Pramāṇa · Search · About · API

Atharvaveda 2.11: sūktaṃ 2.11

Atharvaveda 2.11

Language
Sanskrit

sūktaṃ 2.11

2.11.1

dūṣyā dūṣirasi hetyā hetirasi menyā menirasi .
āpnuhi śreyāṃsamati samaṃ krāma ..1..

2.11.2

sraktyo'si pratisaro'si pratyabhicaraṇo'si .
āpnuhi śreyāṃsamati samaṃ krāma ..2..

2.11.3

prati tamabhi cara yo'smān dveṣṭi yaṃ vayaṃ dviṣmaḥ .
āpnuhi śreyāṃsamati samaṃ krāma ..3..

2.11.4

sūrirasi varcodhā asi tanūpāno'si .
āpnuhi śreyāṃsamati samaṃ krāma ..4..

2.11.5

śukro'si bhrājo'si svarasi jyotirasi .
āpnuhi śreyāṃsamati samaṃ krāma ..5..

2.11.5_1

tṛtīye'nuvāke sapta sūktāni . tatra ‘dūṣyā dūṣirasi' iti prathamaṃ sūktam . strīśūdrarājabrāhmaṇakāpālikāntyajaśākinyādikṛtābhicāre svātmarakṣārtham kṛtyāpratiharaṇārthaṃ ca anena sūktena tilakamaṇiṃ saṃpātya abhimantrya badhnīyāt .
tathā ca sūtram -- 'dūṣyā dūṣirasi' iti srāktyaṃ badhnāti” (kausū 39,1) iti . sraktistilakavṛkṣa[ :. srakti] stilaka iti bhāṣyakāraḥ? .
tathā asya sūktasya kṛtyāpratiharaṇagaṇe pāṭhāt kṛtyānirharaṇārthe śāntyudake'pi etat sūktam āvapanīyam. yad āha kauśikaḥ-- “ 'dūṣyā dūṣirasi' (a2,11) 'ye purastāt' (a 4,40) 'īśānāṃ tvā' ( a 4,17 ) 'samaṃ jyotiḥ' (a 4,18) 'uto asyabandhukṛt' (a 4,19) 'suparṇastvā' (a 5, 14), 'yāṃ te cakruḥ' ( a 5,31 ), 'ayaṃ pratisaraḥ' (a 8,5), 'yāṃ kalpayanti' (a 10,1) iti mahāśāntim āvapate' ( kausū 39,7 ) iti . ayameva kṛtyāpratiharaṇagaṇaḥ .
tathā śāntikalpe 'kṛtyādūṣaṇa eva ca . cātano mātṛnāmā ca' (śāka 23,1 ) ityatra, śāntikalpe 'atha śāntaiḥ kṛtyādūṣaṇaiścātanaiḥ' (śāka 16 [?]) ityatra ca asya sūktasya gaṇaprayukto viniyogo'vagantavyaḥ.

2.11.5_2

evaṃ 'bārhaspatyāṃ rājyaśrībrahmavarcasakāmasyābhicarato'bhicaryamāṇasya ca' ( śāka 17,1 ) iti vihitāyāṃ bārhaspatyākhyāyāṃ mahāśāntau srāktyamaṇibandhane'pi etat sūktam . tad uktaṃ śāntikalpe -– “bārhaspatyāyāṃ ‘dūṣyā dūṣirasi' iti srāktyam abhicarato'bhicaryamāṇasya ca" (śāka 19,2) iti.
kṛtyāpratiharaṇakarmaṇyeva ādyayarcā kṛtyāyā gulphaṃ sūtroktadravyeṇa pariṣiñcet . sūtraṃ ca -- "'dūṣyā dūṣirasi' iti darvyā triḥ sārūpavatsenāpodakena mathitena gulphān pariṣiñcati" (kausū 39,13 ) iti .
dūṣyā dūṣirasi hetyā hetirasi menyā menirasi .
āpnuhi śreyāṃsamati samaṃ krāma ..1..

2.11.5_3

dūṣyāḥ . dūṣiḥ . asi . hetyāḥ . hetiḥ . asi . menyāḥ . meniḥ . asi .
āpnuhi . śreyāṃsam . ati . samam . krāma .. 1 ..

2.11.5_4

he tilakamaṇe tvaṃ dūṣyāḥ. dūṣayati vināśayatīti dūṣiḥ kṛtyā . duṣerṇyantād auṇādika ipratyayaḥ . tasyāḥ parakṛtāyāḥ dūṣirasi dūṣakaḥ nivārako'si . hetyāḥ . āyudhanāmaitat . hanti anayeti prahīyate prakṣipyata iti vā hetiḥ āyudham . 'ūtiyūtijūtisātihetikīrtayaśca' ( pā 3,3,97 ) iti hanterhinotervā ktinpratyayānto nipātitaḥ. tasyāḥ parapreritāyāstvaṃ hetiḥ pratihananasādhanam asi . menyāḥ. vajranāmaitat . mīnāti hinastīti meniḥ marmabhedi mantrātmakaṃ vāgvajram . tasya paroccāritasya menirasi nivārakaḥ prativāgvajrosi . mīñ hiṃsāyām ityasmād auṇādiko nipratyayaḥ . yadyapi hetimenī dve api āyudhanāmanī tathāpi atra samantrakāmantrakāstraśastrabhedena tayorbhedo'vagantavyaḥ . yatastvaṃ śatrukṛtābhicārādijanitasarvāriṣṭanivārako'si ataḥ śreyāṃsam praśasyatamam adhikabalam asmadīyaṃ śatrum āpnuhi hantuṃ vyāpnuhi . nirudhya taṃ jahītyarthaḥ . samam samabalaṃ śatrum ati krāma atikramya gaccha . aprayatnena nivārayetyarthaḥ . nyūnabalastu mantraprabhāvam antareṇa svenaiva jita iti tasya anupanyāsaḥ. tathā ca taittirīyake samāmnātam - 'pra śreyāṃsaṃ bhrātṛvyaṃ nudate'ti sadṛśaṃ krāmati nainaṃ pāpīyān āpnoti' (tai 2,4,1,4 ) iti . krāmeti . kramu pādavikṣepe . asmāt loṭi śapi 'kramaḥ parasmaipadeṣu' (pā 7,3,76 ) iti dīrghaḥ.
sraktyo'si pratisaro'si pratyabhicaraṇo'si .
āpnuhi śreyāṃsamati samaṃ krāma ..2..

2.11.5_5

sraktyaḥ . asi . prati'saraḥ . asi . pratia'bhicaraṇaḥ . asi .
āpnuhi . śreyāṃsam . ati . samam . krāma .. 2 ..

2.11.5_6

he maṇe sraktyaḥ . sraktistilakavṛkṣaḥ tatra bhavaḥ sraktyaḥ . 'bhave chandasi' ( pā 4,4, 110) iti yat. tilakavṛkṣanirmito'si . pratisaraḥ . hantum abhimukhāḥ kṛtyādayaḥ pratisāryante pratimukhaṃ nivartyante anena iti pratisaraḥ. abhimantritaṃ rakṣāsūtram asi . pratipūrvāt sārayateḥ puṃsi saṃjñāyāṃ ghaḥ. upadhāhrasvaśchāndasaḥ . ata eva mahāśāntiṣu maṇibandhanasthāne pratisarabandhanam uktaṃ śāntikalpe-- 'pratisaraṃ vā sarvatra' (śāka 19,8 ) iti . pratyabhicaraṇaḥ pratyabhicaryate nivāryate parakṛtābhicārajanitā kṛtyā anena iti pratyabhicaraṇaḥ . tathāvidho'si . āpnuhītyādi vyākhyātam .
prati tamabhi cara yo'smān dveṣṭi yaṃ vayaṃ dviṣmaḥ .
āpnuhi śreyāṃsamati samaṃ krāma ..3..

2.11.5_7

prati . tam . abhi . cara . yaḥ . asmān . dveṣṭi . yam . vayam . dviṣmaḥ .
āpnuhi . śreyāṃsam . ati . samam . krāma .. 3 ..

2.11.5_8

yaḥ śatruḥ asmān saputrapaśubāndhavān dveṣṭi jighāṃsati vayaṃ ca yam śatruṃ dviṣmaḥ nāśayitum icchāmaḥ. dviṣa aprītau . adāditvāt śapo luk . tam ubhayavidhaṃ dveṣṭāraṃ dveṣyaṃ ca śatruṃ he maṇe pratyabhi cara śatrukṛtāṃ kṛtyāṃ pratinivartya tamapi nāśayetyarthaḥ . āpnuhītyādi gatam.
sūrirasi varcodhā asi tanūpāno'si .
āpnuhi śreyāṃsamati samaṃ krāma ..4..

2.11.5_9

sūriḥ . asi . varcaḥ'dhāḥ . asi . tanūpānaḥ . asi .
āpnuhi . śreyāṃsam . ati . samam . krāma .. 4 ..

2.11.5_10

he maṇe sūriḥ abhijño'si . śatrukṛtābhicāranivartanajñānavān asītyarthaḥ . varcodhāḥ varcasaḥ tejaso dhātā vidhātā asi dhārayitṝṇām . tathā tanūpānosi tanūnām asmatsaṃbandhināṃ śarīrāṇāṃ parakṛtābhicārāt pālayitāsi . āpnuhītyādi pūrvavat .
śukro'si bhrājo'si svarasi jyotirasi .
āpnuhi śreyāṃsamati samaṃ krāma ..5..

2.11.5_11

śukraḥ . asi . bhrājaḥ . asi . svaḥ . asi . jyotiḥ . asi .
āpnuhi . śreyāṃsam . ati . samam . krāma .. 5 ..

2.11.5_12

he maṇe śukraḥ śocakaḥ śatrūṇāṃ śocayitā'si . bhrājosi dīpyamānaḥ tejasvī bhavasi . svaḥ jvarādirogotpādanena tāpako'si . svṛ śabdopatāpayoḥ. asmāt chāndaso vic . yadvā svaḥ. divaśca ādityasya ca sādhāraṇaṃ nāmaitat . ādityo'si ādityavat kṛtyādīnām abhibhavitā asi bhavasi . tathā jyotiḥ agnyādijyotiriva asaṃspṛśyo'si . śatrukṛtābhicārādibhiḥ anādharṣaṇīyo'sītyarthaḥ . āpnuhītyādi vyākhyātam .
iti dvitīyakāṇḍe tṛtīye'nuvāke prathamaṃ sūktam ..