Pramāṇa · Search · About · API

Atharvaveda 2.34: sūktaṃ 2.34

Atharvaveda 2.34

Language
Sanskrit

sūktaṃ 2.34

2.34.1

ya īśe paśupatiḥ paśūnāṃ catuṣpadāmuta yo dvipadām .
niṣkrītaḥ sa yajñiyaṃ bhāgametu rāyaspoṣā yajamānaṃ sacantām ..1..

2.34.2

pramuñcanto bhuvanasya reto gātuṃ dhatta yajamānāya devāḥ .
upākṛtaṃ śaśamānaṃ yadasthātpriyaṃ devānāmapyetu pāthaḥ ..2..

2.34.3

ye badhyamānamanu dīdhyānā anvaikṣanta manasā cakṣuṣā ca .
agniṣṭān agre pra mumoktu devo viśvakarmā prajayā saṃrarāṇaḥ ..3..

2.34.4

ye grāmyāḥ paśavo viśvarūpā virūpāḥ santo bahudhaikarūpāḥ .
vāyuṣṭān agre pra mumoktu devaḥ prajāpatiḥ prajayā saṃrarāṇaḥ ..4..

2.34.5

prajānantaḥ prati gṛhṇantu pūrve prāṇamaṅgebhyaḥ paryācarantam .
divaṃ gaccha prati tiṣṭhā śarīraiḥ svargaṃ yāhi pathibhirdevayānaiḥ ..5..

2.34.5_1

'ya īśe paśupatiḥ' iti sūktena vaśāśamanakarmaṇi ājyaṃ juhuyāt . tada uktaṃ sūtre--" 'ya īśe paśupatiḥ paśūnām' iti hutvā vaśām anakti" ( kausū 44,7) iti.
tathā sarvalokādhipatyakāmaḥ anena sūktena indrāgnyoryāgam upasthānaṃ vā kuryāt.
tathaiva anena sūktena iṣṭam annam abhimantrya brāhmaṇebhyo dadyāt . sūtritaṃ hi-- " 'ya īśe' (2,34 ), 'ye bhakṣayantaḥ' (2,35) iti indrāgnī lokakāmaḥ . annaṃ dadāti" (kausū 59,21; 22 ) iti !

2.34.5_2

tathaiva anena paśuyāge saṃjñapanārthaṃ yūpāt pramucyamānaṃ paśum anumantrayeta . uktaṃ vaitāne-- “atha paśurvaiṣṇavaṃ pūrṇahomam 'uru viṣṇo' " iti prakramya “ ‘ya īśe' iti pramucyamānam anumantrayate” (vaitāśrau 10,16) iti .
atra 'prajānantaḥ' (a 2,34,5) ityanayā vaśākhyapaśoḥ saṃjñapanaṃ kuryāt . atra sūtram -– “atha prāṇān āsthāpayati prajānantaḥ iti" (kausū 44,15) iti .
ya īśe paśupatiḥ paśūnāṃ catuṣpadāmuta yo dvipadām .
niṣkrītaḥ sa yajñiyaṃ bhāgametu rāyaspoṣā yajamānaṃ sacantām ..1..

2.34.5_3

yaḥ . īśe . paśu'patiḥ . paśūnām . catu:'padām . uta . yaḥ. dvi'padām . niḥ'krītaḥ. saḥ . yajñiyam . bhāgam . etu . rāyaḥ. poṣāḥ . yajamānam . sacantām..1..

2.34.5_4

yaḥ paśupatiḥ paśūnāṃ pālayitā rudraḥ catuṣpadām gavādīnāṃ paśūnām īśe īṣṭe niyantā bhavati uta apica yaḥ paśupatirdvipadām manuṣyādīnāṃ ca īṣṭe. īśa aiśvarye . 'lopasta ātmanepadeṣu' ( pā 7,1,41 ) iti talopaḥ. anudāttettvāt lasārvadhātukānudāttatve dhātusvaraḥ . 'adhīgarthadayeśāṃ karmaṇi' (pā 2,3,52) iti karmaṇi ṣaṣṭhī . catuṣpadāṃ dvipadām ityubhayatra 'saṃkhyāsupūrvasya' (pā 5,4,140 ) iti pādaśabdasya antyalopaḥ samāsāntaḥ . 'dvitribhyāṃ pāddan' (pā 6,2,197 ) iti dvipadām ityasya uttarapadāntodāttatvam . tasmāt paśupateḥ sakāśād niṣkrītaḥ saḥ niṣkṛṣya svādhīnīkṛto'yaṃ vaśārūpaḥ paśuḥ yajñiyam yajñārhaṃ bhāgam etu gacchatu yajñabhāgatāṃ pratipadyatām . 'yajñartvigbhyāṃ ghakhañau' (pā 5,1,71) iti ghaḥ . kiñca rāyaḥ dhanasya paśuhiraṇyādilakṣaṇasya poṣāḥ samṛddhayaḥ yajamānaṃ sacantām samavayantu. 'ūḍidam” (pā 6,1,171) iti rāyaḥ ṣaṣṭhyā udāttatvam . 'ṣaṣṭhyāḥ patiputra' (pā 8,3,53 ) iti satvam .
pramuñcanto bhuvanasya reto gātuṃ dhatta yajamānāya devāḥ .
upākṛtaṃ śaśamānaṃ yadasthātpriyaṃ devānāmapyetu pāthaḥ ..2..

2.34.5_5

pra'muñcantaḥ . bhuvanasya . retaḥ . gātum . dhatta . yajamānāya . devāḥ .
upa'ākṛtam . śaśamānam . yat . asthāt . priyam . de॒vānām . api . etu . pāthaḥ ..2..

2.34.5_6

pramuñcantaḥ imaṃ hanyamānaṃ paśuṃ tyaktvā gacchanto he devāḥ cakṣurādyāḥ prāṇā yūyam . kīdṛśaṃ paśum . bhuvanasya bhūtajātasya retaḥ kāraṇaṃ yāgadvāreṇa utpattihetum yajamānāya asmai gātum gatiṃ dhatta puṇyalokān gantuṃ mārgaṃ kuruta . kiñca upākṛtam upākaraṇena saṃskṛtaṃ śaśamānam śāmyantam. saṃjñapyamānam ityarthaḥ . śāmyatestācchīlikaścānaś . chāndasaḥ śapaḥ śluḥ. yadvā śaśamānam asmāt lokād utplutya gacchantam . śaśa plutagatau . udāttet . pūrvavat cānaś . ata eva lasārvadhātukānudāttatvābhāvaḥ . etādṛśaṃ paśum . vyāpyeti kriyādhyāhāraḥ . yad māṃsalakṣaṇaṃ pāthaḥ annam asthāt tiṣṭhati tad devānāṃ priyaṃ pāthaḥ māṃsalakṣaṇam annam ayam upākṛtaḥ paśuḥ apyetu apigacchatu . devopabhogyānnabhāvaṃ pratipadyatām ityarthaḥ . 'viśveṣāṃ devānāṃ priyaṃ pātho apīhi' (tai 3,3,3,3 ) ityādau yathā anabhiṣutasya somasya kartṛtvam pāthasaḥ karmatvam evam atrāpi paśorannakartṛtvam . ata eva yājñikā dvibahupaśukeṣu karmasu apītām apiyantu iti ūhaṃ kurvanti . yadvā devā iti agnyādaya eva sabodhyāḥ. tathā hi--he devā agnyādayaḥ yūyam bhuvanasya kṛtsnasya bhūtajātasya retaḥ utpattikāraṇaṃ puṣṭirūpam udakaṃ pramuñcantaḥ visṛjantaḥ . anyat samānam.
ye badhyamānamanu dīdhyānā anvaikṣanta manasā cakṣuṣā ca .
agniṣṭān agre pra mumoktu devo viśvakarmā prajayā saṃrarāṇaḥ ..3..

2.34.5_7

ye . badhyamānam . anu . dīdhyānāḥ . anu'aikṣanta . manasā . cakṣuṣā . ca .
agniḥ . tān . agre . pra . mumoktu . devaḥ . viśva'karmā . pra'jayā . sam'rarāṇaḥ .. 3 ..

2.34.5_8

ye sayūthyāḥ paśavaḥ vadhyamānam imaṃ paśum anudīdhyānāḥ anudīpyamānā anutaptāḥ santo manasā cakṣuṣā ca snehavaśād anvaikṣanta anupaśyanti na jahati snehāt kāruṇyād vā . īkṣa darśane . chāndaso laṅ . 'yadvṛttānnityam' (pā 8,1,66 ) iti nighātapratiṣedhaḥ . tān sarvān sayūthyān paśūn agnirdevaḥ agre prathamaṃ pra mumoktu snehapāśaṃ pramocayatu . viśvakarmā viśvaṃ karma kartavyaṃ yasya saḥ prajayā svasṛṣṭayā saṃrarāṇaḥ saha śabdāyamānaḥ . dānārtham aikamatyaṃ prāpta ityarthaḥ . sopi pra mumoktu . muñcateśchāndasaḥ śapaḥ śluḥ . rai śabde ityasmāt liṭaḥ kānac . 'yuṣ mattattatakṣuḥṣvantaḥpādam' (pā 8,3,103 ) iti agniṣṭān ityatra ṣatvam .
ye grāmyāḥ paśavo viśvarūpā virūpāḥ santo bahudhaikarūpāḥ .
vāyuṣṭān agre pra mumoktu devaḥ prajāpatiḥ prajayā saṃrarāṇaḥ ..4..

2.34.5_9

ye . grāmyāḥ . paśavaḥ . viśva'rūpāḥ . vi'rūpāḥ . santaḥ . bahu'dhā . eka'rūpāḥ .
vāyuḥ . tān . agre . pra . mumoktu . devaḥ . prajā'patiḥ . pra'jayā . sam'rarāṇaḥ .. 4 ..

2.34.5_10

grāmyāḥ grāme bhavā gavādyā ye paśavo viśvarūpāḥ sarvarūpānvitā virūpāḥ vividharūpā evaṃ bahudhā santo'pi ekarūpāḥ saṃjñapyamānaṃ paśuṃ prati ekasvabhāvāḥ santi tān sarvān vāyuḥ *[devaḥ] agre pra mumoktu prathamaṃ pramocayatu . prajāpatiśca svakīyayā prajayā *[saṃrarāṇaḥ]aikamatyaṃ gacchan paścāt pramocayatu .
prajānantaḥ prati gṛhṇantu pūrve prāṇamaṅgebhyaḥ paryācarantam .
divaṃ gaccha prati tiṣṭhā śarīraiḥ svargaṃ yāhi pathibhirdevayānaiḥ ..5..

2.34.5_11

pra'jānantaḥ . prati . gṛhṇantu . pūrve . prāṇam . aṅgebhyaḥ . pari . ā'carantam .
divam . gaccha . prati . tiṣṭha . śarīraiḥ . svaḥ'gam . yāhi . pathi'bhiḥ . deva'yānaiḥ ..5..

2.34.5_12

prajānantaḥ iha yāge upayuktasya tava māhātmyaṃ prakarṣeṇa jānantaḥ pūrve pūrvamevāntarikṣe sthitā devāḥ tava aṅgebhyaḥ śarīrāvayavebhyaḥ paryācarantam paritaḥ sarvato niṣkramya ābhimukhyena āgacchantaṃ tava prāṇam tatsahitam ātmānaṃ prati gṛhṇantu. tatastvaṃ devaiḥ parigṛhīto divam antarikṣaṃ gaccha . tatra ca śarīraiḥ divyabhogārhaiḥ prati tiṣṭha pratiṣṭhito bhava . 'dvyaco'tastiṅaḥ' (pā 6,3,135) iti dīrghatvam . tato devayānaiḥ devā yairyānti taiḥ pathibhiḥ mārgaiḥ svargam abhilaṣyamāṇasukhopabhogasthānaṃ yāhi gaccha.
iti dvitīyakāṇḍe ṣaṣṭhe'nuvāke dvitīyaṃ sūktam .

Linked texts (3)