Atharvaveda 4.18: sūktaṃ 4.18
Atharvaveda 4.18
- Language
- Sanskrit
sūktaṃ 4.18
4.18.1
samaṃ jyotiḥ sūryeṇāhnā rātrī samāvatī .
kṛṇomi satyamūtaye'rasāḥ santu kṛtvarīḥ ..1..
4.18.2
yo devāḥ kṛtyāṃ kṛtvā harādaviduṣo gṛham .
vatso dhāruriva mātaraṃ taṃ pratyagupa padyatām ..2..
4.18.3
amā kṛtvā pāpmānaṃ yastenānyaṃ jighāṃsati .
aśmānastasyāṃ dagdhāyāṃ bahulāḥ phaṭkarikrati ..3..
4.18.4
sahasradhāman viśikhān vigrīvāṃ chāyayā tvam .
prati sma cakruṣe kṛtyāṃ priyāṃ priyāvate hara ..4..
4.18.5
anayāhamoṣadhyā sarvāḥ kṛtyā adūduṣam .
yāṃ kṣetre cakruryāṃ goṣu yāṃ vā te puruṣeṣu ..5..
4.18.6
yaścakāra na śaśāka kartuṃ śaśre pādamaṅgurim .
cakāra bhadramasmabhyamātmane tapanaṃ tu saḥ ..6..
4.18.7
apāmārgo'pa mārṣṭu kṣetriyaṃ śapathaśca yaḥ .
apāha yātudhānīrapa sarvā arāyyaḥ ..7..
4.18.8
apamṛjya yātudhānān apa sarvā arāyyaḥ .
apāmārga tvayā vayaṃ sarvaṃ tadapa mṛjmahe ..8..
4.18.8_1
'samaṃ jyoti:' iti sūktasya pūrvasūktena saha ukto viniyogaḥ . sūtraṃ tu tatraiva udāhṛtam .
sa॒maṃ jyoti॒ḥ sūrye॒ṇāhnā॒ rātrī̭ sa॒māva̭tī.
kṛ̭ṇomi sa॒tyamū॒tayḙ 'ra॒sāḥ sa̭ntu॒ kṛtva̭rīḥ ..1..
sa॒mam . jyoti̭ḥ . sūryḙṇa . ahnā . rātrī . sa॒ma'va̭tī .
kṛ॒ṇomi . sa॒tyam . ū॒tayḙ . a॒ra॒sāḥ . sa॒ntu . kṛ॒tva̭rīḥ .. 1 ..
4.18.8_2
sūryeṇa ādityena tadīyaṃ jyotiḥ prabhāmaṇḍalaṃ samam samānameva bhavati na kadācit tena viyujyate . rātrī . 'rātreścājasau' ( pā 4,1,31 ) iti ṅīp . rātriśca ahnā samāvatī samānāyāmā . samaśabdāt āvatupratyayaḥ svārthikaḥ . yathaivaṃ prabhāprabhāvatordivā rātrayośca samānatvaṃ yathārtham tathā satyam yathārthaṃ karma kṛṇomi karomi . kimartham . ūtaye abhicaryamāṇasya puruṣasya rakṣaṇārtham . tasmāt kṛtvarīḥ kartanaśīlāḥ kṛtyāḥ arasāḥ śuṣkāḥ kāryāsamarthāḥ santu bhavantu .
yo dḙvāḥ kṛ॒tyāṃ kṛ॒tvā harā॒davi̭duṣo gṛ॒ham.
va॒tso dhā॒ruri̭va mā॒tara॒ṃ taṃ pra॒tyagupa̭ padyatām ..2..
yaḥ . de॒vāḥ . kṛ॒tyām . kṛ॒tvā . harā̭t . avi̭du॒ṣaḥ . gṛ॒ham .
va॒tsaḥ . dhā॒ruḥ'i̭va . mā॒tara̭m . tam . pra॒tyak . upa̭ . pa॒dya॒tā॒m .. 2 ..
4.18.8_3
he devāḥ yaḥ śatruḥ kṛtyām mantrauṣadhādibhiḥ śatroḥ pīḍākarīṃ kṛtyāṃ kṛtvā aviduṣaḥ ajānānasya tasya gṛham arāt ṛcchet kṛtyānikhananārthaṃ gacchet . ṛ gatau ityasmāt leṭi āḍāgamaḥ . chāndasaḥ śapo luk . tam abhicarantaṃ sā kṛtyā pratyak abhimukhaṃ pratinivṛtya upa padyatām upagacchatu . tatra dṛṣṭāntaḥ - vatsa iti . dhāruḥ . dheṭ pāne . . ‘dādheṭ” ( pā 3,2,159 ) iti rupratyayaḥ . yathā dhāruḥ stanapānaṃ kurvan vatsaḥ mātaram svamātarameva anudhāvati evaṃ kṛtyāpi svotpādakameva pratinivṛtya gacchatu ityarthaḥ .
a॒mā kṛ॒tvā pā॒pmāna॒ṃ yastenā॒nyaṃ jighā̭ṃsati.
aśmā̭na॒stasyā̭ṃ da॒gdhāyā̭ṃ bahu॒lāḥ paṭka̭rikrati ..3..
a॒mā . kṛ॒tvā . pā॒pmāna̭m . yaḥ . tena̭ . a॒nyam . jighā̭ṃsa॒ti .
aśmā̭naḥ . tasyā̭m . da॒gdhāyā̭m . ba॒hulāḥ . phaṭ . ka॒ri॒krati॒ .. 3 ..
4.18.8_4
yaḥ śatruḥ anukūla iva amā saha sthitaḥ san pāpmānam kṛtyānikhananalakṣaṇaṃ kṛtvā tena pāpmanā anyam dveṣyaṃ jighāṃsati hantum icchati . 'ajjhanagamāṃ sani' ( pā 6,4,16 ) iti dīrghaḥ . tasyām tena śatruṇā kṛtāyāṃ kṛtyāyāṃ dugdhāyām pratīkāreṇa riktīkṛtāyāṃ svakāryakaraṇāsamarthāyāṃ satyām aśmānaḥ pāṣāṇāḥ mantrasāmarthyotpāditā bahulāḥ santaḥ phaṭ hiṃsanaṃ karikrati punaḥ punaḥ kurvantu . kṛtyākṛtaṃ śatruṃ hiṃsantu ityarthaḥ . karoteryaṅlugantāt pañcamalakāre 'rugrikau ca luki' ( pā 7,4,91 ) iti abhyāsasya rigāgamaḥ .
'saha̭sradhāma॒n 'viśi̭khiān vigrīvāṃ "chāyaya॒ tvam .
prati̭ smā̭ ca॒kruṣḙ kṛ॒tyā̭ pri॒yā̭ pri॒yāva̭te hara .. 4 ..
4.18.8_5
saha̭sradhāma॒nviśi̭khā॒nvigrī̭vāṃ chāyayā॒ tvam.
prati̭ sma ca॒kruṣḙ kṛ॒tyāṃ pri॒yāṃ pri॒yāva̭te hara ..4..
he sahasradhāman . ‘dhāmāni trayāṇi bhavanti sthānāni nāmāni janmānīti' ( ni 9,28 ) iti yāskavacanād dhāmaśabdena sthānādikam ucyate . sahasraṃ dhāmāni sthānādīni yasyāḥ sā sahasradhāmā oṣadhiḥ . 'manaḥ' ( pā 4,1,11 ) iti ṅīpaḥ pratiṣedhaḥ . he sahasradhāman sahadevyākhye oṣadhe tvam asmadīyān śatrūn viśikhān vicchinnakeśān vigrīvān vicchinnagrīvān chinnaśirasaḥ kṛtvā kṣāyaya kṣayaṃ prāpaya . kṣai jai ṣai kṣaye iti dhātuḥ . priyām śatrūṇāṃ hitakāritvena anukūlāṃ kṛtyām piśācīṃ cakruṣe kṛtavate utpāditavate priyāvate priyayā kṛtyayā tadvate prati hara sma tāṃ kṛtyāṃ pratinivṛtya prāpaya . cakruṣe . karoterliṭaḥ kvasuḥ . caturthyekavacane bhasaṃjñāyāṃ 'vasoḥ saṃprasāraṇam' (pā 6, 4, 131) .
a॒nayā॒hamoṣa̭dhyā॒ sarvā̭ḥ kṛ॒tyā a̭dūduṣam.
yāṃ kṣetrḙ ca॒kruryāṃ goṣu॒ yāṃ vā̭ te॒ purṷṣeṣu ..5..
anayā̭ . a॒ham . oṣa̭dhyā . sarvā̭ḥ . kṛ॒tyāḥ . adū॒du॒ṣa॒m .
yām . kṣetrḙ . ca॒kruḥ . yām . goṣṷ . yām . vā . te . purṷṣeṣu .. 5 ..
4.18.8_6
anayā sahadevyākhyayā oṣadhyā ahaṃ sarvāḥ kṛtyāḥ vakṣyamāṇapradeśeṣu khātāḥ adūduṣam dūṣitavān asmi . kāryāsamarthāḥ karomītyarthaḥ . duṣerṇyantāt luṅi caṅi rūpam . tāḥ kṛtyā darśayati -- yāṃ kṛtyāṃ kṣetre bījāvāpārhe bhūpradeśe cakruḥ kṛtavantaḥ nikhātavantaḥ yāṃ kṛtyāṃ goṣu madhye nikhātavantaḥ 'vāte vātasaṃcārapradeśe yāṃ kṛtyāṃ kṛtavantaḥ . kṛtyāsaṃspṛṣṭavāyvabhighātenāpi abhicāradoṣo jāyata ityevam uktam . tathā puruṣeṣu manuṣyeṣu tatsaṃcāradeśe yāṃ kṛtyāṃ nikhātavantaḥ tāḥ sarvāḥ kṛtyā adūduṣam ityanvayaḥ .
yaśca॒kāra॒ na śa॒śāka॒ kartṷṃ śa॒śre pāda̭ma॒ṅguri̭m.
ca॒kāra̭ bha॒drama॒smabhya̭mā॒tmane॒ tapa̭na॒mtu saḥ ..6..
yaḥ . ca॒kāra̭ . na . śa॒śāka̭ . kartum . śa॒śre . pāda̭m . a॒ṅguri̭m .
ca॒kāra̭ . bha॒dram . a॒smabhya̭m . ā॒tmanḙ . tapa̭nam . tu . saḥ .. 6 ..
4.18.8_7
yaḥ śatruḥ cakāra kṛtyāṃ prayuṅkte tayā kṛtyayā ekaṃ pādam ekām aṅguliṃ vā śaśre hinasti . śṝ hiṃsāyām ityasmāt chāndaso liṭ . sa śatruḥ kartuṃ tathā hiṃsituṃ na śaśāka na śaknotu . chāndaso liṭ . kṛtyāprayogeṇa māraṇam avayavahāniṃ vā kartum asamartho bhavatu ityarthaḥ . tatkṛtam abhicārakarma asmabhyaṃ bhadram maṅgalaṃ cakāra . pratīkāramantrauṣadhiprabhāvena śreyaḥ karotu ityarthaḥ . api tu ātmane svasmai kṛtyāprayoktre saḥ tatkṛtobhicāraḥ tapanam dahanaṃ karotu .
a̭pāmā॒rgo 'pa̭ mārṣṭu kṣetri॒yaṃ śa॒patha̭śca॒ yaḥ.
apāha̭ yātudhā॒nīrapa॒ sarvā̭ arā॒yya̭ḥ ..7..
apāmārgaḥ . apa̭ . mā॒rṣṭu . kṣe॒tri॒yam . śa॒patha̭ḥ . ca॒ . yaḥ .
apa̭ . aha̭ . yātu॒'dhā॒nīḥ . apa̭ . sarvā̭ḥ . arā॒yyaḥ .. 7 ..
4.18.8_8
apāmārgaḥ apāmārgākhyā oṣadhiḥ kṣetriyam kṣetraṃ mātāpitṛśarīram tatsakāśād āgataṃ sāṃkrāmikaṃ kṣayakuṣṭhāpasmārādikaṃ rogam apa mārṣṭu asmatto'pagamayatu . mṛjūṣ śuddhau . apamṛjyate rogādinirākaraṇena puruṣaḥ śodhyate aneneti apāmārgaḥ . karaṇe ghañ . 'cajoḥ ku ghiṇṇyato:' ( pā 7, 3,52 ) iti kutvam . 'upasargasya ghañyamanuṣye bahulam' (pā 6,3,122 ) iti dīrghaḥ . apa mārṣṭu . adāditvāt śapo luk . ‘mṛjervṛddhi:' ( pā 7,2,114 ) iti vṛddhiḥ . kṣetriyam iti . 'kṣetriyac parakṣetre cikitsyaḥ' ( pā 5,2,92 ) iti nipātyate . yaśca śatrukṛtaḥ śapathaḥ śāpaḥ tamapi apa mārṭuḥe . tathā yātudhānīḥ piśācīḥ apa mārṣṭu . aha iti vinigrahe . tathā arāyyaḥ arāyīḥ alakṣmīḥ sarvāḥ apāmārgaḥ apa mārṣṭu . arāyīśabdāt śasi chāndasaḥ pūrvasavarṇadīrghābhāvaḥ .
a̭pa॒mṛjya̭ yātu॒dhānā॒napa॒ sarvā̭ arā॒yya̭ḥ.
apā̭mārga॒ tvayā̭ va॒yaṃ sarva॒ṃ tadapa̭ mṛjmahe ..8..
a॒pa॒'mṛjya̭ . yā॒tu॒'dhānā̭n . apa̭ . sarvā̭ḥ . arā॒yyaḥ .
apā̭mārga . tvayā̭ . va॒yam . sarva̭m . tat . apa̭ . mṛ॒jma॒he॒ .. 8 ..
4.18.8_9
he apāmārga tvaṃ yātudhānān yakṣarakṣaḥprabhṛtīn apamṛjya apamṛḍḍhi . vyatyayena śyan . tathā sarvā arāyyaḥ alakṣmīkarīḥ pāpadevatāḥ apa gamaya . yadvā apamṛjyeti lyabantaḥ . he apāmārga tvayā prathamaṃ yātudhānādīn apamṛjya taiḥ kṛtaṃ sarvaṃ tad duḥkhajātaṃ tvayaiva sādhanena vayam apa mṛjmahe nirākurmaḥ .
iti tṛtīyaṃ sūktam .
Linked texts (2)
- Aṅgirasī — Sanskrit
- Paippalādasaṃhitā — Sanskrit