Atharvaveda 2.36: sūktaṃ 2.36
Atharvaveda 2.36
- Language
- Sanskrit
sūktaṃ 2.36
2.36.1
ā no agne sumatiṃ saṃbhalo gamedimāṃ kumārīṃ saha no bhagena .
juṣṭā vareṣu samaneṣu valguroṣaṃ patyā saubhagamastu asyai ..1..
2.36.2
somajuṣṭaṃ brahmajuṣṭamaryamṇā saṃbhṛtaṃ bhagam .
dhāturdevasya satyena kṛṇomi pativedanam ..2..
2.36.3
iyamagne nārī patiṃ videṣṭa somo hi rājā subhagāṃ kṛṇoti .
suvānā putrān mahiṣī bhavāti gatvā patiṃ subhagā vi rājatu ..3..
2.36.4
yathākharo maghavaṃścārureṣa priyo mṛgāṇāṃ suṣadā babhūva .
evā bhagasya juṣṭeyamastu nārī saṃpriyā patyāvirādhayantī ..4..
2.36.5
bhagasya nāvamā roha pūrṇāmanupadasvatīm .
tayopapratāraya yo varaḥ pratikāmyaḥ ..5..
2.36.6
ā krandaya dhanapate varamāmanasaṃ kṛṇu .
sarvaṃ pradakṣiṇaṃ kṛṇu yo varaḥ pratikāmyaḥ ..6..
2.36.7
idaṃ hiraṇyaṃ gulgulvayamaukṣo atho bhagaḥ .
ete patibhyastvāmaduḥ pratikāmāya vettave ..7
2.36.8
ā te nayatu savitā nayatu patiryaḥ pratikāmyaḥ .
tvamasyai dhehyoṣadhe ..8..
2.36.8_1
'ā no agne' iti sūktena patilābhakarmaṇi 'āgamakṛśaraṃ saṃpātya kumārīm āśayet .
tathā tasminneva karmaṇi tasyā eva alaṃkāraguggulvaukṣāṇāṃ saṃpātitānāṃ krameṇa bandhanaṃ dhūpanaṃ pralepanaṃ ca kuryāt . aukṣaśabdaḥ agre vyākhyāsyate .
tathaiva anena sūktena rātrau vrīhīn hutvā kumārīṃ dakṣiṇena prakrāmayet .
evam anenaiva sūktena saṃpātavatīṃ nāvaṃ kanyakām ārogya ‘bhagasya nāvam' (a 2,36,5) iti pañcamyarcā tām uttārayet .
2.36.8_2
tathā patilābhavijñānakarmaṇi saptadāmatantryāṃ saṃpātavatyāṃ sapta vatsān bandhayitvā kumāryā mocayet . sā yadi pradakṣiṇaṃ muñcet tarhi patilābhaṃ jānīyāt .
tathā anenaiva sūktena ahatavastreṇa veṣṭitam ṛṣabhaṃ saṃpātya visarjayet .
atra “pativedanāni . 'ā no agne' ityāgamakṛśaram āśayati . mṛgākharād vedyāṃ mantroktāni saṃpātavanti” (kausū 34,12-14 ) ityādi sūtraṃ draṣṭavyam .
tathā anenaiva sūktena vivāhakarmaṇi āgamakṛśaraṃ' saṃpātya abhimantrya kanyakāṃ prāśayet . tad uktaṃ sūtrakṛtā -- 'atha vivāhaḥ' iti prakramya " 'pūrvāparam' (a 7,86) ityupadadhīta . 'pativedanaṃ' ( a 2,36 ) ca” (kausū 75,1-7) iti . atra pativedanaśabdena patilābhasādhanatvād idameva sūktaṃ vivakṣitam .
2.36.8_3
ā no agne sumatiṃ saṃbhalo gamedimāṃ kumārīṃ saha no bhagena .
juṣṭā vareṣu samaneṣu valguroṣaṃ patyā saubhagamastu asyai ..1..
2.36.8_4
ā. naḥ . agne . su'ma॒tim . sam'bhalaḥ . gamet . imām . kumārīm . saha . naḥ . bhagena .
juṣṭā . vareṣu . samaneṣu . valguḥ . oṣam . patyā . saubhagam . astu . asyai .. 1 ..
2.36.8_5
he agne saṃbhalaḥ saṃbhāṣakaḥ samādātā vā kanyārthī puruṣaḥ naḥ asmākaṃ kanyāvatāṃ sumatim śobhanāṃ buddhim ā gamet āgacchatu asmadbuddhyanusāreṇa sarvalakṣaṇasaṃpūrṇaḥ 'abhilaṣito varaḥ prāpnotu . yadvā saṃbhalo hiṃsakaḥ pūrvam abhilāṣavighātī kanyām anicchan puruṣaḥ sumatima etatkāmanāyuktāṃ kalyāṇīṃ buddhiṃ prāpya naḥ asmān ā gamet . kanyāṃ varayitum iti śeṣaḥ . bhala bhalla paribhāṣaṇahiṃsādāneṣu . asmāt saṃpūrvāta pacādyac . gamediti . 'liṅyāśiṣyaṅ' (pā 3,1,86) iti aṅpratyayaḥ. āgatya ca bhagena bhāgyena saha naḥ asmadīyām imāṃ kumārīm . ā gamet ityanuṣaṅgaḥ. kumāraśabdād vayasi prathame' (pā 4,1,20) iti ṅīp . tataḥ samaneṣu samānamanaskeṣu . salopaśchāndasaḥ . yadvā samānaṃ manyamāneṣu sahṛdayeṣu . manyateḥ pacādyac . vareṣu varayitṛṣu kanyāvaraṇārtham āgateṣu varapakṣīyeṣu . uktaṃ hi varapreṣaṇam āpastambena--suhṛdaḥ samavetān mantravato varān prahiṇuyāt' (āpagṛ 4,1) iti . teṣu juṣṭā prītā varayitṛpuruṣasaṃmatā satī valguḥ rucirā prītijananī syāt . 'juṣṭārpite ca cchandasi', 'nityaṃ mantre' (pā 6,1,209:210) iti juṣṭaśabda ādyudāttaḥ . ūṣam ūṣati rujati apanudati duḥkhajātam iti ūṣam sukhakaram . ūṣa rujāyām iti dhātorac . yadvā vasa nivāse ityasmād ‘ghañarthe kavidhānam' (pāvā 3,3,58) iti karaṇe kapratyayaḥ . yajāditvāt saṃprasāraṇe 'kṛñādīnāṃ ke dve bhavataḥ' ( pāvā 6,1,12) iti dvirvacane savarṇadīrghe śāsivasighasīnāñca' (pā 8,3,60) iti ṣatve ca rūpam . patyā saha nivāsasādhanaṃ saubhagam saubhāgyam asyai asyāḥ kumāryai kumāryāḥ astu bhavatu . ṣaṣṭhyarthe caturthī . saubhagaśabdasya añpratyayaḥ uttarapadavṛddhyabhāvaśca prāg uktaḥ.
somajuṣṭaṃ brahmajuṣṭamaryamṇā saṃbhṛtaṃ bhagam .
dhāturdevasya satyena kṛṇomi pativedanam ..2..
2.36.8_6
soma'juṣṭam . brahma'juṣṭam . aryamṇā . sam'bhṛtam . bhagam .
dhātuḥ . devasya . satyena . kṛṇomi . pati'vedanam ..2..
2.36.8_7
somajuṣṭam somadevena sevitaṃ brahmajuṣṭam brahmaṇā parivṛḍhena gandharveṇa ca juṣṭam . aryamṇā . atra aryamaśabdena vivāhāgnirucyate-- 'aryamaṇaṃ nu devaṃ kanyā agnim ayakṣata' (āśvagṛ 1,7,13) iti mantravarṇāt . tena ca saṃbhṛtam svīkṛtaṃ bhagam kanyārūpaṃ bhāgadheyaṃ dhātuḥ 'dhātā garbhaṃ dadhātu te' (ṛ 10,184,1) iti prasiddhasya devasya satyena anujñārūpeṇa yathārthavacanena pativedanam devatāvyatiriktasya manuṣyarūpasya patyurlambhakaṃ kṛṇomi karomi . somādidevatātrayopabhogānantaraṃ kanyāyā mānuṣapatisaṃbandhaḥ śrutyantare samāmnāyate -- 'somaḥ prathamo vivide gandharvo vivida uttaraḥ . tṛtīyo agniṣṭe patisturīyaste manuṣyajāḥ' (ṛ 10, 85,40, iti.
iyamagne nārī patiṃ videṣṭa somo hi rājā subhagāṃ kṛṇoti .
suvānā putrān mahiṣī bhavāti gatvā patiṃ subhagā vi rājatu ..3..
2.36.8_8
iyam . agne . nārī . patim . videṣṭa . somaḥ . hi . rājā . su'bhagām . kṛṇoti .
suvānā . putrān . mahiṣī . bhavāti . gatvā . patim . su'bhagā . vi . rājatu .. 3 ..
2.36.8_9
he agne iyam asmadīyā nārī kumārī patiṃ videṣṭa vindatāṃ labhatām . vidlṛ lābhe ityasmād āśiṣi liṅi 'liṅyāśiṣyaṅ' (pā 3,1,86 ) . 'chandasyubhayathā' (pā 3, 4,117) iti liṅaḥ sārvadhātukatvāt sīyuṭaḥ salopaḥ. 'suṭ tithoḥ' (pā 3,4,107 ) iti suḍāgamaḥ . hi yasmāt somo rājā subhagām saubhāgyayuktāṃ kṛṇoti karoti . subhagām iti . 'ādyudāttaṃ dvyac chandasi' (pā 6,2,119 ) ityuttarapadādyudāttatvam . patilābhānantaraṃ putrān suvānā janayantī. ṣūṅ prāṇigarbhavimocane . ādādikaḥ. mahiṣī mahanīyā śreṣṭhā bhāryā bhavāti bhavatu . mahiṣīti. maha pūjāyām . avimahyoṣṭiṣac ( pāu 1,45 ) . ṭittvānṅīp . itthaṃ patiṃ gatvā labdhvā subhagā saubhāgyayuktā satī vi rājatu viśeṣeṇa tejasvinī bhavatu .
yathākharo maghavaṃścārureṣa priyo mṛgāṇāṃ suṣadā babhūva .
evā bhagasya juṣṭeyamastu nārī saṃpriyā patyāvirādhayantī ..4..
2.36.8_10
yathā . ā'k͟haraḥ . magha'van . cāruḥ . eṣaḥ . priyaḥ . mṛgāṇām . su'sadāḥ . babhūva .
eva . bhagasya . juṣṭā. iyam . astu . nārī . sam'priyā . patyā . avi'rādhayantī ..4..
2.36.8_11
maghavān maṃhanīyabhogyapadārthayuktaḥ cāruḥ śobhanaḥ mṛgāṇām *[eṣaḥ] ākharaḥ nijāvāsapradeśaḥ. khanu avadāraṇe ityasmād āṅpūrvāt 'ḍaro vaktavyaḥ' (pāvā 3,3,125) iti
ḍaraḥ. ṭilopaḥ . sa pradeśaḥ priyaḥ san yathā yena prakāreṇa suṣadāḥ sukhena sthātuṃ yogyo babhūva bhavati . chāndaso liṭ . supūrvāt saderasuni rūpam . eva evam iyaṃ nārī bhagasya bhāgyena juṣṭāstu . kiṃ kurvatī . patyā bhartrā saha saṃpriyā saṃpriyāṇi samyakprītikarāṇi bhogyāni vastūni abhirādhayantī abhivardhayantī . yadvā patyā saha saṃpriyā saṃprīyamāṇā abhirādhayantī putrapaśvādibhiḥ samṛddhā bhavantī.
bhagasya nāvamā roha pūrṇāmanupadasvatīm .
tayopapratāraya yo varaḥ pratikāmyaḥ ..5..
2.36.8_12
bhagasya . nāvam . ā . roha . pūrṇām . anupa'dasvatīm .
tayā . upa'pratāraya . yaḥ . varaḥ . prati'kāmyaḥ .. 5..
2.36.8_13
bhagasya bhāgyasya prāptisādhanabhūtāṃ pūrṇām abhimataphalaiḥ paripūritām anupadasvatīm kṣayarahitāṃ nāvam he kanye tvam ā roha. tayā uktalakṣaṇayā nāvā upa abhilaṣyamāṇapatisamīpaṃ pratāraya ātmānaṃ prāpaya . pratikāmyaḥ ayameva me bhartā syād iti pratiniyataṃ kāmyamāno yo varaḥ patistasya samīpam iti pūrvatra saṃbandhaḥ .
ā krandaya dhanapate varamāmanasaṃ kṛṇu .
sarvaṃ pradakṣiṇaṃ kṛṇu yo varaḥ pratikāmyaḥ ..6..
2.36.8_14
ā. krandaya . dhana'pate . varam . ā'manasam . kṛṇu .
sarvam . pradakṣiṇam . kṛṇu . yaḥ . varaḥ . prati'kāmyaḥ .. 6 ..
2.36.8_15
he dhanapate vaiśravaṇa varam varayitāraṃ patim ā krandaya eṣā kanyā me jāyā bhūyād iti saṃtatam udghoṣaya . abhidhāpayetyarthaḥ. 'āṅaḥ kranda sātatye' iti ṇic . yadvā varam ā krandaya etatkanyābhimukham āhvaya . kradi āhvāne . tathā āmanasam abhimukhamanaskaṃ kṛṇu kuru . kiñca sarvam prāṇijātaṃ pradakṣiṇam pradakṣiṇācāraṃ vivāhānukūlavyāpāraṃ kṛṇu kuru . yo varaḥ pratikāmyaḥ . uktorthaḥ. tasmai sarvaṃ pradakṣiṇaṃ kuru iti saṃbandhaḥ.
idaṃ hiraṇyaṃ gulgulvayamaukṣo atho bhagaḥ .
ete patibhyastvāmaduḥ pratikāmāya vettave ..7
2.36.8_16
idam . hiraṇyam . gulgulu . ayam . aukṣaḥ . atho iti . bhagaḥ .
ete . pati'bhyaḥ . tvām . aduḥ . prati'kāmāya . vettave .. 7 ..
2.36.8_17
idaṃ hiraṇyam hiraṇmayālaṃkāraḥ guggulu dhūpanadravyaviśeṣaḥ prasiddhaḥ . ayam aukṣaḥ pralepanadravyam . tatsvarūpaṃ ca kauśikasūtrabhāṣyakārairdarśitam --
‘āvapet surabhi gandhān kṣīre sarpiṣyathodake .
etad āyanam ityāhuraukṣaṃ tu madhunā saha ..' ( kegṛ 34,14 ) iti .
atho api ca teṣām alaṃkārādīnām adhiṣṭhātā bhagaḥ etannāmā devaḥ ete sarve dhāraṇadhūpanalepanaiḥ he kumāri tvāṃ patibhyaḥ somagandharvāgnibhyaḥ pratikāmāya pratiniyatam enāṃ kanyāṃ kāmayamānaṃ mānuṣaṃ patiṃ vettave vettuṃ labdhum aduḥ dattavantaḥ. dāño luṅi 'gātisthā' (pā 2,4,77 ) iti sico luk . pratikāmāya. ‘kriyāgrahaṇaṃ kartavyam' (pāvā 1,4,32) iti karmaṇaḥ saṃpradānatvāt caturthī. vettave iti. 'tumarthe sesanase' (pā 3,4,9) ityādinā viderlābhārthāt tavenpratyayaḥ.
2.36.8_18
ā te nayatu savitā nayatu patiryaḥ pratikāmyaḥ .
tvamasyai dhehyoṣadhe ..8..
2.36.8_19
ā . te . nayatu . savitā . nayatu . patiḥ . yaḥ . prati'kāmyaḥ .
tvam . asyai . dhehi . oṣadhe .. 8 ..
2.36.8_20
he kanye te tvām abhilakṣya savitā sarvasya prerako devaḥ ā nayatu varam āgamayatu . yaḥ pratikāmyaḥ . uktorthaḥ. patiḥ sopi nayatu upayamya tvāṃ svagṛhaṃ prāpayatu . tathā he oṣadhe vrīhyātmake tvam asyai kumāryai dhehi patiṃ vidhehi. prayacchetyarthaḥ. 'dhvasoreddhāvabhyāsalopaśca' (pā 6,4,119 ) iti etvābhyāsalopau .
dvitīye kāṇḍe ṣaṣṭhe'nuvāke pañcamaṃ sūktam .
samāptaśca ṣaṣṭho'nuvākaḥ.
vedārthasya prakāśena tamo hārdaṃ nivārayan .
2.36.8_21
pumarthāṃścaturo deyād vidyātīrthamaheśvaraḥ ..
2.36.8_22
iti śrīmadrājādhirājaparameśvaraśrīvīrapratāpahariharamahārājasāmrājyadhurandhareṇa sāyaṇāryeṇa viracite mādhavīye atharvavedārthaprakāśake dvitīye kāṇḍe ṣaṣṭho'nuvākaḥ .
samāptaṃ dvitīyaṃ kāṇḍam ..
Linked texts (2)
- Śaunakasaṃhitā — Sanskrit
- Aṅgirasī — Sanskrit