Atharvaveda 2.10: sūktaṃ 2.10

Atharvaveda 2.10

Language: Sanskrit

sūktaṃ 2.10

2.10.1

kṣetriyāttvā nirṛtyā jāmiśaṃsāddruho muñcāmi varuṇasya pāśāt.
anāgasaṃ brahmaṇā tvā kṛṇomi śive te dyāvāpṛthivī ubhe stām ..1..

2.10.2

śaṃ te agniḥ sahādbhirastu śaṃ somaḥ sahauṣadhībhiḥ .
evāhaṃ tvāṃ kṣetriyān nirṛtyā jāmiśaṃsāddruho muñcāmi varuṇasya pāśāt.
anāgasaṃ brahmaṇā tvā kṛṇomi śive te dyāvāpṛthivī ubhe stām ..2..

śaṃ te vāto antarikṣe vayo dhācchaṃ te bhavantu pradiśaścatasraḥ .
evāhaṃ tvāṃ kṣetriyān nirṛtyā jāmiśaṃsāddruho muñcāmi varuṇasya pāśāt.
anāgasaṃ brahmaṇā tvā kṛṇomi śive te dyāvāpṛthivī ubhe stām ..3..

2.10.4

imā yā devīḥ pradiśaścatasro vātapatnīrabhi sūryo vicaṣṭe .
evāhaṃ tvāṃ kṣetriyān nirṛtyā jāmiśaṃsāddruho muñcāmi varuṇasya pāśāt.
anāgasaṃ brahmaṇā tvā kṛṇomi śive te dyāvāpṛthivī ubhe stām ..4..

2.10.5

tāsu tvāntarjarasyā dadhāmi pra yakṣma etu nirṛtiḥ parācaiḥ .
evāhaṃ tvāṃ kṣetriyān nirṛtyā jāmiśaṃsāddruho muñcāmi varuṇasya pāśāt.
anāgasaṃ brahmaṇā tvā kṛṇomi śive te dyāvāpṛthivī ubhe stām ..5..

2.10.6

amukthā yakṣmādduritādavadyāddruhaḥ pāśādgrāhyāścodamukthāḥ .
evāhaṃ tvāṃ kṣetriyān nirṛtyā jāmiśaṃsāddruho muñcāmi varuṇasya pāśāt.
anāgasaṃ brahmaṇā tvā kṛṇomi śive te dyāvāpṛthivī ubhe stām ..6..

2.10.7

ahā arātimavidaḥ syonamapyabhūrbhadre sukṛtasya loke .
evāhaṃ tvāṃ kṣetriyān nirṛtyā jāmiśaṃsāddruho muñcāmi varuṇasya pāśāt.
anāgasaṃ brahmaṇā tvā kṛṇomi śive te dyāvāpṛthivī ubhe stām ..7..

2.10.8

sūryamṛtaṃ tamaso grāhyā adhi devā muñcanto asṛjan nirenasaḥ .
evāhaṃ tvāṃ kṣetriyān nirṛtyā jāmiśaṃsāddruho muñcāmi varuṇasya pāśāt.
anāgasaṃ brahmaṇā tvā kṛṇomi śive te dyāvāpṛthivī ubhe stām ..8..

2.10.8_1

kṣetriyāt tvā' iti sūktena pūrvoktakṣetriyarogaśāntaye catuṣpathe udakaghaṭaṃ saṃpātya abhimantrya vyādhitaparvasu kāmpīlaśakalāni baddhvā kūrcaiḥ saha tenodakena āplāvayed avasiñcet . sūtritaṃ hi -- 'kṣetriyāt tvā' iti catuṣpathe kāmpīlaśakalaiḥ parvasu baddhvā piñjūlībhirāplāvayati . avasiñcati (kausū 27.7; 8) iti.
kṣetriyāttvā nirṛtyā jāmiśaṃsāddruho muñcāmi varuṇasya pāśāt.
anāgasaṃ brahmaṇā tvā kṛṇomi śive te dyāvāpṛthivī ubhe stām ..1..

2.10.8_2

kṣetriyāt . tvā . niḥ'ṛtyāḥ . jāmiśaṃsāt . druhaḥ . muñcāmi . varuṇasya . pāśāt .
anāgasam . brahmaṇā . tvā . kṛṇomi . śive iti . te . dyāvāpṛthivī iti. ubhe iti . stām .. 1..

2.10.8_3

he kṣetriyavyādhipīḍita puruṣa tvā tvāṃ kṣetriyāt kṣayakuṣṭhādidoṣadūṣitapitṛmātrādiśarīrāvayavebhya āgatāt putrādiśarīrasaṃkrāntāt kṣayakuṣṭhādeḥ muñcāmi mocayāmi. putraśarīre pitrādiśarīrāvayavasaṃkrāntiḥ śrutyantare śrūyate -- 'aṅgād aṅgāt saṃbhavasi hṛdayād adhi jāyase' ( āgṛ 1,15,11) iti . tathā nirṛtyāḥ roganidānabhūtāyāḥ pāpadevatāyāḥ sakāśāt jāmiśaṃsāt . saha jāyata iti jāmirbhaginī tadupalakṣitā bandhavo jāmayaḥ. aprāptābhilaṣitānāṃ teṣāṃ śaṃsanāt ākrośajanitāt pāpāt druhaḥ gurudevatādidrohāt varuṇasya devasya pāśāt pāpināṃ nigrāhakāt tvā muñcāmi iti sarvatra saṃbandhaḥ. nirṛtyādīnāṃ mahāroganidānatvāt tadanivṛttau roganivṛtterasaṃbhavāt tatopi mocanam uktam . apica tvā tvāṃ brahmaṇā mantreṇa anāgasam aparādharahitaṃ kṛṇomi karomi . na tat sarvaṃ matsāmarthyena karomi apitu mantraprabhāveneti tātparyārthaḥ . tataḥ he vyādhita dyāvāpṛthivī dyāvāpṛthivyau ubhe te tava śive kalyāṇakāriṇyau stām bhavatām . asterloṭi tasastām . 'śnasorallopaḥ' (pā 6,4,111) ityakāralopaḥ. satsvapi devatāntareṣu dyāvāpṛthivyoreva prārthanam bhaumaṃdivyāparādhajanitatvāt sarvarogāṇām ‘dyauḥ pitā pṛthivī mātā' ( taibrā 3,7,5,4; 5 ) iti śruteḥ tayoreva sarvajaganmātāpitṛtvena sarvadevāntarbhāvāt tatprasādena sarvarogaśāntiḥ sarvadevatāprītiśca bhavatītyevamarthaṃ kṛtam .
śaṃ te agniḥ sahādbhirastu śaṃ somaḥ sahauṣadhībhiḥ .
evāhaṃ tvāṃ kṣetriyān nirṛtyā jāmiśaṃsāddruho muñcāmi varuṇasya pāśāt.
anāgasaṃ brahmaṇā tvā kṛṇomi śive te dyāvāpṛthivī ubhe stām ..2..

2.10.8_4

śam . te . agniḥ . saha . at'bhiḥ . astu . śam . somaḥ . saha . oṣadhībhiḥ .
eva . aham . tvām . kṣetriyāt . niḥ'ṛtyāḥ . jāmi'śaṃsāt . druhaḥ . muñcāmi . varuṇasya . pāśāt .
anāgasam . brahmaṇā. tvā . kṛṇomi . śive iti. te . dyāvāpṛthivī iti . ubhe iti . stām ..2..

2.10.8_5

he rugṇa te tava agniḥ ayaṃ catuṣpathe hūyamānaḥ pṛthivīsthānaḥ adbhiḥ abhimantritodakābhimānidevatābhiḥ saha samastavyādhyupaśamanena śam sukhakaro *[astu] bhavatu . somaḥ oṣadhīnāṃ rājā oṣadhībhiḥ oṣadhyupalakṣitaiḥ kāmpīlādibhirauṣadhagaṇaiḥ saha śam sukhakaro bhavatu . 'oṣadheśca vibhaktāvaprathamāyām' (pā 6,3,132 ) iti sāṃhitiko dīrghaḥ. eva evam ahaṃ prayoktā tvā tvām . kṣetriyādityādi pūrvavad yojyam.
śaṃ te vāto antarikṣe vayo dhācchaṃ te bhavantu pradiśaścatasraḥ .
evāhaṃ tvāṃ kṣetriyān nirṛtyā jāmiśaṃsāddruho muñcāmi varuṇasya pāśāt.
anāgasaṃ brahmaṇā tvā kṛṇomi śive te dyāvāpṛthivī ubhe stām ..3..

2.10.8_6

śam . te . vātaḥ . antarikṣe . vayaḥ . dhāt . śam . te. bhavantu . pra'diśaḥ . catasraḥ.
eva . aham . tvām . kṣetriyāt . niḥ'ṛtyāḥ . jāmi'śaṃsāt . druhaḥ . muñcāmi . varuṇasya . pāśāt .
anāgasam . brahmaṇā . tvā . kṛṇomi . śive iti . te . dyāvāpṛthivī iti . ubhe iti . stām .. 3 ..

2.10.8_7

he rugṇa te tava antarikṣe antarā kṣānte dyāvāpṛthivyormadhye vartamāne vā . 'antarā kṣāntaṃ bhavati . antareme iti vā' ityādi niruktam (2,10 ). tasmin svasthāne vayodhāḥ vayasāṃ pakṣiṇāṃ dhātā dhārayitā, vayasām annena poṣayitā vā vātaḥ antarikṣādhipatirvāyuḥ śam sukhakaro bhavatu . tathā catasraḥ pradiśaḥ prakṛṣṭā diśaḥ prācyādyā mahādiśaḥ te tava śaṃ bhavantu sukhakaryo bhavantu . evāham ityādi gatam .
imā yā devīḥ pradiśaścatasro vātapatnīrabhi sūryo vicaṣṭe .
evāhaṃ tvāṃ kṣetriyān nirṛtyā jāmiśaṃsāddruho muñcāmi varuṇasya pāśāt.
anāgasaṃ brahmaṇā tvā kṛnomi śive te dyāvāpṛthivī ubhe stām ..4..

2.10.8_8

imāḥ . yāḥ . devīḥ . pra'diśaḥ . catasraḥ . vāta'patnīḥ . abhi . sūryaḥ . vi'caṣṭe .
eva . aham . tvām . kṣetriyāt . niḥ'ṛtyāḥ . jāmi'śaṃsāt . druhaḥ . muñcāmi . varuṇasya . pāśāt .
anāgasam . brahmaṇā . tvā . kṛṇomi . śive iti . te . dyāvāpṛthivī iti . ubhe iti . stām .. 4 ..

2.10.8_9

imāḥ paridṛśyamānā devīḥ dyotamānāḥ vātapatnīḥ vātaḥ patiryāsām . 'vibhāṣā sapūrvasya' ( pā 4,1,34 ) iti ṅībnakārau. dikṣu vāyoḥ saṃcārāt tatpatitvopacāraḥ . evaṃbhūtā yāścatasraḥ pradiśaḥ sūryaḥ sarvasya prerayitā dyusthānādhipatiḥ savitā abhi abhitaḥ sarvato vicaṣṭe . paśyatikarmāyam . vipaśyati . svakiraṇaprasāraṇena prakāśayatītyarthaḥ . catasra iti 'catasaryādyudāttatvanipātanam' ( pāvā 7,2,99) iti vacanāt 'caturaḥ śasi' (pā 6,1,167 ) iti antodāttatvābhāvaḥ . caṣṭa iti . cakṣiṅ vyaktāyāṃ vāci . adāditvāt śapo luk . 'skoḥ saṃyogādyorante ca' (pā 8,2,29 ) iti kalopaḥ . tābhiḥ saha sūryaḥ śaṃ bhavatu ityanuṣaṅgaḥ . evāham ityādi gatam..

2.10.8_10

2.10.8_11

tāsu . tvā . antaḥ . jarasi . ā . dadhāmi . pra . yakṣmaḥ . etu . niḥ'ṛtiḥ . parācaiḥ .
eva . aham . tvām . kṣetriyāt . niḥ'ṛtyāḥ . jāmi'śaṃsāt . duhaḥ . muñcāmi . varuṇasya . pāśāt .
anāgasam . brahmaṇā . tvā . kṛṇomi . śive iti . te. dyāvāpṛthivī iti . ubhe iti . stām .. 5 ..

2.10.8_12

yāḥ pūrvamantroktā diśaḥ tāsu antaḥ madhye he rugṇa tvā tvāṃ jarasi jarāyām ā dadhāmi . jarāparyantaṃ rogādiparihāreṇa jīvayan śatāyuṣaṃ karomītyarthaḥ . 'jarāyā jarasa nyatarasyām' (pā 7,2,101) iti jarasādeśaḥ . yakṣmaḥ tvadīyo rājayakṣmādiḥ kṣetriyaḥ praitu pragacchatu tvāṃ vimuñcatu . nirṛtiḥ tvadroganidānabhūtā pāpadevatā parācaiḥ parāṅmukhī praitu. pratinivṛtya anavalokayantī dūraṃ gacchatu ityarthaḥ . evāhaṃ tvetyādi gatam.
amukthā yakṣmādduritādavadyāddruhaḥ pāśādgrāhyāścodamukthāḥ .
evāhaṃ tvāṃ kṣetriyān nirṛtyā jāmiśaṃsāddruho muñcāmi varuṇasya pāśāt.
anāgasaṃ brahmaṇā tvā kṛṇomi śive te dyāvāpṛthivī ubhe stām ..6..

2.10.8_13

amukthāḥ . yakṣmāt . duḥ'itāt . avadyāt . druhaḥ . pāśāt . grāhyāḥ . ca . ut . amukthāḥ.
eva . aham . tvām . kṣetriyāt . niḥ'ṛtyāḥ . jāmi'śaṃsāt . druhaḥ . muñcāmi . varuṇasya . pāśāt .
anāgasam . brahmaṇā . tvā . kṛṇomi . śive iti . te . dyāvāpṛthivī iti. ubhe iti . stām .. 6..

2.10.8_14

he rugṇa tvaṃ yakṣmāt kṣetriyavyādheḥ. amukthāḥ muktosi. mā saṃśayaṃ kārṣīrityarthaḥ. muclṛ mokṣaṇe . asmāt karmaṇi luṅi madhyamaikavacane 'jhalo jhali' (pā 8,2,26) iti sico lopaḥ . tathā duritāt durgatāt roganidānabhūtāt pāpāt avadyāt jāmyādyabhiśaṃsanarūpād nindanāt . 'avadyapaṇyavaryā garhyapaṇitavyānirodheṣu' (pā 3,1,101) iti yatpratyayānto nipātitaḥ . druhaḥ devatādidrohāt . pāśāt pāpino nigrāhakād varuṇapāśāt grāhyāḥ brahmarākṣasyādirūpāyāḥ piśācyāśca udamukthāḥ unmukto bhavasi . evāham ityādi pūrvavat .
ahā arātimavidaḥ syonamapyabhūrbhadre sukṛtasya loke .
evāhaṃ tvāṃ kṣetriyān nirṛtyā jāmiśaṃsāddruho muñcāmi varuṇasya pāśāt.
anāgasaṃ brahmaṇā tvā kṛṇomi śive te dyāvāpṛthivī ubhe stām ..7..

2.10.8_15

ahāḥ . arātim . avidaḥ . syonam . api . abhūḥ . bhadre . su'kṛtasya . loke .
e॒va . aham . tvām . kṣetriyāt . niḥ'ṛtyāḥ . jāmi'śaṃsāt .druhaḥ . muñcāmi . varuṇasya . pāśāt .
anāgasam . brahmaṇā . tvā . kṛṇomi. śive iti . te . dyāvāpṛthivī iti . ubhe iti . stām .. 7..

2.10.8_16

he vyādhita arātim śatruvadbādhakaṃ rogaṃ śatrumeva vā ahāḥ ahāsīḥ atyākṣīḥ . ohāk tyāge . luṅi ‘mantre ghasahvaraṇaśavṛdahād' (pā 2,4,80) iti clerluk . syonam . sukhanāmaitat . sukham avidaḥ labdhavān asi . vidlṛ lābhe ityasmād luṅi lṛditvād aṅ . bhadre bhandanīye kalyāṇe sukṛtasya suṣṭhu kṛtasya puṇyasya phalabhūte'smin bhūloke apyabhūt . 'apiḥ padārthasaṃbhāvanānvavasarga” (pā 1,4,96) iti kasyacit padasyārthe apiśabdasya karmapravacanīyasaṃjñāvidhānād atra anvetuṃ yogye jīvananivāsādipadārthe api śabdo vartate . bhūloke cirakālanivāso dīrghajīvanaṃ vā tava abhūd ityarthaḥ. evāham ityādi gatam.
sūryamṛtaṃ tamaso grāhyā adhi devā muñcanto asṛjan nirenasaḥ .
evāhaṃ tvāṃ kṣetriyān nirṛtyā jāmiśaṃsāddruho muñcāmi varuṇasya pāśāt.
anāgasaṃ brahmaṇā tvā kṛṇomi śive te dyāvāpṛthivī ubhe stām ..8..

2.10.8_17

sūryam . ṛtam . tama̭saḥ . grāhyāḥ. adhi . de॒vāḥ. muñcantaḥ. asṛjan . niḥ. enasaḥ .
eva . a॒ham . tvām . kṣetriyāt . niḥ'ṛtyāḥ . jāmi'śaṃsāt . druhaḥ . muñcāmi . varuṇasya. pāśāt.
anāgasam . brahmaṇā . tvā . kṛṇomi . śive iti . te . dyāvāpṛthivī iti . ubhe iti . stām .. 8..

2.10.8_18

ṛtaṃ satyabhūtaṃ sūryaṃ tamasaḥ svarbhānurūpād grāhyāḥ grahāt . adhiḥ pañcamyarthānuvādī. muñcantaḥ mocayanto devāḥ indrādayaḥ enasaḥ taddhetubhūtāt pāpād nirasṛjan niragamayan . sṛja visarga. 'suvarbhānurāsuraḥ sūryaṃ tamasā vidhyat tasmai devāḥ prāyaścittim aicchan' (tai 2,1,2,2 ) ityādi taittirīyakam . yathā devāḥ sūryaṃ rāhugrahād amocayan evam ahamapi tvāṃ mantraprabhāvena kṣetriyarogāt tannidānabhūtapāpādibhyaśca mocayāmītyarthaḥ .
iti dvitīye'nuvāke pañcamaṃ sūktam .
iti dvitīyo'nuvākaḥ.