Pramāṇa · Search · About · API

Śatapatha Brāhmaṇa ("of a hundred paths") 8.4.1

Śatapathabrāhmaṇa 8.4.1

Language
Sanskrit

8.4.1.1

caturthīṃ citimupadadhāti | etadvai devāstṛtīyāṃ citiṃ citvā samārohannantarikṣaṃ vai tṛtīyā citirantarikṣameva tatsaṃskṛtya samārohan

8.4.1.2

te 'bruvan | cetayadhvamiti citimicateti vāva tadabruvannita ūrdhvamicateti te cetayamānā etāṃ caturthīṃ citimapaśyanyadūrdhvamantarikṣādarvācīnaṃ divasteṣāmeṣā loko 'dhruva ivāpratiṣṭhita ivamanasyāsīt

8.4.1.3

te brahmābruvan | tvāmihopadadhāmahā iti kim me tato bhaviṣyatīti tvameva naḥ śreṣṭham bhaviṣyasīti tatheti te 'tra brahmopādadhata tasmādāhurbrahmaiva devānāṃ śreṣṭhamiti tadetayā vai caturthyā cityeme dyāvāpṛthivī viṣṭabdhe brahma vai caturthī citistasmādāhurbrahmaṇā dyāvāpṛthivī viṣṭabdhe iti stomānupadadhāti prāṇā vai stomāḥ prāṇā u vai brahma brahmaivaitadupadadhāti

8.4.1.4

yadveva stomānupadadhāti | etadvai devāḥ prajāpatimabruvaṃstvāmihopadadhāmahā iti tatheti sa vai nābravītkim me tato bhaviṣyatīti yadu ha kiṃ ca prajāpatirdeveṣvīṣe kimasmākaṃ tato bhaviṣyatītyevocustasmādu haitadyatpitā putreṣvicate kimasmākaṃ tato bhaviṣyatītyevāhuratha yatputrāḥ pitari tathetyevāhaivaṃ hi tadagre prajāpatiśca devāśca samavadanta stomānupadadhāti prāṇā vai stomāḥ prāṇā u vai prajāpatiḥ prajāpatimevaitadupadadhāti

8.4.1.5

yadveva stomānupadadhāti | ye vai te prāṇā ṛṣaya etāṃ caturthīṃ citimapaśyanye ta etena rasenopāyaṃsta ete tānevaitadupadadhāti stomānupadadhāti prāṇā vai stomāḥ prāṇā u vā ṛṣaya ṛṣīnevaitadupadadhāti

8.4.1.6

yadveva stomānupadadhāti | prajāpatiṃ visrastaṃ devatā ādāya vyudakrāmaṃstasya yudūrdhvam madhyādavācīnaṃ śīrṣṇastadasya vāyurādāyotkramyātiṣṭhaddevatāśca bhūtvā saṃvatsararūdāṇi ca

8.4.1.7

tamabravīt | upa mehi prati ma etaddhehi yena me tvamudakramīriti kim me tato bhaviṣyatīti tvaddevatyameva ma etadātmano bhaviṣyatīti tatheti tadasminnetadvāyuḥ pratyapadhāt

8.4.1.8

tadyā etā aṣṭādaśa prathamāḥ | etadasya tadātmanastadyadetā atropadadhāti yadevāsyaitā ātmanastadasminnetatpratidadhāti tasmādetā atropadadhāti stomānupadadhāti prāṇā vai stomāḥ prāṇāu vai vāyurvāyumevaitadupadadhāti

8.4.1.9

sa purastādupadadhāti | āśustrivṛditi ya eva trivṛtstomastaṃ tadupadadhāti tadyattamāhāśurityeṣa hi stomānāmāśiṣṭho 'tho vāyurvā āśustrivṛtsa eṣu triṣu lokeṣu vartate tadyattamāhāśurityeṣa hi sarveṣām bhūtānāmāśiṣṭho vāyurha bhūtvā purastāttasthau tadeva tadrūpamupadadhāti

8.4.1.10

bhāntaḥ pañcadaśa iti | ya eva pañcadaśa stomastaṃ tadupadadhāti tadyattamāha bhānta iti vajro vai bhānto vajraḥ pañcadaśo 'tho candramā vai bhāntaḥ pañcadaśaḥ sa ca pañcadaśāhānyāpūryate pañcadaśāpakṣīyate tadyattamāha bhānta iti bhāti hi candramāścandramā ha bhūtvā dakṣiṇatastasthau tadeva tadrūpamupadadhāti

8.4.1.11

vyomā saptadaśa iti | ya eva saptadaśa stomastaṃ tadupadadhāti tadyattamāha vyometi prajāpatirvai vyomā prajāpatiḥ saptadaśo 'tho saṃvatsaro vāva vyomā saptadaśastasya dvādaśa māsāḥ pañca 'rtavastadyattamāha vyometi vyomā hi saṃvatsaraḥ saṃvatsaro ha bhūtvottaratastasthau tadeva tadrūpamupadadhāti

8.4.1.12

dharuṇa ekaviṃśa iti | ya evaikaviṃśa stomastaṃ tadupadadhāti tadyattamāha dharuṇa iti pratiṣṭhā vai dharuṇaḥ pratiṣṭhaikaviṃśo 'tho asau vā ādityo dharuṇa ekaviṃśastasya dvādaśa māsāḥ pañca 'rtavastraya ime lokā asāvevādityo dharuṇa ekaviṃśastadyattamāha dharuṇa iti yadā hyevaiṣo 'stametyathedaṃ sarvaṃ dhriyata ādityo ha bhūtvā paścāttasthau tadeva tadrūpamupadadhātyatha saṃvatsararūpāṇyupadadhāti

8.4.1.13

pratūrtiraṣṭādaśa iti | ya evāṣṭādaśa stomastaṃ tadupadadhātyatho saṃvatsaro vāva pratūrtiraṣṭādaśastasya dvādaśa māsāḥ pañca 'rtavaḥ saṃvatsara eva pratūrtiraṣṭādaśastadyattamāha pratūrtiriti saṃvatsaro hi sarvāṇi bhūtāni pratirati tadeva tadrūpamupadadhāti

8.4.1.14

tapo navadaśa iti | ya eva navadaśa stomastaṃ tadupadadhātyatho saṃvatsaro tapo navadaśastasya dvādaśa māsāḥ ṣaḍṛtavaḥ saṃvatsara eva tapo navadaśastadyattamāha tapa iti saṃvatsaro hi sarvāṇi bhūtāni tapati tadeva tadrūpamupadadhāti

8.4.1.15

abhīvartaḥ saviṃśa iti | ya eva saviṃśa stomastaṃ tadupadadhātyatho saṃvatsaro vā abhīvartaḥ saviṃśastasya dvādaśa māsāḥ sapta 'rtavaḥ saṃvatsara evābhīvartaḥ saviṃśastadyattamāhābhīvarta iti saṃvatsaro hi sarvāṇi bhūtānyabhivartate tadeva tadrūpamupadadhāti

8.4.1.16

varco dvāviṃśa iti | ya eva dvāviṃśa stomastaṃ tadupadadhātyatho saṃvatsaro vāva varco dvāviṃśastasya dvādaśa māsāḥ sapta 'rtavo dve ahorātre saṃvatsara eva varco dvāviṃśastadyattamāha varca iti saṃvatsaro hi sarveṣām bhūtānāṃ varcasvitamastadeva tadrūpamupadadhāti

8.4.1.17

sambharaṇastrayoviṃśa iti ya eva trayoviṃśa stomastaṃ tadupadadhātyatho saṃvatsaro vāva sambharaṇastrayoviṃsastasya trayodaśa māsā sapta 'rtavo dve ahorātre saṃvatsara eva sambharaṇastrayoviṃśastadyattamāha sambharaṇa iti saṃvatsaro hi sarvāṇi bhūtāni sambhṛtastadeva tadrūpamupadadhāti

8.4.1.18

yoniścaturviṃśa iti | ya eva caturviṃśa stomastaṃ tadupadadhātyatho saṃvatsaro vāva yoniścaturviṃśastasya caturviṃśatirardhamāsāstadyattamāha yoniriti saṃvatsaro hi sarveṣām bhūtānāṃ yonistadeva tadrūpamupadadhāti

8.4.1.19

garbhāḥ pañcaviṃśa iti | ya eva pañcaviṃśa stomastaṃ tadupadadhātyatho saṃvatsaro vāva garbhāḥ pañcaviṃśastasya caturviṃśatirardhamāsāḥ saṃvatsara eva garbhāḥ pañcaviṃśastadyattamāha garbhā iti saṃvatsaro ha trayodaśo māso garbho bhūtva 'rtūnpraviśati tadeva tadrūpamupadadhāti

8.4.1.20

ojastriṇava iti | ya eva triṇava stomastaṃ tadupadadhāti tadyattamāhauja iti v!jro vā ojo vajrastriṇavo 'tho saṃvatsaro vā ojastriṇavastasya caturviṃśatirardhamāsā dve ahorātre saṃvatsara evaujastriṇavastadyattamāhauja iti saṃvatsaro hi sarveṣām bhūtānāmojasvitamastadeva tadrūpamupadadhāti

8.4.1.21

kraturekatriṃśa iti | ya evaikatriṃśa stomastaṃ tadupadadhātyatho saṃvatsaro vāva kraturekatriṃśastasya caturviṃśatirardhamāsāḥ ṣadṛtavaḥ saṃvatsara eva kraturekatriṃśastadyattamāha kraturiti saṃvatsaro hi sarvāṇi bhūtāni karoti tadeva tadrūpamupadadhāti

8.4.1.22

pratiṣṭhā trayastriṃśa iti | ya eva trayastriṃśa stomastaṃ tadupadadhāti tadyattamāha pratiṣṭheti pratiṣṭhā hi trayastriṃśo 'tho saṃvatsaro vāva pratiṣṭhā trayastriṃśastasya caturviṃśatirardhamāsāḥ ṣadṛtavo dve ahorātre saṃvatsara eva pratiṣṭhā trayastriṃśastadyattamāha pratiṣṭheti saṃvatsaro hi sarveṣām bhūtānām pratiṣṭhā tadeva tadrūpamupadadhāti

8.4.1.23

bradhnasya viṣṭapaṃ catustriṃśa iti | ya eta catustriṃśa stomastaṃ tadupadadhātyatho saṃvatsaro vāva bradhnasya viṣṭapaṃ catustriṃśastasya caturviṃśatirardhamāsāḥ sapta 'rtavo dve ahorātre saṃvatsara eva bradhnasya viṣṭapaṃ catustriṃśastadyattamāha bradhnasya viṣṭapamiti svārājyaṃ vai bradhnasya viṣṭapaṃ svārājya catustriṃśastadeva tadrūpamupadadhāti

8.4.1.24

nākaḥ ṣaṭtriṃśa iti | ya eva ṣaṭtriṃśa stomastaṃ tadupadadhātyatho saṃvatsaro vāva nākaḥ ṣaṭtriṃśastasya caturviṃśatirardhamāsā dvādaśa māsāstadyattamāha nāka iti na hi tatra gatāya kasmai canākam bhavatyatho saṃvatsaro vāva nākaḥ saṃvatsaraḥ svargo lokastadeva tadrūpamupadadhāti

8.4.1.25

vivarto 'ṣṭācatvāriṃśa iti | ya evāṣṭācatvariṃśa stomastaṃ tadupadadhātyatho saṃvatsaro vāva vivarto 'ṣṭācatvāriṃśastasya ṣaḍviṃśatirardhamāsāstrayodaśa māsāḥ sapta 'rtavo dve ahorātre tadyattamāha vivarta iti saṃvatsarāddhi sarvāṇi bhūtāni vivartante tadeva tadrūpamupadadhāti

8.4.1.26

dhartraṃ catuṣṭoma iti | ya eva catuṣṭoma stomastaṃ tadupadadhāti tadyattamāha dhartramiti pratiṣṭhā vai dhartram pratiṣṭhā catuṣṭomo 'tho vāyurvāva dhartraṃ catuṣṭomaḥ sa ābhiścatasṛbhirdigbhi stute tadyattamāha dhartramiti pratiṣṭhā vai dhartraṃ vāyuru sarveṣām bhūtānām pratiṣṭhā tadeva tadrūpamupadadhāti sa vai vāyumeva prathamamupadadhāti vāyumuttamaṃ vāyunaiva tadetāni sarvāṇi bhūtānyubhayataḥ parigṛhṇāti

8.4.1.27

tā vā etāḥ | aṣṭādaśeṣṭakā upadadhāti tau dvau trivṛtau prāṇo vai trivṛdvāyuru prāṇo vāyureṣā citiḥ

8.4.1.28

yadvevāṣṭādaśa | aṣṭādaśo vai saṃvatsaro dvādaśa māsāḥ pañca 'rtavaḥ saṃvatsara eva prajāpatiraṣṭādaśaḥ prjāpatiragniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattatkṛtvopadadhāti

Commentaries (1)

Linked texts (8)