Pramāṇa · Search · About · API

Atharvaveda 2.26: sūktaṃ 2.26

Atharvaveda 2.26

Language
Sanskrit

sūktaṃ 2.26

2.26.1

eha yantu paśavo ye pareyurvāyuryeṣāṃ sahacāraṃ jujoṣa .
tvaṣṭā yeṣāṃ rūpadheyāni vedāsmin tān goṣṭhe savitā ni yacchatu ..1..

2.26.2

imaṃ goṣṭhaṃ paśavaḥ saṃ sravantu bṛhaspatirā nayatu prajānan .
sinīvālī nayatvāgrameṣāmājagmuṣo anumate ni yaccha ..2..

2.26.3

saṃ saṃ sravantu paśavaḥ samaśvāḥ samu pūruṣāḥ .
saṃ dhānyasya yā sphātiḥ saṃsrāvyeṇa haviṣā juhomi ..3..

2.26.4

saṃ siñcāmi gavāṃ kṣīraṃ samājyena balaṃ rasam .
saṃsiktā asmākaṃ vīrā dhruvā gāvo mayi gopatau ..4..

2.26.5

ā harāmi gavāṃ kṣīramāhārṣaṃ dhānyaṃ rasam .
āhṛtā asmākaṃ vīrā ā patnīridamastakam ..5..

2.26.5_1

'eha yantu paśavaḥ' iti sūktena gopuṣṭikāmaḥ abhinavaṃ payaḥ vatsalālāmiśritaṃ saṃpātya abhimantrya aśnīyāt .
tathā anena sūktena gām abhimantrya dadyāt .
tathaiva anena udapātram abhimantrya goṣṭhamadhye ninayet .
evaṃ sārūpavatsaudane guggululavaṇaśakṛtpiṇḍān prakṣipya paścād agnestrirātraṃ nikhāya caturthe'hani uddhṛtya anena saṃpātya abhimantrya aśnīyāt .

2.26.5_2

atroktaṃ kauśikena ‘eha yantu paśavaḥ' ( a 2,26 ), 'saṃ vo goṣṭhena' ( a 3,14 ) iti prakramya 'gṛṣṭeḥ pīyūṣaṃ śleṣmamiśram aśnāti. gāṃ dadāti . udapātraṃ ninayati' ( kausū 19,14-17) ityādi.
eha yantu paśavo ye pareyurvāyuryeṣāṃ sahacāraṃ jujoṣa .
tvaṣṭā yeṣāṃ rūpadheyāni vedāsmin tān goṣṭhe savitā ni yacchatu ..1..

2.26.5_3

ā . iha . yantu . pa॒śavaḥ . ye . parā'īyuḥ . vāyuḥ . yeṣām . saha'cāram . jujoṣa .
tvaṣṭā . yeṣām . rūpa'dheyāni . veda . asmin . tān . go'sthe . savitā . ni . yacchatu .. 1..

2.26.5_4

ye paśavaḥ pareyuḥ parāgatāḥ parāṅmukhāḥ punarāvṛttirahitā agaman te sarve iha asmin goṣṭhe ā yantu punarāgacchantu . iṇ gatau. 'iṇo yaṇa' (pā 6,4,81 ) iti yaṇādeśaḥ. īyuriti . asmādeva dhātorliṭi usi pūrvavad yaṇi kṛte 'dvirvacane'ci' (pā 2,1,59 ) iti sthānivadbhāvād dvirvacanam . 'dīrgha iṇaḥ kiti' (pā 7,4,69) ityabhyāsasya dīrghaḥ yeṣāṃ paśūnāṃ vāyuḥ sahacāram sahasaṃcaraṇaṃ jujoṣa sevate tadrakṣaṇārthaṃ saha vartate . juṣervyatyayena parasmaipadam . goṣṭhād vinirgatānāṃ gavāṃ vāyureva rakṣaka ityayam arthastaittirīyake spaṣṭam āmnāyate -- 'vāyavaḥ sthetyāha . vāyurvā antarikṣasyādhyakṣaḥ . antarikṣadevatyāḥ khalu vai paśavaḥ . vāyava evainān paridadāti' (taibrā 3,2,1,3; 4) iti . yeṣām paśūnāṃ tvaṣṭā etannāmako devaḥ rūpadheyāni . 'bhāgarūpanāmabhyo dheyaḥ' ( pāvā 5,4,25 ) iti svārthe dheyapratyayaḥ . garbhagatavatsarūpāṇi veda kartuṃ jānāti. karotītyarthaḥ. ‘yāvaccho vai retasaḥ siktasya tvaṣṭā rūpāṇi vikaroti tāvaccho vai tat prajāyate' (tai.saṃ 1,5,9,1) 'tvaṣṭā vai paśūnāṃ mithunānāṃ rūpakṛt' (taibrā 3,8,11,2 ) ityādiśruteḥ . yadvā rūpadheyāni rūpāṇi dheyāni vidhātavyāni veda . dhāñaḥ karmaṇi yat . 'īdyati' (pā 6,4,65) iti īttvam . tān uktān sarvān paśūn asmin goṣṭhe . gāvastiṣṭhantyasminniti goṣṭhaṃ tasmin . savitā sarvaprerako devo ni yacchatu niyamayatu . yathā punarna gacchanti tathā sthāpayatu ityarthaḥ . nipūrvād yame śapi 'iṣugamiyamāṃ chaḥ' (pā 7,3,77 ) iti chatvam .
imaṃ goṣṭhaṃ paśavaḥ saṃ sravantu bṛhaspatirā nayatu prajānan .
sinīvālī nayatvāgrameṣāmājagmuṣo anumate ni yaccha ..2..

2.26.5_5

imam . go'stham . paśavaḥ . sam . sravantu . bṛhaspatiḥ . ā . nayatu . pra'jānan .
sinīvālī . nayatu . ā . agram . eṣām . ā'jagmuṣaḥ . anu'mate . ni . yaccha ..

2.26.5_6

paśavaḥ gavādyā imam asmadīyaṃ goṣṭhaṃ saṃ sravantu saṃprāpnuvantu . bṛhaspatirdevaḥ prajānan ānayanaprakāraṃ vidvān ā nayatu goṣṭhaṃ prāpayatu . tathā sinīvālī etannāmikā devapatnī dṛṣṭendukalāmāvāsyādevatā vā . eṣām . karmaṇi ṣaṣṭhī . imān paśūn agram purodeśam ā nayatu . sinīvālīśabdo yāskena bahudhā vyākhyātaḥ. “sinīvālī kuhūriti devapatnyāviti nairuktāḥ . amāvāsye iti yājñikāḥ . 'yā pūrvāmāvāsyā sā sinīvālī . yottarā sā kuhūḥ' (aibrā 7,11) iti vijñāyate. sinīvālī. sinam annaṃ bhavati. sināti bhūtāni. vālaṃ parva vṛṇotestasminnannavatī, vālinī vā vālenevāsyām aṇutvāccandramāḥ sevitavyo bhavatīti vā” (ni 11,31) iti . ājagmuṣaḥ āgatān paśūn anugate he anugamanakāriṇi he devapatni pūrvapaurṇamāsyabhimānidevate vā tvaṃ ni yaccha goṣṭhe niyamaya . ājagmuṣa iti . āṅpūrvād gameḥ kvasuḥ. śasi 'vasoḥ saṃprasāraṇam' (pā 6,4,131) iti saṃprasāraṇam .
saṃ saṃ sravantu paśavaḥ samaśvāḥ samu pūruṣāḥ .
saṃ dhānyasya yā sphātiḥ saṃsrāvyeṇa haviṣā juhomi ..3..

2.26.5_7

sam . sam . sravantu . paśavaḥ . sam . aśvāḥ . sam . ūṃ iti . puruṣāḥ .
sam . dhānyasya . yā . sfātiḥ . sam'srāvyeṇa . haviṣā . juhomi .. 3..

2.26.5_8

paśavaḥ gavādyāḥ saṃ saṃ sravantu samyag āgacchantu . 'prasamupodaḥ pādapūraṇe' (pā 8,1,6 ) iti samo dvirvacanam . tathā aśvāḥ . sam ityupasargaśravaṇāt sarvatra sravantu iti saṃbandhaḥ . tathā puruṣāśca sevakādyāḥ dhānyasya vrīhiyavāderyā sphātiḥ abhivṛddhiḥ sāpi saṃ sravatu . ahamapi tatsiddhaye saṃsrāvyeṇa saṃsrāvaṇārheṇa ājyena haviṣā juhomi .
saṃ siñcāmi gavāṃ kṣīraṃ samājyena balaṃ rasam .
saṃsiktā asmākaṃ vīrā dhruvā gāvo mayi gopatau ..4..

2.26.5_9

sam . siñcāmi . gavām . kṣīram . sam . ājyena . balam . rasam . sam'siktāḥ . asmākam . vīrāḥ . dhruvāḥ . gāvaḥ . mayi . go'patau .. 4 ..

2.26.5_10

gavām . atra gośabdena gṛṣṭayo vivakṣitāḥ . gṛṣṭīnāṃ kṣīram abhinavaṃ payaḥ ājyena saṃ siñcāmi gavāṃ kṣīraṃ sam ājyena saṃpātayāmi . gavām iti. 'na gośvantsāvavarṇa' (pā 6,1,182) iti vibhaktyudāttatvapratiṣedhaḥ. tathā ājyena balam balakaram annaṃ rasam udakaṃ ca balakaraṃ rasameva vā . saṃ siñcāmīti saṃbandhaḥ . asmākaṃ vīrāḥ putrādyāḥ saṃsiktāḥ ghṛtādinā saṃsiktaśarīrāḥ dṛḍhagātrāḥ . bhavantu iti śeṣaḥ . tadarthaṃ gopatau gosvāmini mayi gāvaḥ dhruvāḥ sthirā bhavantu . gopatāviti . 'patyāvaiśvarye' (pā 6,2,18 ) iti pūrvapadaprakṛtisvaratvam.
ā harāmi gavāṃ kṣīramāhārṣaṃ dhānyaṃ rasam .
āhṛtā asmākaṃ vīrā ā patnīridamastakam ..5..

2.26.5_11

ā . harāmi . gavām . kṣīram . ā . ahārṣam . dhānyam . rasam .
ā'hṛtāḥ . asmākam . vīrāḥ . ā . patnīḥ . idam . astakam .. 5 ..

2.26.5_12

gavāṃ kṣīram uktaprayogeṇa ā harāmi ānayāmi . gosaṃpattyā bahutaraṃ kṣīrasaṃpanno bhavāmītyarthaḥ . tathā dhānyaṃ rasaṃ ca āhārṣam āhṛtavān asmi . tathā asmākaṃ vīrāḥ putrādyā āhṛtāḥ ānītāḥ prāptāḥ . patnīḥ patnyaśca . ā ityupasargaśravaṇāt hṛtā iti saṃbandhaḥ . uktānāṃ sarveṣāṃ kiṃ prati āharaṇam iti tad āha -- idam saṃnihitam asmatsaṃbandhi astakam . astam iti gṛhanāma . svārthe kaḥ. gṛham . godhānyaputrādibhirasmadgṛhaṃ sarvataḥ pūrṇaṃ bhavatu iti bhāvaḥ.
iti dvitīye kāṇḍe caturthe'nuvāke navamaṃ sūktam .
samāptaścaturtho'nuvākaḥ.

Linked texts (3)