Pramāṇa · Search · About · API

Atharvaveda 2.31: sūktaṃ 2.31

Atharvaveda 2.31

Language
Sanskrit

sūktaṃ 2.31

2.31.1

indrasya yā mahī dṛṣatkrimerviśvasya tarhaṇī .
tayā pinaṣmi saṃ krimīn dṛṣadā khalvāmiva ..1..

2.31.2

dṛṣṭamadṛṣṭamatṛhamatho kurūrumatṛham .
algaṇḍūntsarvān chalunān krimīn vacasā jambhayāmasi ..2..

2.31.3

algaṇḍūn hanmi mahatā vadhena dūnā adūnā arasā abhūvan .
śiṣṭān aśiṣṭān ni tirāmi vācā yathā krimīṇāṃ nakirucchiṣātai ..3..

2.31.4

anvāntryaṃ śīrṣaṇyamatho pārṣṭeyaṃ krimīn .
avaskavaṃ vyadhvaraṃ krimīn vacasā jambhayāmasi ..4..

2.31.5

ye krimayaḥ parvateśu vaneṣvoṣadhīṣu paśuṣvapsvantaḥ .
ye asmākaṃ tanvamāviviśuḥ sarvaṃ taddhanmi janima krimīṇām ..5..

2.31.5_1

'indrasya yā mahī' iti sūktena śarīragatavividhakrimirogeṣu tacchāntaye ghṛtamiśrān kṛṣṇacaṇakān juhuyāt .
tathā govālaveṣṭitaṃ śarakāṇḍaṃ saṃbhidya agnau pratāpya ādadhyāt .
evameva rathyāpāṃsuṃ savyahastenādāya dakṣiṇahastena saṃmṛjya dakṣiṇāmukhaḥ etat sūktaṃ japan vyādhitasyopari kirati.
tathaiva etat sūktaṃ japan vyādhito hastābhyāṃ pāṃsuṃ mardayet .

2.31.5_2

tathā anena sūktena palāśodumbarādyāḥ samidha ādadhyāt .
tad uktaṃ kauśikena -- " 'indrasya yā mahī' iti khalvaṅgān algaṇḍūn hananān ghṛtamiśrān juhoti . bālān kalmāṣe kāṇḍe savyaṃ pariveṣṭya saṃbhinatti . pratapati . ādadhāti . savyena dakṣiṇāmukhaḥ pāṃsūn upamathya parikirati . saṃmṛdgāti . ādadhāti” (kau 27,14-20) iti .
indrasya yā mahī dṛṣatkrimerviśvasya tarhaṇī .
tayā pinaṣmi saṃ krimīn dṛṣadā khalvāmiva ..1..

2.31.5_3

indrasya . yā . mahī . dṛṣat . krimeḥ . viśvasya . tarhaṇī .
tayā . pinaṣmi . sam . krimīn . dṛṣadā . khalvān'iva .. 1 ..

2.31.5_4

indrasya devasya saṃbandhinī yā mahī mahatī . acchabdalopaśchāndasaḥ . dṛṣat śilāsti . tāmeva viśinaṣṭi -– viśvasya sarvasya krimestarhaṇī hantrī . tṛherhim̐sārthāt karaṇe lyuṭ . ṅīp . tayā uktaprabhāvayā dṛṣadā krimīn śarīrāntargatān sarvān kṣudrajantūn saṃ pinaṣmi saṃcūrṇayāmi . piṣlṛ saṃcūrṇane . rudhāditvāt śnam . tatra dṛṣṭāntaḥ -- dṛṣadā peṣaṇyā khalvān caṇakān iva .
dṛṣṭamadṛṣṭamatṛhamatho kurūrumatṛham .
algaṇḍūntsarvān chalunān krimīn vacasā jambhayāmasi ..2..

2.31.5_5

dṛṣṭam . adṛṣṭam . atṝham . atho iti . kurūrum . atṛham .
algaṇḍūn . sarvān . śalunān . krimīn . vacasā . jambhayāmasi .. 2 ..

2.31.5_6

dṛṣṭam cakṣurgocaram adṛṣṭam tadagocaram antaravasthitaṃ krimijātam atṛham tṛṇehmi hanmi . tṛha hiṃsāyām . chāndase luṅi vyatyayena cleraṅ . atho apica kurīram . kurīraṃ jālam . tadvad antaravasthitaṃ krimikulam atṛham . nāśayāmītyarthaḥ . tāneva viśeṣato darśayati algaṇḍūn iti . etannāmnaḥ krimiviśeṣān śalgān etannāmnaśca sarvān anyānapi krimīn vacasā mantreṇa jambhayāmasi jambhayāmaḥ nāśayāmaḥ . jabherṇau 'radhijabhoraci' (pā 7,1,61) iti num .
algaṇḍūn hanmi mahatā vadhena dūnā adūnā arasā abhūvan .
śiṣṭān aśiṣṭān ni tirāmi vācā yathā krimīṇāṃ nakirucchiṣātai ..3..

2.31.5_7

alagaṇḍūn . hanmi . mahatā . vadhena . dūnāḥ . adūnāḥ . arasāḥ . abhūvan .
śiṣṭān . aśiṣṭān . ni . tirāmi . vācā . yathā . krimīṇām . nakiḥ . ut'śiṣātai ..3..

2.31.5_8

algaṇḍūn śoṇitamāṃsadūṣakān jantūn mahatā prabhūtena vadhena hananasādhanena mantrauṣadhādinā hanmi . vadheneti . 'hanaśca vadhaḥ' (pā 3,3,76 ) iti karaṇe ap vadhādeśaśca . allope udāttanivṛttisvareṇa antodāttatvam . te ca dūnāḥ matkṛtauṣadhādinā paritaptāḥ adūnāḥ aparitaptāśca ye santi te sarve arasāḥ śuṣkā nirjīvā abhūvan . dūnā iti . ṭudu upatāpe . tasmānniṣṭhā . 'dugvordīrghaśca' ( pāvā 8,2,44 ) iti dīrgho niṣṭhānatvaṃ ca . dūṅ paritāpe ityasmādeva vā . 'svādaya oditaḥ' iti odittvātideśād ‘oditaśca' (pā 8,2,45) iti niṣṭhānatvam . tathā śiṣṭān . kān . aśiṣṭān prāg ahatān krimiviśeṣān vācā mantreṇa ni tirāmi nihanmi . nipūrvastiratirhisane. yathā yena prakāreṇa krimīṇāṃ nānāvidhānāṃ madhye kaścidapi nakiḥ ucchiṣātai naivocchiṣyāt . tathā ni tirāmīti saṃbandhaḥ. nakirnetyarthe . 'nakīm nakiḥ ākṛtam iti navottarāṇi padāni' ( nigha 3,12 ) ityuktatvāt . ucchiṣātai . śiṣlṛ viśeṣaṇe ityasmāt utpūrvāt leṭi āḍāgamaḥ. vyatyayena ātmanepadam . ṭeretve kṛte 'vaito'nyatra' ( pā 3,4,96 ) iti aitvam . chāndaso vikaraṇasya luk .
anvāntryaṃ śīrṣaṇyamatho pārṣṭeyaṃ krimīn .
avaskavaṃ vyadhvaraṃ krimīn vacasā jambhayāmasi ..4..

2.31.5_9

anu'āntryam . śīrṣaṇyam . atho iti . pārṣṭeyam . krimīn .
avaskavam . vi'adhvaram . krimīn . vacasā . jambhayāmasi .. 4 ..

2.31.5_10

anvāntryam anukrameṇa āntreṣu bhavaṃ krimijātaṃ śīrṣaṇyam śirasi bhavaṃ ca . ubhayatra 'śarīrāvayavācca' (pā 4,3,55) iti yat . 'ye ca taddhite' ( pā 6,1,61 ) iti śiraḥśabdasya śīrṣannādeśaḥ. 'ye cābhāvakarmaṇoḥ' (pā 6,4,168 ) iti prakṛtibhāvaḥ . 'tit svaritam' (pā 6,1,185 ) ityubhayatra svaritatvam . atho api ca pārṣṇeyam pārṣṇibhavaṃ krimim . śarīrāvayavavācinaḥ pārṣṇiśabdād vyatyayena ḍhañ . uktān etān krimīn jambhayāmasītyuttaratra saṃbandhaḥ . avaskavam avāggamanasvabhāvam . antarantaḥ praviśya vartamānam ityarthaḥ . skuñ āpravaṇe . asmād avapūrvāt pacādyac . vyadhvaram vividhamārgopetam . nānādvārāṇi kṛtvā tatra gacchantam ityarthaḥ . vividho'dhvā vyadhvam . 'upasargādadhvanaḥ' (pā 5,4,84 ) ityacpratyayaḥ samāsāntaḥ. ro matvarthīyaḥ. yadvā dhvaro hiṃsā . vividhairauṣadhādibhirapi na vidyate dhvaro yasya sa tathoktaḥ . evaṃ nānājātīyān sarvān krimīn vacasā mantreṇa jambhayāmasi jambhayāmaḥ.
ye krimayaḥ parvateśu vaneṣvoṣadhīṣu paśuṣvapsvantaḥ .
ye asmākaṃ tanvamāviviśuḥ sarvaṃ taddhanmi janima krimīṇām ..5..

2.31.5_11

ye . krimayaḥ . parvateṣu . vaneṣu . oṣadhīṣu . paśuṣu . ap'su . antaḥ .
ye . asmākam . tanvam . ā'viviśuḥ . sarvam . tat . hanmi . janima . krimīṇām .. 5 ..

2.31.5_12

parvatādiṣu antaḥ madhye ye krimayaḥ sthitāḥ te asmākaṃ tanvaḥ tanūḥ śarīrāṇi āviviśuḥ vraṇamukhena annapānādidvāreṇa vā praviṣṭāḥ . sarvam niravaśeṣaṃ tat uktavidhaṃ krimīṇāṃ janima janma utpattimeva hanmi nāśayāmi .
iti dvitīyakāṇḍe pañcame'nuvāke pañcamaṃ sūktam .
iti pañcamo'nuvākaḥ.

Linked texts (4)