Atharvaveda 2.24: sūktaṃ 2.24
Atharvaveda 2.24
- Language
- Sanskrit
sūktaṃ 2.24
2.24.1
śerabhaka śerabha punarvo yantu yātavaḥ punarhetiḥ kimīdinaḥ .
yasya stha tamatta yo vo prāhaittamatta svā māṃsānyatta ..1..
2.24.2
śevṛdhaka śevṛdha punarvo yantu yātavaḥ punarhetiḥ kimīdinaḥ .
yasya stha tamatta yo vo prāhaittamatta svā māṃsānyatta ..2..
2.24.3
mrokānumroka punarvo yantu yātavaḥ punarhetiḥ kimīdinaḥ .
yasya stha tamatta yo vo prāhaittamatta svā māṃsānyatta ..3..
2.24.4
sarpānusarpa punarvo yantu yātavaḥ punarhetiḥ kimīdinaḥ .
yasya stha tamatta yo vo prāhaittamatta svā māṃsānyatta ..4..
2.24.5
jūrṇi punarvo yantu yātavaḥ punarhetiḥ kimīdinaḥ .
yasya stha tamatta yo vo prāhaittamatta svā māṃsānyatta ..5..
2.24.6
upabde punarvo yantu yātavaḥ punarhetiḥ kimīdinaḥ .
yasya stha tamatta yo vo prāhaittamatta svā māṃsānyatta ..6..
2.24.7
arjuni punarvo yantu yātavaḥ punarhetiḥ kimīdinaḥ .
yasya stha tamatta yo vo prāhaittamatta svā māṃsānyatta ..7..
2.24.8
bharūji punarvo yantu yātavaḥ punarhetiḥ kimīdinaḥ .
yasya stha tamatta yo vo prāhaittamatta svā māṃsānyatta ..8..
2.24.8_1
‘śerabhaka' iti saptamasūktena alakṣmīvināśakarmaṇi samudramadhye śāpeṭasthe'gnau hutvā caruṃ saṃpātya abhimantrya prāśnīyāt .
tathā tasminneva karmaṇi 'śerabhaka' ityanenaiva sūktena khaṇḍitayavānāṃ saktuṃ raktavarṇāyā ajāyā dadhyudake kṣiptvā ājyena hutvā saṃpātya abhimanvya aśnīyāt ..
2.24.8_2
tathaiva tasminneva karmaṇi anena sūktena tṛṇagranthīn kṛtvā udapātre pratyṛcaṃ visrasya tenodakena āplāvanaṃ mukhamārjanaṃ ca kuryāt .
uktaṃ hi sūtre – “'śerabhaka' iti sāmudram apsu karma vyākhyātam anapahatadhānā lohitājāyā drapsena saṃnīyāśnāti' ( kausū 19,9,10 )
2.24.8_3
śerabhaka śerabha punarvo yantu yātavaḥ punarhetiḥ kimīdinaḥ .
yasya stha tamatta yo vo prāhaittamatta svā māṃsānyatta ..1..
2.24.8_4
śerabhaka . śerabha . punaḥ . vaḥ . yantu . yātavaḥ . punaḥ . hetiḥ . kimīdinaḥ .
yasya . stha . tam . atta . yaḥ . vaḥ . pra॒'ahait . tam . atta . svā . māṃsāni . atta ..1..
2.24.8_5
he śerabhaka svāśritānāṃ sukhasya prāpaka . śarabhavat sarveṣāṃ hiṃsako vā śerabhaḥ yātudhānādhipatiḥ. asau grāmaṇīḥ pradhānabhūto yasya tatsacivādeḥ sa śerabhakaḥ . 'sa eṣāṃ grāmaṇīḥ' (pā 5,2,78 ) iti kanpratyayaḥ. he śerabha yātudhānādhipate he śerabhaka tatsvāmika sacivāde vaḥ yuṣmadīyā alakṣmīkarā yuṣmābhiḥ asmadabhimukhaṃ preritā yātavaḥ rākṣasāḥ punaryantu asmattaḥ pratinivartantām . tathā hetiḥ hananasādhanaṃ yuṣmadīyam āyudhajātaṃ pratinivartatām . kimīdinaḥ kim idānīṃ kim idānīṃ vartate, kim idaṃ kim idam iti vā paiśunyārthe carantīti kimīdinaścorāḥ . āha ca yāskaḥ--'kimīdine kim idānīm iti carate kim idaṃ kim idam iti vā piśunāya carate' ( ni 6,11 ) iti . yuṣmadīyāstathāvidhā anucarāśca . punaryantu iti saṃbandhaḥ . pratinivṛttānāṃ teṣāṃ kartavyam āha--he śerabhādayaḥ saparikarā rākṣasāḥ yūyaṃ yasya stha yasya asmadvirodhinaḥ samīpe bhavatha tam atta bhakṣayata . yaḥ prayoktā vaḥ yuṣmān prāhait prāhaiṣīt asmatsakāśaṃ preṣitavān tam atta tamapi bhakṣayata . hi gatau . luṅi sici vṛddhau ‘bahulaṃ chandasi' (pā 7,3,97) iti apṛktapratyayasya īḍabhāve 'skoḥ saṃyogādyoḥ' ( pā 8,2,29) iti salopaḥ . adane rucim utpādayati setyādinā . sām̐. 'supāṃ suluk' (pā 7,1,39 ) iti ṣaṣṭhyāḥ suḥ. liṅgavyatyayaḥ . tasya śatroḥ māṃsānyatta . yadvā sā hetiḥ yūyaṃ ca śatrormāṃsāni bhakṣayata . prerakajīvane pratinivṛttānāmapi rakṣasāṃ punaḥpunaḥpreṣaṇasaṃbhavāt tatprerakanāśanakathanena teṣāṃ punarāgamanaṃ nirastam iti bhāvaḥ .
śevṛdhaka śevṛdha punarvo yantu yātavaḥ punarhetiḥ kimīdinaḥ .
yasya stha tamatta yo vo prāhaittamatta svā māṃsānyatta ..2..
2.24.8_6
śevṛdhaka . śevṛdha . punaḥ . vaḥ . yantu . yātavaḥ . 00 .. 2 ..
2.24.8_7
he śevṛdhaka svāśritānāṃ sukhasya vardhaka . vṛdherantarṇītaṇyarthād igupadhalakṣaṇaḥ kaḥ. śevṛdho grāmaṇīryasya sacivādeḥ sa śevṛdhakaḥ . anyat pūrvavat .
mrokānumroka punarvo yantu yātavaḥ punarhetiḥ kimīdinaḥ .
yasya stha tamatta yo vo prāhaittamatta svā māṃsānyatta ..3..
2.24.8_8
mroka . anu'mroka . punaḥ . vaḥ . yantu . yātavaḥ . 0 0 .. 3 ..
2.24.8_9
he mroka . mrocati dhanādikam apahṛtya channaḥ san gacchatīti mrokaḥ. mrokam anusṛtya gacchatīti anumrokaḥ . mrucu mlucu gatau . 'puṃsi saṃjñāyāṃ ghaḥ prāyeṇa' (pā 3,3,118) iti vyatyayena kartari ghaḥ. 'cajoḥ ku ghiṇṇyatoḥ' (pā 7,3,52 ) iti kutvam . uktam anyat .
sarpānusarpa punarvo yantu yātavaḥ punarhetiḥ kimīdinaḥ .
yasya stha tamatta yo vo prāhaittamatta svā māṃsānyatta ..4..
2.24.8_10
sarpa . anu'sarpa . punaḥ . vaḥ . yantu . yātavaḥ . 00 .. 4 .. .
2.24.8_11
he sarpa . sarpati kuṭilaṃ gacchatīti sarpaḥ etatsaṃjño yātudhānādhipatiḥ . tam anusṛtya gacchatīti anusarpaḥ. sṛplṛ gatau ityasmāt pacādyac . gatam anyat .
jūrṇi punarvo yantu yātavaḥ punarhetiḥ kimīdinaḥ .
yasya stha tamatta yo vo prāhaittamatta svā māṃsānyatta ..5..
2.24.8_12
jūrṇi . punaḥ . vaḥ . yantu . yātavaḥ . punaḥ . hetiḥ . kimīdinīḥ . 00 .. 5 ..
2.24.8_13
jīryati jīrṇaṃ bhavati prāṇiśarīram anayeti jūrṇiḥ etatsaṃjñā rākṣasī tasyāḥ saṃbuddhiḥ . jṝ vayohānau ityasmāt karaṇe ktin . 'bahulaṃ chandasi' (pā 7,1,103) iti anoṣy pūrvasyāpi utvam . 'ṛkāratvādibhyaḥ ktin niṣṭhāvad bhavatīti vaktavyam' ( pāvā 8,2,44 ) iti niṣṭhāvadbhāvād natvam . yadvā jvarati anayeti karaṇe ktin . 'jvaratvara' (pā 6,4,20 ) ityādinā vakāropadhayorūṭh . chāndasaṃ natvam saṃbuddhiguṇābhāvaśca . yadvā 'vījyājvaribhyo niḥ' ( pāu 4,48) iti auṇādiko nipratyayaḥ . pūrvavad ūṭh . 'kṛdikārādaktinaḥ' (pāga 4,1,45) iti ṅīṣi 'ambārthanadyorhrasvaḥ' (pā 7,3,107) iti hrasvatvam . jūrṇeḥ strītvād yātavo'tra yātudhānyaḥ . kim idānīṃ kim idānīm iti carantyo rākṣasyaḥ kimīdinyaḥ' . jasi ‘vā chandasi' ( pā 6,1,106) iti pūrvasavarṇadīrghaḥ . anyat samānam .
upabde punarvo yantu yātavaḥ punarhetiḥ kimīdinaḥ .
yasya stha tamatta yo vo prāhaittamatta svā māṃsānyatta ..6..
2.24.8_14
upabde . punaḥ . vaḥ . yantu . yātavaḥ . 00 .. 6 ..
2.24.8_15
he upabde krūraśabdakāriṇi . upapūrvād vadateḥ śabdanārthāt, padyatervā, bada sthairya ityasmād vā 'sarvadhātubhyaḥ in' ( pāu 4,118) iti in . pṛṣodarāditvād rūpasiddhiḥ . gatam anyat .
arjuni punarvo yantu yātavaḥ punarhetiḥ kimīdinaḥ .
yasya stha tamatta yo vo prāhaittamatta svā māṃsānyatta ..7..
2.24.8_16
arjuni . punaḥ . vaḥ . yantu . yātavaḥ . 00 .. 7 ..
2.24.8_17
he arjuni arjunaśīle arjunavarṇe vā . anyat samānam .
bharūji punarvo yantu yātavaḥ punarhetiḥ kimīdinaḥ .
yasya stha tamatta yo vo prāhaittamatta svā māṃsānyatta ..8..
2.24.8_18
bharūji . punaḥ . vaḥ . yantu . yātavaḥ . 00 ..8..
2.24.8_19
he bharūci bhriyate poṣyata iti bharuḥ śarīram . tad apahartum añcati gacchatīti bharūcī . ḍubhṛñ dhāraṇapoṣaṇayoḥ ityasmāt 'bhṛmṛśī' ( pāu 1,7 ) ityādinā upratyaye bharuḥ. tasminnupapade 'ṛtvig' (pā 3,2,59 ) ityādinā añcateḥ kvin . 'añcateścopasaṃkhyānam' (pāvā 4,1,6) iti ṅīp . 'acaḥ (pā 6,4,138) ityakāralope 'cau' (pā 6,3,138) iti dīrghaḥ. uktam anyat .
iti dvitīye kāṇḍe caturthe'nuvāke saptamaṃ sūktam .