Atharvaveda 2.32: sūktaṃ 2.32
Atharvaveda 2.32
- Language
- Sanskrit
sūktaṃ 2.32
2.32.1
udyann ādityaḥ krimīn hantu nimrocan hantu raśmibhiḥ .
ye antaḥ krimayo gavi ..1..
2.32.2
viśvarūpaṃ caturakṣaṃ krimiṃ sāraṅgamarjunam .
śṛṇāmyasya pṛṣṭīrapi vṛścāmi yacchiraḥ ..2..
2.32.3
atrivadvaḥ krimayo hanmi kaṇvavajjamadagnivat.
agastyasya brahmaṇā saṃ pinaṣmyahaṃ krimīn ..3..
2.32.4
hato rājā krimīṇāmutaiṣāṃ sthapatirhataḥ .
hato hatamātā krimirhatabhrātā hatasvasā ..4..
2.32.5
hatāso asya veśaso hatāsaḥ pariveśasaḥ .
atho ye kṣullakā iva sarve te krimayo hatāḥ ..5..
2.32.6
pra te śṛṇāmi śṛṅge yābhyāṃ vitudāyasi .
bhinadmi te kuṣumbhaṃ yaste viṣadhānaḥ ..6..
2.32.6_1
ṣaṣṭhe'nuvāke pañca sūktāni . tatra 'udyannādityaḥ' iti prathamasūktena gokrimibhaiṣajyakarmaṇi saṃdhyātraye'pi krimiyutavraṇamukhaṃ darbhestāḍayet .
tathā anena sūktena sājyakṛṣṇacaṇakahomādikaṃ pūrvasūktoktaprakāreṇaiva kuryāt .
sūtritaṃ hi-- " 'udyannādityaḥ' ityudyati gonāmetyāha asāviti . sūktānta 'te...hatāḥ' iti darbhairabhyasyati . madhyaṃdine ca. pratīcīm aparāhne . bālastukām ācchidya khalvādīn' (kausū 27, 21-26) iti .
udyann ādityaḥ krimīn hantu nimrocan hantu raśmibhiḥ .
2.32.6_2
ye antaḥ krimayo gavi ..1..
2.32.6_3
ut'yan . ādityaḥ . krimīn . hantu . ni'mrocan . hantu . raśmi'bhiḥ.
ye. antaḥ . krimayaḥ . gavi .. 1..
2.32.6_4
ādityaḥ udyan udayaṃ prāpnuvan raśmibhirvyāpanaśīlaiḥ svakiraṇaiḥ krimīn hantu hinastu . nimrocan astaṃ gacchaṃśca raśmibhiḥ krimīn hantu . raśmibhiriti . 'aśe raśa ca' (pāuda 1,15) iti mipratyayo raśādeśaśca . kutratyān krimīn iti tatrāha--ye krimayaḥ gavi . jātāvekavacanam . gośarīreṣu antaḥ madhye santi . tān krimīn iti pūrvatra saṃbandhaḥ.
viśvarūpaṃ caturakṣaṃ krimiṃ sāraṅgamarjunam .
śṛṇāmyasya pṛṣṭīrapi vṛścāmi yacchiraḥ ..2..
2.32.6_5
viśva'rūpam . catuḥ'akṣam . krimim . sāraṅgam . arjunam .
śṛṇāmi . asya . pṛṣṭīḥ . api . vṛścāmi . yat . śiraḥ ..2..
2.32.6_6
viśvarūpam nānākāraṃ caturakṣam caturnetram . 'bahuvrīhau sakthyakṣṇoḥ svāṅgāt ṣac' (pā 5, 4,113) iti ṣac samāsāntaḥ . sāraṅgam śabalavarṇam arjunam śubhravarṇam evam anekākāraṃ krimiṃ śṛṇāmi hanmi . śṝ hiṃsāyām . 'pvādīnāṃ hrasvaḥ' (pā 7,3,80) . asya uktalakṣaṇasya krimeḥ pṛṣṭīḥ pārśvāvayavān api yacchiraḥ śarīrāntargatamāṃsādibhakṣakaṃ pradhānam aṅgaṃ tadapi vṛścāmi chinadmi.
atrivadvaḥ krimayo hanmi kaṇvavajjamadagnivat.
agastyasya brahmaṇā saṃ pinaṣmyahaṃ krimīn ..3..
2.32.6_7
atri'vat . vaḥ . krimayaḥ . hanmi . kaṇva'vat . jamadagni'vat .
agastyasya . brahmaṇā . sam . pinaṣmi . aham . krimīn .. 3..
2.32.6_8
he krimayaḥ vaḥ yuṣmān atrivat kaṇvavat jamadagnivat . sarvatra prathamārthe vatiḥ . te yathā mantrasāmarthyāt krimīn nighnanti evam aham api hanmi . tathā agastyasya maharṣebrahmaṇā mantreṇa ahaṃ kimīn sarvān saṃ pinaṣmi punarudbhavo yathā na bhavati tathā nāśayāmi . eteṣāṃ kriminivārakatvaṃ śrutyantare prasiddham -– 'atriṇā tvā krime hanmi kaṇvena jamadagninā viśvāvasorbrahmaṇā hataḥ' (taiā 4,36,1) iti .
hato rājā krimīṇāmutaiṣāṃ sthapatirhataḥ .
hato hatamātā krimirhatabhrātā hatasvasā ..4..
2.32.6_9
hataḥ . rājā . krimīṇām . uta . eṣām . sthapatiḥ . hataḥ .
hataḥ . hata'mātā . krimiḥ . hata'bhrātā . hata'svasā .. 4 ..
2.32.6_10
krimīṇāṃ rājā hataḥ asmatprayuktamantrauṣadhādinā naṣṭaḥ . uta api ca eṣāṃ krimīṇāṃ sthapatiḥ sacivo hataḥ . evaṃ hatamātā naṣṭamātṛkaḥ hatabhrātā hatabhrātṛkaḥ hatasvasā naṣṭabhaginīkaśca krimirhataḥ naṣṭaḥ . sasvāmikaṃ sāmātyaṃ sabāndhavaṃ kṛtsnaṃ krimikulaṃ niravaśeṣaṃ naṣṭam ityarthaḥ. hatamātetyādiṣu 'nadyṛtaśca' (pā 5,4,153 ) iti nityaṃ prāptasya kapaḥ 'ṛtaśchandasi' (pā 5,4,158) iti pratiṣedhaḥ.
hatāso asya veśaso hatāsaḥ pariveśasaḥ .
atho ye kṣullakā iva sarve te krimayo hatāḥ ..5..
2.32.6_11
hatāsaḥ . asya . veśasaḥ . hatāsaḥ . pari'veśasaḥ .
atho iti . ye . kṣullakāḥ'iva . sarve . te . krimayaḥ . hatāḥ .. 5 ..
2.32.6_12
asya krimikulasya veśasaḥ niveśanasthānāni mukhyagṛhā hatāsaḥ hatāḥ . evaṃ pariveśasaḥ paritaḥ sthitāḥ samīpagṛhāśca hatāsaḥ hatāḥ. veśasaḥ. viśateradhikaraṇe auṇādikaḥ asipratyayaḥ . atho apica ye kṣullakā iva bījāvasthāḥ sūkṣmarūpā durlakṣāḥ krimayaḥ santi te sarve'pi krimayaḥ hatāḥ nāśitāḥ.
pra te śṛṇāmi śṛṅge yābhyāṃ vitudāyasi .
bhinadmi te kuṣumbhaṃ yaste viṣadhānaḥ ..6..
2.32.6_13
pra te . śṛṇāmi . śṛṅge iti . yābhyām . vi'tudāyasi .
bhinadmi . te . kuṣumbham . yaḥ . te . viṣa'dhānaḥ ..6..
2.32.6_14
he krime te tvadīye śṛṅge viṣāṇe pra śṛṇāmi prabhinadmi yābhyāṃ śṛṅgābhyāṃ vitudāyasi viśeṣeṇa tudasi vyathayase . te iti saṃbandhaḥ. tuda vyathane ityasmāt parasya śasyāpi vyatyayena śāyajādeśaḥ . te tava ṣukambham avayavaviśeṣaṃ bhinadmi vidārayāmi . tamevāvayavaṃ viśinaṣṭi--te tava saṃbandhī yaḥ avayavaḥ viṣadhānaḥ . viṣaṃ dhīyatesminniti viṣadhānaḥ viṣasthānam . tam iti pūrvatra saṃbandhaḥ. 'karaṇādhikaraṇayośca' (pā 3,3,117 ) ityadhikaraṇe lyuṭ .
iti ṣaṣṭhe'nuvāke prathamaṃ sūktam .
kṛmi upari paurāṇikasaṃdarbhāḥ
2.32.6_15
dra. śālagrāma upari ṭippaṇī
2.32.6_16
krimīṇāṃ upadrave sājyaṃ kṛṣṇacaṇakānāṃ homasya yaḥ sūktaviniyogaḥ asti, tat bahumūlyamasti. yadi mūtravisarjane jvalanamasti, tasya bahavaḥ nidānāḥ bhavituṃ śakyante, kintu svabhojane kṛṣṇacaṇakasya prayogaṃ prathamadṛṣṭyā hitakaramasti. kṛṣṇacaṇake krimīṇāṃ niyantraṇasya adbhuta sāmarthyaḥ asti. brahmacaryapālane caṇakāḥ sāhāyyāḥ santi, ayaṃ sārvatrikarūpeṇa jñātaḥ asti. ayamapi satyamasti yat caṇakānāṃ atisevanam svāsthyavardhakaḥ nāsti.ādhunikavijñānānusāreṇacaṇakasya sevanena āntre byūṭāireṭa saṃjñakānāṃ vasīyaamlānāṃ jananaṃ bhavati. ete byūṭāireṭāḥ kośikānāṃ vibhājanasya rodhanaṃ kurvanti, yeṣāṃ kośikānāṃ jananaṃ samyak rūpeṇa na asti, teṣāṃ epopṭosisaṃ(astitvasamāpanam) kurvanti
Linked texts (2)
- Śaunakasaṃhitā — Sanskrit
- Aṅgirasī — Sanskrit