Atharvaveda 2.8
Atharvaveda 2.8
- Language
- Sanskrit
2.8.1
udagātāṃ bhagavatī vicṛtau nāma tārake .
vi kṣetriyasya muñcatāmadhamaṃ pāśamuttamam ..1..
2.8.2
apeyaṃ rātryucchatvapocchantvabhikṛtvarīḥ .
vīrutkṣetriyanāśanyapa kṣetriyamucchatu ..2..
2.8.3
babhrorarjunakāṇḍasya yavasya te palālyā tilasya tilapiñjyā .
vīrutkṣetriyanāśanyapa kṣetriyamucchatu ..3..
2.8.4
namaste lāṅgalebhyo nama īṣāyugebhyaḥ .
vīrutkṣetriyanāśanyapa kṣetriyamucchatu ..4..
2.8.5
namaḥ sanisrasākṣebhyo namaḥ saṃdeśyebhyaḥ .
namaḥ kṣetrasya pataye vīrutkṣetriyanāśanyapa kṣetriyamucchatu ..5..
2.8.5_1
'udagātāṃ bhagavatī' iti sūktena kulāgatakuṣṭhakṣayagrahaṇyādirogaśāntaye udakaghaṭaṃ saṃpātya abhimantrya gṛhād bahirvyādhitam avasiñcet .
atra 'apeyam' iti dvitīyayā ṛcā uktavyādhiśāntaye vyuṣṭāyāṃ rātrau uktaprakāreṇaiva avasekaṃ kuryāt .
'babhroḥ' iti tṛtīyayā arjunakāṣṭhayavabusatilapiñjikāḥ ekīkṛtya abhimantrya badhnīyāt .
tathā anayaiva ṛcā ākṛtiloṣṭaṃ valmīkamṛttikāṃ vā jīvapaśucarmaṇā āveṣṭya pūrvavad badhnīyāt .
2.8.5_2
'namaste lāṅgalebhyaḥ' iti caturthyā udakaghaṭam abhimantrya vṛṣabhayuktasya halasya adhastād vyādhitam avasthāpya tenodakena avasiñcet .
'namaḥ sanisrasākṣebhyaḥ' iti pañcamyā śūnyagṛhe udakaghaṭaṃ saṃpātya jaradgataṃ ca ante saṃpātya tadgarte śālātṛṇāni āstīrya tatra vyādhitaṃ sthāpayitvā tena ghaṭodakena ācāmayet avasiñcecca.
sūtritaṃ hi -- " 'udagātām' ( a 2,8) ityāplāvayati bahiḥ . 'apeyam' [ 2 ] iti vyucchantyām . 'babhroḥ' [ 3 ] iti mantroktam ākṛtiloṣṭavalmīkau parilikhya jīvakoṣaṇyāmutsīvya badhnāti . 'namaste lāṅgalebhyaḥ' [4] iti sīrayogam adhiśirovasiñcati . 'namaḥ sanisrasākṣebhyaḥ' [5] iti śūnyaśālāyām apsu saṃpātān ānayati. uttaraṃ jaratkhāte saśālātṛṇe . tasminnācāmayatyāplāvayati' (kausū 26,41-27,4 ) iti. evaṃ sūktena ṛgbhiśca kriyamāṇāni karmāṇi uktakṣetriyavyādhyai vikalpena kuryāt . avasekabandhanāplāvanādīnāṃ sūtrakṛtā pṛthaṅnirdiṣṭatvāt . ..
2.8.5_3
udagātāṃ bhagavatī vicṛtau nāma tārake .
vi kṣetriyasya muñcatāmadhamaṃ pāśamuttamam ..1..
2.8.5_4
bhagavatī tejasvinyau vicṛtataḥ vimocayataḥ bandham iti vicṛtau . cṛtī hiṃsāgranthanayoḥ ityasmād vipūrvāt kvip . kṛduttarapadaprakṛtisvaratvam . etannāmnyau tārake mūlanakṣatram . tadadhiṣṭhānamaṇḍalāpekṣayā dvivacananirdeśaḥ. tathā ca taittirīyakam --
2.8.5_5
'amī ye subhage divi vicṛtau nāma tārake.
prehāmṛtasya yacchatām etad baddhakamocanam ..' (taiā 2,6,1 ) iti .
vicṛcchabdasya mūlanakṣatraparyāyatvaṃ tatraiva āmnātam -– 'vicṛtau nakṣatram pitaro devatāṣāḍhā nakṣatram āpo devatā' (tai 4,4,10,2 ) iti . tathāvidhe nakṣatre udagātām udite bhavataḥ. 'iṇo gā luṅi' ( pā 2,4,45 ) iti gādeśaḥ . te nakṣatre kṣetriyasya . kṣetre parakṣetre putrapautrādiśarīre cikitsyaḥ kṣayakuṣṭhādidoṣadūṣitapitṛmātrādiśarīrāvayavebhya āgataḥ kṣayakuṣṭhāpasmārādirogaḥ kṣetriya ityucyate . kṣetriyac parakṣetre cikitsyaḥ' ( pā 5,2,92 ) iti kṣetriyaśabdo nipātyate . tasya kṣetriyarogasya adhamam adharakāyāśritam uttamam ūrdhvakāyāśritaṃ ca pāśam pāśavad bandhakaṃ rogabījaṃ vi muñcatām vimocayatām . mucerloṭi 'śe mucādīnām' ( pā 7,1,59 ) iti num .
apeyaṃ rātryucchatvapocchantvabhikṛtvarīḥ .
2.8.5_6
vīrutkṣetriyanāśanyapa kṣetriyamucchatu ..2..
2.8.5_7
iyam uṣaḥkālīnā rātrī rātriḥ. 'rātreścājasau' (pā 4,1,31) iti ṅīp . apocchatu vivāsayatu . uchī vivāse . yathā vyucchantī rātristamo nāśayati evaṃ tamovat āvarakaṃ kṣetriyavyādhim apagamayatu ityarthaḥ. anena etadrogacikitsākarmaṇaḥ kālaḥ sūcitaḥ. abhikṛtvarīḥ abhikṛtvaryaḥ abhitaḥ rogaśāntiṃ kurvāṇāḥ ādityādidevatā apocchantu prakṛtaṃ vyādhim apagamayantu . abhipūrvāt karoteḥ 'anyebhyopi dṛśyante' (pā 3,2,75 ) iti kvanip . tatastugāgamaḥ. 'vano ra ca' (pā 4,1,7) iti ṅībrephau . ‘vā chandasi' ( pā 6,1,106 ) iti jasaḥ pūrvasavarṇadīrghatvam . yadvā abhikṛtvarīḥ kartanaśīlāḥ apasmārādirogakāriṇyaḥ piśācyaḥ apocchantu apagacchantu . kiñca . kṣetriyanāśanī kṣetriyavyādhervināśayitrī vīrut yā tattadrogabhaiṣajyaprastāvoktā oṣadhirasti sāpi kṣetriyam uktaṃ rogam apocchatu apagamayatu .
babhrorarjunakāṇḍasya yavasya te palālyā tilasya tilapiñjyā .
vīrutkṣetriyanāśanyapa kṣetriyamucchatu ..3..
2.8.5_8
babhroḥ . arjuna'kāṇḍasya . yavasya . te . palālyā . tilasya . tila'piñjyā .
vīrut . kṣetriya'nāśanī . apa . kṣetriyam . ucchatu .. 3 ..
2.8.5_9
babhroḥ . kapilavarṇasya arjunakāṇḍasya arjunākhyavṛkṣaviśeṣakāṣṭhasya . śakaleneti śeṣaḥ . yavasya . yavaḥ prasiddhaḥ . tasya palālyā tuṣeṇa tilasya tilasaṃbandhinyā tilapiñjyā tilasahitamañjaryā ca kṛto maṇiḥ he rugṇa te tava rogam apocchatu . vīrudityādi vyākhyātam .
namaste lāṅgalebhyo nama īṣāyugebhyaḥ .
vīrutkṣetriyanāśanyapa kṣetriyamucchatu ..4..
2.8.5_10
namaḥ . te . lāṅgalebhyaḥ . namaḥ . īṣā'yugebhyaḥ .
vīrut . kṣetriya'nāśanī . apa . kṣetriyam . ucchatu .. 4 ..
2.8.5_11
he rugṇa te tvadrogaśamanāya lāṅgalebhyaḥ vṛṣabhayuktasīrebhyo namaḥ . īṣāyugebhyaḥ īṣāśca yugāni ca tebhyaśca halāvayavebhyo namaḥ. ubhayatrāpi pūjāyāṃ bahuvacanam . pīḍākararoganivartakatvena pūjyatvam āropya namaskāraḥ kṛtaḥ. yadvā halādīnām acetanatve'pi tadabhimānidevatābhiprāyeṇa namaskāraḥ . tatsadbhāvaśca bhagavatā bādarāyaṇena sūtritaḥ--'abhimānivyapadeśastu viśeṣānugatibhyām' (brasū 2,1,5). vīrudityādi gatam .
namaḥ sanisrasākṣebhyo namaḥ saṃdeśyebhyaḥ .
namaḥ kṣetrasya pataye vīrutkṣetriyanāśanyapa kṣetriyamucchatu ..5..
2.8.5_12
namaḥ . sanisrasa'akṣebhyaḥ . namaḥ . sam'deśye bhyaḥ .
namaḥ . kṣetrasya . pataye . vīrut . kṣetriya'nāśanī . apa . kṣetriyam . ucchatu .. 5 ..
2.8.5_13
sanisrasākṣebhyaḥ sanīsrasyamānāni atiśayena visraṃsamānāni viśīryamāṇāni akṣāṇi gavākṣādidvārāṇi yeṣāṃ te sanisrasākṣāḥ . śūnyagṛhā ityarthaḥ. sraṃsu gatau ityasmāt yaṅantād ghañi atolopayalopau . 'nīgvañcusraṃsu” (pā 7,4,84 ) ityabhyāsasya nīgāgamaḥ . chāndasaṃ hrasvatvam . tebhyaḥ śūnyagṛhebhyo namaḥ namaskāro bhavatu . saṃdeśebhyaḥ saṃdiśyante tyajyante tadgatamṛdādāneneti saṃdeśāḥ jaradgartāḥ . tebhyo namaḥ . kṣetrasya pataye śūnyagṛhādirūpasya kṣetrasyādhipataye etannāmne devāya namaḥ . 'ṣaṣṭhīyuktaśchandasi vā' (pā 1,4,9) iti patiśabdasya ghisaṃjñāyāṃ 'gherṅiti' (pā 7,3,111 ) iti guṇaḥ . yuṣmatprasādād rogaśāntirbhavatu iti namaskārābhiprāyaḥ . vīrut kṣetriyanāśanītyādi śiṣṭaṃ gatam.
iti dvitīyakāṇḍe dvitīye'nuvāke tṛtīyaṃ sūktam .
Linked texts (1)
- Merutantra — Gommaṭa, Sanskrit