśyati na hi draṣṭurdṛṣṭerviparilopo vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yatpaśyet
14.7.1.24
yadvai tanna jighrati jighranvai tadghrātavyaṃ na jighrati na hi ghrāturghrāṇādviparilopo vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yajjighret
14.7.1.25
yadvai tanna rasayati vijānanvai tadrasaṃ na rasayati na hi rasayitū rasādviparilopo vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yadrasayet
14.7.1.26
yadvai tanna vadati vadanvai tadvaktavyaṃ na vadati na hi vakturvaco viparilopo vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yadvadet
14.7.1.27
yadvai tanna śṛṇoti śṛṇvanvai tacrotavyaṃ na śṛṇoti na hi śrotuḥ śruterviparilopo vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yacṛṇuyāt
14.7.1.28
yadvai tanna manute manvāno vai tanmantavyaṃ na manute na hi manturmaterviparilopo vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamastitato'nyadvibhaktaṃ yanmanvīta
14.7.1.29
yadvai tanna spṛśati spṛśanvai tatspraṣṭavyaṃ na spṛśati na hi spraṣṭu spṛṣṭerviparilopo'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yatspṛśet
14.7.1.30
yadvai tanna vijānāti vijānanvai tadvijñeyaṃ na vijānāti na hi vijñāturvijñānādviparilopo vidyate'vināśitvānna tu taddvitīyamasti tato'nyadvibhaktaṃ yadvijānīyāt
14.7.1.31
salila eko draṣṭādvaito bhavati eṣa brahmalokaḥ samrāḍiti hainamuvācaiṣāsya paramo loka eṣo'sya parama ānanda etasyaivānandasyānyāni bhūtāni mātrāmupajīvanti
14.7.1.32
sa yo manuṣyāṇāṃ ruddhaḥ samṛddho bhavati anyeṣāmadhipatiḥ sarvairmānuṣyakaiḥ kāmaiḥ sampannatamaḥ sa manuṣyāṇām parama ānandaḥ
14.7.1.33
atha ye śatam manuṣyāṇāmānandāḥ sa ekaḥ pitṝṇāṃ jitalokānāmānandaḥ
14.7.1.34
atha ye śatam pitṝṇāṃ jitalokānāmānandāḥ sa ekaḥ karmadevānāmānando ye karmaṇā devatvamabhisampadyante
14.7.1.35
atha ye śataṃ karmadevānāmānandāḥ sa eka ājānadevānāmānando yaśca śrotriyo'vṛjino'kāmahataḥ
14.7.1.36
atha ye śatamājānadevānāmānandāḥ sa eko devaloka ānando yaśca śrotriyo'vṛjino'kāmahataḥ
14.7.1.37
atha ye śataṃ devaloka ānandāḥ sa eko gandharvaloka ānando yaśca śrotriyo'vṛjino'kāmahataḥ
14.7.1.38
atha ye śataṃ gandharvaloka ānandāḥ sa ekaḥ prajāpatiloka ānandāḥ sa eko brahmaloka ānando yaśca śrotriyo'vṛjino'kāmahata eṣa brahmalokaḥ samrāḍiti hainamanuśaśāsaitadamṛtaṃ so'ham bhagavate sahasraṃ dadāmyata ūrdhvaṃ vimokṣāyaiva brūhīti
14.7.1.39
sa vā eṣa etasmintsamprasāde ratvā caritvā dṛṣṭvaiva puṇyaṃ ca pāpaṃ ca punaḥ pratinyāyam pratiyonyādravati buddhāntāyaiva sa yadatra kiṃcitpaśyatyananvāgatastena bhavatyasaṅgo hyayam puruṣa ityevamevaitadyājñavalkya so'ham bhagavate sahasraṃ dadāmyata ūrdhvaṃ vimokṣāyaiva brūhīti
14.7.1.40
atra ha yājñavalkyo bibhayāṃ cakāra medhāvī rājā sarvebhyo māntebhya udarautsīditi sa yatrāṇimānaṃ nyeti jarayā vopatapatā vāṇimānaṃ nigacati yathāmraṃ vodumbaraṃ vā pippalaṃ vā bandhanātpramucyetaivamevāyaṃ śārīra ātmaibhyo'ṅgebhyaḥ sampramucya punaḥ pratinyāyam pratiyonyādravati prāṇāyaiva
14.7.1.41
tadyathānaḥ susamāhitam utsarjadyāyādevamevāyaṃ śārīra ātmā prājñenātmanānvārūḍha utsarjadyāti
14.7.1.42
tadyathā rājānamāyantam ugrāḥ pratyenasaḥ sūtagrāmaṇyo'nnaiḥ pānairāvasathaiḥ pratikalpante'yamāyātyayamāgacatītyevaṃ haivaṃvidaṃ sarvāṇi bhūtāni pratikalpanta idam brahmāyātīdamāgacatīti
14.7.1.43
tadyathā rājānam prayiyāsantam ugrāḥ pratyenasaḥ sūtagrāmaṇya upasamāyantyevaṃ haivaṃvidaṃ sarve prāṇā upasamāyanti yatraitadūrdhvocvāsī bhavati
Commentaries (1)
- Śatapathabrāhmaṇabhāṣya (Sāyaṇa) — Sāyaṇa, Sanskrit
Linked texts (15)
- Bṛhadāraṇyakopaniṣad — Sanskrit
- Kāṇva — Sanskrit
- The Religion and Philosophy of the Veda and Upanishads — Arthur Berriedale Keith, English
- Śatapathabrāhmaṇa or Bṛhadāraṇyakabrāhmaṇa — Sanskrit
- A Vedic Concordance — Maurice Bloomfield, English
- Original Sanskrit Texts on the Origin and History of the People of India, their Religion and Institutions — John Muir, English
- Altindische Grammatik — Jacob Wackernagel & Albert Debrunner, German
- Die Religion des Veda — Hermann Oldenberg, German
- Vedic Mythology — Arthur Anthony Macdonell, English
- A History of Indian Philosophy — Surendranath Dasgupta, English
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Indian Philosophy — S. Radhakrishnan, English
- Mantrapuṣpa — Sanskrit
- The System of the Vedânta according to Bâdarâyana's Brahma-Sûtras and Çankara's Commentary — Paul Deussen & Charles Johnston, English
- Īśādyupaniṣadaḥ — Sanskrit