Pramāṇa · Search · About · API

Atharvaveda 2.30: sūktaṃ 2.30

Atharvaveda 2.30

Language
Sanskrit

sūktaṃ 2.30

2.30.1

yathedaṃ bhūmyā adhi tṛṇaṃ vāto mathāyati .
evā mathnāmi te mano yathā māṃ kāminyaso yathā man nāpagā asaḥ ..1..

2.30.2

saṃ cen nayātho aśvinā kāminā saṃ ca vakṣathaḥ .
saṃ vāṃ bhagāso agmata saṃ cittāni samu vratā ..2..

2.30.3

yatsuparṇā vivakṣavo anamīvā vivakṣavaḥ .
tatra me gacchatāddhavaṃ śalya iva kulmalaṃ yathā ..3..

2.30.4

yadantaraṃ tadbāhyaṃ yadbāhyaṃ tadantaram .
kanyānāṃ viśvarūpāṇāṃ mano gṛbhāyauṣadhe ..4..

2.30.5

eyamagan patikāmā janikāmo'hamāgamam .
aśvaḥ kanikradadyathā bhagenāhaṃ sahāgamam ..5..

2.30.5_1

'yathedaṃ bhūmyām' iti sūktena strīvaśīkaraṇakarmaṇi vṛkṣatvakśarakhaṇḍatagarāñjanakuṣṭhādidravyāṇi peṣayitvā ājyena āloḍya striyā aṅgam anulimpet . 'yathedaṃ bhūmyām adhi' ( a 2,30) 'yathā vṛkṣam' ( a 6,8) iti prakramya sūtritam 'saṃspṛṣṭayorvṛkṣalibujayoḥ śakalārvantareṣutagarāñjanakuṣṭhamadughareṣmamathitatṛṇam ājyena saṃnīya saṃspṛśati' ( kausū 35,21 ) iti .
yathedaṃ bhūmyā adhi tṛṇaṃ vāto mathāyati .
evā mathnāmi te mano yathā māṃ kāminyaso yathā man nāpagā asaḥ ..1..

2.30.5_2

yā . idam . bhūmyāḥ . adhi . tṛṇam . vātaḥ . mathāyati .
eva . mathnāmi . te. manaḥ . yathā . mām . kāminī . asaḥ . yathā . mat . na . apa'gāḥ . asaḥ .. 1 ..

2.30.5_3

bhūmyām pṛthivyām . adhiḥ uparyarthaḥ . bhūbhyā upari idam paridṛśyamānaṃ tṛṇaṃ vātaḥ vātyālakṣaṇo vāyuḥ yathā yena prakāreṇa mathāyati mathnāti anavasthitaṃ kṛtvā bhrāmayati .
'chandasi śāyajapi' (pā 3,1,84 ) ityatra 'śāyac chandasi sarvatra' iti vacanād ahāvapi śnaḥ śāyajādeśaḥ. śāyacaścittvād antodāttatvam . ‘yāvadyathābhyām' (pā 8,1,36 ) iti nighātapratiṣedhaḥ. he stri eva evaṃ te manaḥ mathnāmi āloḍayāmi . yathā yena prakāreṇa māṃ kāmayamānaṃ kāminī kāṅkṣiṣyantī asaḥ bhaveḥ. yathā yena prakāreṇa mat mattaḥ sakāśād apagāḥ apasṛtya anyatra gantrī nāsaḥ na bhaveḥ. tathā mathnāmīti pūrvatra saṃbandhaḥ . kāminīti . kamerṇiṅantād auṇādika inipratyayaḥ . tasya 'bhaviṣyati gamyādayaḥ' (pā 3,3,3) iti bhaviṣyadarthatvam . tato ṅīp . 'akenorbhaviṣyadādhamarṇyayoḥ' (pā 2,3,70) iti karmaṇi ṣaṣṭhīpratiṣedhaḥ . tasmād mām iti' dvitīyā . apagā iti . 'janasanakhanakramagamo viṭ' (pā 3,2,67 ) iti gamerviṭ pratyayaḥ. ‘viḍvanoranunāsikasyāt' (pā 6,4,41 ) iti āttvam .
saṃ cen nayātho aśvinā kāminā saṃ ca vakṣathaḥ .
saṃ vāṃ bhagāso agmata saṃ cittāni samu vratā ..2..

2.30.5_4

sam . ca . it . nayāthaḥ . aśvinā . kāminā . sam . ca . vakṣathaḥ .
sam . vām . bhagāsaḥ . agmata . sam . cittāni . sam . ūṃ iti . vratā .. 2 ..

2.30.5_5

aśvinā he aśvinau kāmanāviṣayabhūtāṃ striyam . it ityavadhāraṇe . saṃ nayāthaḥ matsamīpaṃ prāpayatam . nayaterleṭi āḍāgamaḥ. 'cavāyoge prathamā' (pā 8,1,59 ) iti prathamā tiḍvibhaktirna nihanyate . ānīya ca kāminā mayā saṃ vakṣathaḥ saṃyojayatam . vaherleṭi aḍāgamaḥ. 'sibbahulam” (pā 3,1,34 ) iti sip . parasparasamuccayārthau cakārau. vām yuvayorbhagāsaḥ bhagāḥ bhāgyāni . 'ājjaserasuk' (pā 7,1,50). sam agmata saṃgacchantām . mayeti śeṣaḥ. 'samo gamyṛcchi” (pā 1,3,29 ) ityātmanepadam . chāndase luṅi clerluk . 'gamahana' (pā 6,4,98 ) ityupadhālopaḥ. tathā cittāni jñānāni . samagmatetyanuṣaṅgaḥ. evaṃ vratā vratāni . karmanāmaitat . uśabdaḥ apyarthe . vividhāni karmāṇyapi samagmateti saṃbandhaḥ.
yatsuparṇā vivakṣavo anamīvā vivakṣavaḥ .
tatra me gacchatāddhavaṃ śalya iva kulmalaṃ yathā ..3..

2.30.5_6

yat . su'parṇāḥ . vivakṣavaḥ . anamīvāḥ . vivakṣavaḥ .
tatra. me . gacchatāt . havam . śalyaḥ'iva . kulmalam . yathā .. 3 ..

2.30.5_7

suparṇāḥ śobhanapakṣāḥ pārāvatādayaḥ pakṣiṇaḥ yat strīviṣayaṃ vākyaṃ vivakṣavaḥ vaktum icchavo bhavanti anamīvāḥ arogiṇo dṛptāḥ kāmijanāśca yad vivakṣavo bhavanti tatra viṣaye kriyamāṇaṃ me mama saṃbandhinaṃ havam āhvānaṃ kulmalaṃ yathā kutsitamalopetaṃ mṛdulaṃ śarīrāvayavaviśeṣamiva sā kāminī śalyaḥ bāṇa iva gacchatāt prāpnotu . madvākyaṃ śrutvā matparavaśā bhavatu ityarthaḥ. vivakṣavaḥ . bruvaḥ sani vacyādeśe 'sanāśaṃsabhikṣa uḥ' (pā 3,2,168 ) iti upratyayaḥ . 'na lokāvyayaniṣṭhā' (pā 2,3,69) iti ṣaṣṭhīpratiṣedhe yad iti dvitīyā. suparṇāḥ anamīvā ityubhayatra 'nañsubhyām' (pā 6,2,172 ) ityuttarapadāntodāttatvam . 'yatheti pādānte' (phi 4,17 ) iti yathāśabdo nihanyate.
yadantaraṃ tadbāhyaṃ yadbāhyaṃ tadantaram .
kanyānāṃ viśvarūpāṇāṃ mano gṛbhāyauṣadhe ..4..

2.30.5_8

yat . antaram . tat . bāhyam . yat . bāhyam . tat . antaram .
kanyānām . viśva'rūpāṇām . manaḥ . gṛbhāya . oṣadhe .. 4 ..

2.30.5_9

yat arthajātam antaram abhyantaraṃ manaḥ viṣayīkaroti tadeva bāhyam bahiṣṭhaṃ vāgviṣayo bhavati . yad bāhyam uktalakṣaṇaṃ ca tat eva antaraṃ mānasaṃ bhavati . anena vāṅmanasayoḥ parasparaṃ visaṃvādo nirastaḥ . bāhyam iti . 'bahiṣaṣṭilopo yañ ca' ( pāvā 4,1,85 ) iti yañpratyayaḥ ṭilopaśca . evaṃ nirduṣṭaṃ viśvarūpāṇām anavadyasaṃpūrṇāvayavānāṃ kanyānām abhuktapūrvāṇāṃ manaḥ he oṣadhe tṛṇādirūpe gṛbhāya gṛhāṇa . tvadanulepanena tāṃ madanuraktacittāṃ kurvityarthaḥ . kanyānām iti . 'tilyaśikyamartyakārṣmaryadhānyakanyārājanyamanuṣyāṇāmantaḥ' (phi 4,8) iti antasvaritatvam . gṛbhāya . graherloṭi 'chandasi śāyajapi' ( pā 3,1,84 ) iti śnaḥ śāyajādeśaḥ. 'hṛgrahorbhaśchandasi' ( pāvā 8,2,32) iti bhatvam .
eyamagan patikāmā janikāmo'hamāgamam .
aśvaḥ kanikradadyathā bhagenāhaṃ sahāgamam ..5..

2.30.5_10

ā. iyam . agan . pati'kāmā . jani'kāmaḥ . aham . ā . agamam .
aśvaḥ . kanikradat . yathā . bhagena . aham . saha . ā . agamam .. 5..

2.30.5_11

iyam kāmyamānā strī patikāmā patiṃ bhartāram abhilaṣyantī āgan matsamīpam āgamat . gamerluṅi tipi clerluki 'mo no dhātoḥ' (pā 8,2,64) iti natvam . patikāmeti . 'śīlikāmibhakṣyācaribhyo ṇaḥ' (pāvā 3,2,1) iti ṇapratyayāntatvād ṅīb na bhavati . ahamapi janikāmaḥ janirjāyā tāṃ kāmayamānaḥ san āgamam tāṃ prāptavān asmi . kiñca kanikradad bhṛśaṃ heṣāśabdaṃ kurvan aśvaḥ yathā vaḍavayā saṃgacchate tathā ahaṃ bhagena saha āgamam . kanikradad iti. kranderāhvānārthād ‘dādharti' (pā 7,4,65) ityādisūtre itiśabdasya prakāravācitvāt kanikradacchabdaḥ śatranto'pi nipātito draṣṭavyaḥ.
iti pañcame'nuvāke caturthaṃ sūktam.

Linked texts (3)