Atharvaveda 2.13: sūktaṃ 2.13

Atharvaveda 2.13

Language: Sanskrit

sūktaṃ 2.13

2.13.1

āyurdā agne jarasaṃ vṛṇāno ghṛtapratīko ghṛtapṛṣṭho agne .
ghṛtaṃ pītvā madhu cāru gavyaṃ piteva putrān abhi rakṣatādimam ..1..

2.13.2

pari dhatta dhatta no varcasemaṃ jarāmṛtyuṃ kṛṇuta dīrghamāyuḥ .
bṛhaspatiḥ prāyacchadvāsa etatsomāya rājñe paridhātavā u ..2..

2.13.3

parīdaṃ vāso adhithāḥ svastaye'bhūrgṛṣṭīnāmabhiśastipā u .
śataṃ ca jīva śaradaḥ purūcī rāyaśca poṣamupasaṃvyayasva ..3..

2.13.4

ehyaśmānamā tiṣṭhāśmā bhavatu te tanūḥ .
kṛṇvantu viśve devā āyuṣṭe śaradaḥ śatam ..4..

2.13.5

yasya te vāsaḥ prathamavāsyaṃ harāmastaṃ tvā viśve'vantu devāḥ .
taṃ tvā bhrātaraḥ suvṛdhā vardhamānamanu jāyantāṃ bahavaḥ sujātam ..5..

'āyurdāḥ' iti sūktaṃ godānākhye saṃskārakarmaṇi śāntyudake anuyojayet . tatraiva karmaṇi anenaiva sūktena ājyaṃ hutvā brahmacāriṇo mūrdhni saṃpātān ānayet. " 'āyurdāḥ' iti godānaṃ kārayiṣyan” iti prakramya sūtritam 'śāntyudakaṃ karoti . tatraitat sūktam anuyojayati' iti, “ 'āyurdāḥ' ityetena sūktena ājyaṃ juhvan mūrdhni saṃpātān ānayati" ( kausū 53,1-7 ; 13 ) iti ca.
tatraiva karmaṇi 'pari dhatta' (2,3) iti dvābhyāṃ navaṃ vāsaḥ prayacchet . 'ehyaśmānam' [4] ityanayā dakṣiṇena pādena aśmānam āsthāpayet . 'yasya te vāsaḥ' (5) ityanayā pūrvaparihitaṃ vāsaḥ kartā gṛhṇīyāt . “athainam ahatena vasanena paridhāpayati 'paridhatta' iti dvābhyām . 'ehyaśmānam'” ( kausū 54,7; 8) ityādi sūtram atra draṣṭavyam.
tathā 'pari dhatta' (2;3) iti dvyṛcena purohitaḥ prātaḥprātarvastram abhimantrya rājñe dadyāt . uktaṃ pariśiṣṭe--'atha purohitakarmāṇi' iti prakramya “ 'pari dhatta' iti dvābhyāṃ rājño vastram abhimantrya prayacchet " (apa 4,1,1-4) iti .
tathā ārātrikavidhāne catasraḥ śarkarāḥ pratidiśaṃ kṣiptvā pañcamīm ‘ehyaśmānam' (4) ityanayā rājānam āsthāpayet . uktaṃ pariśiṣṭe--" ehyaśmānam ā tiṣṭha' iti pañcamīm adhiṣṭhāpayet” ( apa 4,4,6) iti .

2.13.5_2

āyurdā agne jarasaṃ vṛṇāno ghṛtapratīko ghṛtapṛṣṭho agne .
ghṛtaṃ pītvā madhu cāru gavyaṃ piteva putrān abhi rakṣatādimam ..1..

2.13.5_3

āyuḥ'dāḥ . agne . jarasam . vṛṇānaḥ . ghṛta'pratīkaḥ . ghṛta'pṛṣṭhaḥ . agne .
ghṛtam . pītvā . madhu . cāru . gavyam . pitā'iva . putrān . abhi . rakṣatāt . imam .. 1 ..

2.13.5_4

he agne āyurdāḥ āyuṣo dātā. māṇavakasya bhaveti śeṣaḥ. kiyatparyantaṃ tad āyuriti tatrāha -- jarasam jarāṃ vṛṇānaḥ saṃbhajamānaḥ. jarāparyantaṃ śatasaṃvatsaraparimitaṃ dīrgham āyuḥ prayacchetyarthaḥ. he agne tvaṃ ghṛtapratīkaḥ ghṛtāhutibhiḥ udbhūtajvālārūpāvayavaḥ ghṛtapṛṣṭaḥ ghṛtameva pṛṣṭhaṃ pṛṣṭhavaṃśavat sarvāvayavādhārabhūtaṃ gātraṃ yasya sa tathoktaḥ. ghṛtopādānakaśarīra ityarthaḥ. yata evam ato hetoḥ madhu madhuraṃ cāru nirmalaṃ mantrasiddhaṃ gavyam gavi bhavam . 'sarvatra gorajādipratyayaprasaṅge yad vaktavyaḥ' ( pāvā 4,1,85 ) iti yat . 'yato'nāvaḥ' (pā 6,1,213 ) ityādyudāttatvam . evaṃguṇaviśiṣṭaṃ ghṛtam asmābhirhutaṃ pītvā yathecchaṃ svīkṛtya tuṣṭaḥ san pitā janakaḥ putrān ātmīyāniva imam māṇavakam abhi rakṣatāt abhirakṣa. pitā yathā sāparādhānapi putrān pālayati evaṃ tvam enaṃ pāhītyarthaḥ . rakṣa pālane . loṇmadhyamaikavacane hestātaṅ ādeśaḥ..

2.13.5_5

pari dhatta dhatta no varcasemaṃ jarāmṛtyuṃ kṛṇuta dīrghamāyuḥ .
bṛhaspatiḥ prāyacchadvāsa etatsomāya rājñe paridhātavā u ..2..

2.13.5_6

pari . dhatta . dhatta . naḥ . varcasā . imam . jarā'mṛtyum . kṛṇuta . dīrgham . āyuḥ.
bṛhaspatiḥ . pra . ayacchat . vāsaḥ . etat . somāya . rājñe . pari'dhātavai . ūṃ iti ..2..

2.13.5_7

vāsasaḥ sarvadevatyatvāt tadabhimānidevānāmeva saṃbodhyatvam . tathātvaṃ ca vāsasaḥ taittirīyake samāmnāyate--'agnestūṣādhānam' iti prakramya 'tad vā etat sarvadevatyaṃ yad vāsaḥ' (tai 6,1,1,3; 4 ) iti . he devāḥ pari dhatta . antarbhāvitaṇyarthaḥ. imam māṇavakaṃ vāsaḥ paridhāpayata . naḥ asmadīyam imaṃ varcasā tejasā dhatta poṣayata . tejasvinaṃ kurutetyarthaḥ . kiñca . imameva māṇavakaṃ jarāmṛtyum . jarayaiva mṛtyurmṛtiryasya sa tathoktaḥ. tathāvidhaṃ kṛṇuta kuruta . akālamṛtirmā bhūd ityarthaḥ. etadeva āha -- dīrgham iti . asya māṇavakasya dīrghaṃ śataparimitam āyurastu. tadeva vāsaḥ praśaṃsati -- bṛhaspatiḥ brahatām indrādīnāṃ patiḥ etannāmā devaḥ. 'tadbṛhatoḥ karapatyoḥ ( pāga 6,1,157 ) iti suṭtalopau . 'patyāvaiśvarye' (pā 6,2,18 ) iti pūrvapadaprakṛtisvaratve prāpte 'ubhe vanaspatyādiṣu yugapat ' (pā 6,2,140) ityubhayapadaprakṛtisvaratvam . etannāmā devaḥ etat prakṛtaṃ vāsaḥ somāya rājñe brāhmaṇānāṃ svāmine . somo'smākaṃ brāhmaṇānāṃ rājā' (tai 1.8,10,2) iti śruteḥ. paridhātavai paridhātum . 'tumarthe sesen” (pā 3,4,9) iti tavaipratyayaḥ. 'tavai cāntaśca yugapat' (pā 6,2,51) iti ubhayapadaprakṛtisvaratvam . prāyacchat adadāt . dāṇ dāne ityasmāt laṅi 'pāghrā' (pā 7,3,78 ) ityādinā yacchādeśaḥ. u iti padapūraṇaḥ. anena vastrāṇāṃ somadevatākatvaṃ sūcitam . tathā ca śrutyantaram -– 'saumyaṃ vai vāsaḥ. svayaivainad devatayā pratigṛhṇāti' (taibrā 2,2,5,2) iti .
parīdaṃ vāso adhithāḥ svastaye'bhūrgṛṣṭīnāmabhiśastipā u .
śataṃ ca jīva śaradaḥ purūcī rāyaśca poṣamupasaṃvyayasva ..3..

2.13.5_8

pari . idam . vāsaḥ . adhithāḥ . svastaye . abhūḥ . gṛṣṭīnām . abhiśasti'pāḥ. ūṃ iti .
śatam . ca . jīva . śaradaḥ . purūcīḥ . rāyaḥ . ca . poṣam . upa'saṃvyayasva .. 3 ..

2.13.5_9

he māṇavaka idam uktaṃ vāsaḥ vastraṃ svastaye kṣemāya paryadhithāḥ parihitavānasi . paripūrvād dhāño luṅi 'sthādhvoricca' (pā 1,2,17 ) iti ittvakittve . hrasvādaṅgāt' (pā 8,2,27 ) iti sijlopaḥ. tena paridhānena gṛṣṭīnām gavām abhiśastipāḥ . abhiśastiḥ abhito viśasanaṃ hiṃsā. tannimittād bhayāt pālako'bhūḥ . purā khalu devā manuṣyāṇāṃ dṛḍhatarāṃ tvacaṃ chittvā kṣīrapradānakṣetrakarṣaṇabhārodvahanādibahuvidhopakārakāriṣu goṣu nyadadhuḥ . te ca tayā tvacā saṃvītagātrāḥ śītavātātapādisahanaśīlā babhūvuḥ . ata eva kāraṇād nagnaṃ puruṣaṃ dṛṣṭvā svakīyāṃ tvacam asmāsu sthitām asau grahītum āgacchatīti bibhyati . tasmād gosamīpaṃ vivasano na gacched iti. tathā ca śatapathabrāhmaṇe tṛtīyakāṇḍe dīkṣāprakaraṇe samāmnāyate- atha vāsaḥ paridhatte . sarvatvāyaiva svāmevāsminnetat tvacaṃ dadhāti . yā ha vā iyaṃ gostvak puruṣe haiṣāgra āsa . te devā abruvan . gaurvā idaṃ sarvaṃ bibharti . hanta yeyaṃ puruṣe tvag gavyetāṃ dadhāma . tayaiṣā varṣantaṃ tayā himaṃ tayā ghṛṇiṃ titikṣiṣyata iti . te'vacchāya puruṣaṃ gavyetāṃ tvacam adadhuḥ . tayaiṣā varṣantaṃ tayā himaṃ tayā ghṛṇiṃ titikṣate. avacchito hi vai puruṣaḥ . tasmād asya yatraiva kva ca kuśo vā yad vā vikṛntati tata eva lohitam utpatati tasminnetāṃ tvacam adadhurvāsa eva. tasmānnānyaḥ puruṣād vāso bibhartyetāṃ hyāsmiṃstvacamadadhuḥ tasmādu suvasā eva bubhūṣet . svayā tvacā samṛddhyā iti tasmādapyaślīlaṃ suvāsasaṃ didṛkṣante svayā hi tvacā samṛddho bhavati . no hānte gornagnaḥ syāt . veda ha gauraham asya tvacaṃ bibharmīti . sā bibhyatī trasati tvacaṃ ma ādāsyata' ( śabrā 3,1,2,13-17 ) iti . eṣaiva tvagādānabhītiḥ atra abhiśastiśabdena vivakṣitā. tasyā abhiśastervāsaḥ paridhānena tā nivartayetyabhiprāyaḥ. kiñca purūcīḥ bahukālam añcantīḥ bahuvidhāna putrapautrādīn vā vyāpnuvatīḥ . purupūrvād añcateḥ 'ṛtvig' (pā 3,2,56 ) ityādinā kvin . 'aniditām” ( pā 6,4,24 ) iti nalopaḥ. 'añcateścopasaṃkhyānam' ( pāvā 4,1,6 ) iti ṅīp . 'acaḥ' (pā 6,4, 138) ityakāralope 'cau (pā 6,3,138) iti dīrghaḥ . śatam śatasaṃkhyākāḥ śaradaḥ saṃvatsarān jīva . apica rāyaḥ dhanasya poṣam puṣṭiṃ samṛddhim upasaṃvyayasva paridhatsva . etadvāsaḥparidhānena dhanādisamṛddhirbhavatīti bhāvaḥ.
ehyaśmānamā tiṣṭhāśmā bhavatu te tanūḥ .
kṛṇvantu viśve devā āyuṣṭe śaradaḥ śatam ..4..

2.13.5_10

ā. ihi . aśmānam . ā . tiṣṭha . aśmā . bhavatu . te . tanūḥ .
kṛṇvantu . viśve . de॒vāḥ . āyuḥ . te . śaradaḥ . śatam .. 4 ..

2.13.5_11

he māṇavaka ehi āgaccha . aśmānam ā tiṣṭha dakṣiṇena pādena ākrāma. te tava tanuḥ śarīram aśmā bhavatu . aśmavad rogādivinirmuktaṃ dṛḍhaṃ bhavatu . viśve devāśca te tava śaradaḥ śatam śatasaṃvatsaraparimitam āyuḥ kṛṇvantu kurvantu . 'yuṣmattattatakṣuḥṣvantaḥpādam' (pā 8,3,103 ) iti sakārasya ṣatvam .
yasya te vāsaḥ prathamavāsyaṃ harāmastaṃ tvā viśve'vantu devāḥ .
taṃ tvā bhrātaraḥ suvṛdhā vardhamānamanu jāyantāṃ bahavaḥ sujātam ..5..

2.13.5_12

yasya . te . vāsaḥ . prathama'vāsyam . harāmaḥ . tam . tvā . viśve . avantu . de॒vāḥ .
tam . tvā . bhrātaraḥ . suvṛdhā . vardhamānam . anu . jāyantām . bahavaḥ . su'jātam ..5..

2.13.5_13

he māṇavaka yasya parihitavastrasya te tava prathamavāsyam pūrvaṃ parihitaṃ vāsaḥ vastraṃ harāmaḥ svīkurmaḥ . vasa ācchādane ityasmāt 'ṛhalorṇyat' (pā 3,1,124 ) iti karmaṇi ṇyat . 'tit svaritam' (pā 6,1,185) iti svaritatvam . tam tādṛśaṃ tvā tvāṃ viśve sarve devā avantu rakṣantu . tam uktarūpaṃ suvṛdhā śobhanayā vṛddhyā vardhamānam paśuputradhanādibhirupacīyamānaṃ sujātam saṃskāraviśeṣeṇa śobhanajanmayuktaṃ tvā tvām anu bahavo bhrātaro jāyantām utpadyantām.
iti dvitīyakāṇḍe tṛtīye'nuvāke tṛtīyaṃ sūktam .

Linked texts (1)

Mādhyandina — Sanskrit