Atharvaveda 4.34: sūktaṃ 4.34
Atharvaveda 4.34
- Language
- Sanskrit
sūktaṃ 4.34
4.34.1
brahmāsya śīrṣaṃ bṛhadasya pṛṣṭhaṃ vāmadevyamudaramodanasya .
chandāṃsi pakṣau mukhamasya satyaṃ viṣṭārī jātastapaso'dhi yajñaḥ ..1..
4.34.2
anasthāḥ pūtāḥ pavanena śuddhāḥ śucayaḥ śucimapi yanti lokam .
naiṣāṃ śiśnaṃ pra dahati jātavedāḥ svarge loke bahu straiṇameṣām ..2..
4.34.3
viṣṭāriṇamodanaṃ ye pacanti nainān avartiḥ sacate kadā cana .
āste yama upa yāti devāntsaṃ gandharvairmadate somyebhiḥ ..3..
4.34.4
viṣṭāriṇamodanaṃ ye pacanti nainān yamaḥ pari muṣṇāti retaḥ .
rathī ha bhūtvā rathayāna īyate pakṣī ha bhūtvāti divaḥ sameti ..4..
4.34.5
eṣa yajñānāṃ vitato vahiṣṭho viṣṭāriṇaṃ paktvā divamā viveśa .
āṇḍīkaṃ kumudaṃ saṃ tanoti bisaṃ śālūkaṃ śaphako mulālī .
etāstvā dhārā upa yantu sarvāḥ svarge loke madhumatpinvamānā upa tvā tiṣṭhantu puṣkariṇīḥ samantāḥ ..5..
4.34.6
ghṛtahradā madhukūlāḥ surodakāḥ kṣīreṇa pūrṇā udakena dadhnā .
etāstvā dhārā upa yantu sarvāḥ svarge loke madhumatpinvamānā upa tvā tiṣṭhantu puṣkariṇīḥ samantāḥ ..6..
4.34.7
caturaḥ kumbhāṃścaturdhā dadāmi kṣīreṇa pūrnāmudakena dadhnā .
etāstvā dhārā upa yantu sarvāḥ svarge loke madhumatpinvamānā upa tvā tiṣṭhantu puṣkariṇīḥ samantāḥ ..7..
4.34.8
imamodanaṃ ni dadhe brāhmaṇeṣu viṣṭāriṇaṃ lokajitaṃ svargam .
sa me mā kṣeṣṭa svadhayā pinvamāno viśvarūpā dhenuḥ kāmadughā me astu ..8..
4.34.8_1
‘brahmāsya śīrṣam' iti sūktaṃ brahmāsyodanasave niruptahavirabhimarśanādikarmaṇi viniyuktam .
tatraivānena sūktena catasṛṣu dikṣu hradakaraṇam kulyākaraṇam tāsāṃ rasaiḥ pūraṇam hradeṣu āṇḍīkādimantroktadravyavidhānaṃ ca kuryāt . sūtritaṃ hi-'brahmāsya' ityodane hradān pratidiśaṃ karoti' (kausū 66,6 ) ityādi.
brahmā̭sya śī॒rṣaṃ bṛ॒hada̭sya pṛ॒ṣṭhaṃ vā̭made॒vyamu॒dara̭moda॒nasya̭.
chandā̭ṃsi pa॒kṣau mukha̭masya sa॒tyaṃ vi̭ṣṭā॒rī jā॒tastapa̭so'dhi ya॒jñaḥ ..1..
4.34.8_2
brahma . asya . śīrṣam . bṛhat . asya . pṛṣṭham . vāma'devyam . udaram . odanasya .
chandāṃsi . pakṣau . mukham . asya . satyam . viṣṭārī . jātaḥ . tapasaḥ . adhi . yajñaḥ ..1..
4.34.8_3
asyaudanasya dīyamānasya śiraḥprabhṛtyavayavakalpanayā stutiḥ kriyate - brāhmaṇajātyā saha prajāpatimukhād utpannatvād brahmaśabdenātra rathaṃtaraṃ sāma vivakṣitam . ata eva tasya brahmavarcasarūpatā samāmnātā - 'rathaṃtaraṃ sāma bhavati brahmavarcasaṃ vai rathaṃtaram' ( taibrā 2, 7,1,1 ) iti . tad brahmaśabdavācyaṃ rathaṃtaraṃ sāma asya odanasya śīrṣam śiraḥ . tathā bṛhat sāma asya odanasya pṛṣṭham pṛṣṭhabhāgaḥ uparibhāgaḥ . tathā vāmadevyam vāmadevena dṛṣṭaṃ sāma udaram . 'vāmadevāḍḍyaḍḍyau ' (pā 4,2,9) iti ḍyapratyayaḥ. chandāṃsi gāyatryādīni pakṣau. tathā satyam satyākhyaṃ sāma paraṃ brahma vā asya odanasya mukham . evaṃ viṣṭārī vistīryamāṇāvayavaḥ . vipūrvāt stṛṇāteḥ karmaṇi ṇinipratyayaḥ. athavā 'prathane vāvaśabde' (pā 3,3,33) iti ghañ . tato matvarthīya iniḥ . tādṛśoyaṃ yajñaḥ savayajñaḥ tapasaḥ tapyamānād brahmaṇaḥ adhi upari jātaḥ utpannaḥ. yajñadānādilakṣaṇād anyasmāt tapaso vā ādhikyenotpanna ityarthaḥ .
a̭na॒sthāḥ pū॒tāḥ pava̭nena śu॒ddhāḥ śuca̭ya॒ḥ śuci॒mapi̭ yanti lo॒kam.
naiṣā̭ṃ śi॒śnaṃ pra da̭hati jā॒tavḙdāḥ sva॒rge lo॒ke ba॒hu straiṇa̭meṣām ..2..
4.34.8_4
anasthāḥ . pūtāḥ . pavanena . śuddhāḥ . śucayaḥ . śucim . api . yanti . lokam .
na . eṣām . śiśnam . pra . dahati . jāta'vedāḥ . svaḥ'ge . loke . bahu . straiṇam . eṣām ..
4.34.8_5
anasthāḥ . na vidyate asthyupalakṣitaṃ ṣāṭkauśikaṃ śarīram eṣām iti anasthāḥ. 'chandasyapi dṛśyate' ( pā 7,1,76 ) iti asthiśabdasya anaṅādeśaḥ . amṛtamayaśarīrā ityarthaḥ . ata eva pavanena pavanasādhanena pūtāḥ . yadvā pavanena antarikṣasaṃcāriṇā vāyunā pavitrīkṛtāḥ śuddhāḥ nirmalāḥ śucayaḥ dīpyamānāḥ evaṃbhūtāḥ savayajñasya kartāraḥ śucim dīpyamānaṃ jyotirmayaṃ lokam api yanti apigacchanti dehāvasāne prāpnuvanti . api ca eṣām svarge loke avasthitānāṃ śiśnam bhogasādhanam indriyaṃ jātavedāḥ jātānāṃ veditā agniḥ na pra dahati na nirvīryaṃ karoti . pradāhaprasaktim āha - bahu straiṇam iti . tatra hi sukṛtaphalopabhogasthāne eṣāṃ sukṛtināṃ bahu bahulaṃ straiṇam strīṇāṃ samūho bhogārthaṃ vidyate . evaṃ strīsamūhaṃ bhuñjānānāmapi na nirvīryatvaśaṅketyarthaḥ . straiṇam iti . 'strīpuṃsābhyāṃ nañsnañau bhavanāt' (pā 4,1,87 ) iti samūherthe nañ pratyayaḥ.
vi̭ṣṭā॒riṇa̭moda॒naṃ ye paca̭nti॒ nainā॒nava̭rtiḥ sacate ka॒dā ca॒na.
āstḙ ya॒ma upa̭ yāti de॒vāntsaṃ ga̭ndha॒rvairma̭date so॒myebhi̭ḥ ..3..
4.34.8_6
viṣṭāriṇam . odanam . ye . pacanti . na . enān . avartiḥ . sacate . kadā . cana .
āste . yame . upa . yāti . devān . sam . gandharvaiḥ . madate . somyebhiḥ .. 3 ..
4.34.8_7
viṣṭāriṇam udīritarītyā vistīryamāṇāvayavam odanaṃ ye yajamānāḥ pacanti . paktvā brāhmaṇebhyaḥ prayacchantītyarthaḥ . enān yajamānān vartiḥ vṛttirjīvanam tadabhāvaḥ avartiḥ dāridryaṃ kadācana kadācidapi na sacate na samavaiti . ṣaca samavāye . bahuvad uktam ekavad āha . yaḥ pacati sa ca savayajñānuṣṭhātā dehaviśleṣānantaraṃ yame pitṝṇām adhipatau pūjitaḥ san āste sukhena vasati . tena anujñātaḥ san devān upa yāti upagacchati . tathā somyebhiḥ saumyaiḥ somārhaiḥ gandharvaiḥ viśvāvasuprabhṛtibhiḥ somapālaiḥ saha saṃ madate amṛtamayasomapānena mādyati .
vi̭ṣṭā॒riṇa̭moda॒naṃ ye paca̭nti॒ nainā̭nya॒maḥ pari̭ muṣṇāti॒ reta̭ḥ.
ra॒thī ha̭ bhū॒tvā ra̭tha॒yāna̭ īyate pa॒kṣī ha̭ bhū॒tvāti॒ diva॒ḥ samḙti ..4..
4.34.8_8
viṣṭāriṇam . odanam . ye . pacanti . na . enān . yamaḥ . pari . muṣṇāti . retaḥ.
rathī . ha . bhūtvā . ratha'yāne . īyate . pakṣī . ha . bhūtvā . ati . divaḥ . sam . eti ..
4.34.8_9
nainān ityantaṃ pūrvavat . yamaḥ niyantā jīvanāpahārī enān savayajñānuṣṭhātṝn retaḥ na pari muṣṇāti nāpaharati . retohīnān na karotītyarthaḥ . sa ca savayajñānuṣṭhātā rathayāne rathena yātavye bhūloke yāvajjīvaṃ rathī ha bhūtvā rathādhirūḍha eva īyate saṃcarati . īṅ gatau. divādiḥ . antarikṣamārge ca pakṣī pakṣavān ha bhūtvā divaḥ antarikṣaprabhṛtīn uparitanān lokān atikramya sameti tattadbhogasthāneṣu bhogaiḥ saṃgacchate.
e॒ṣa ya॒jñānā॒ṃ vita̭to॒ vahi̭ṣṭho viṣṭā॒riṇa̭ṃ pa॒ktvā diva॒mā vi̭veśa.
ā॒ṇḍīka॒ṃ kumṷda॒ṃ saṃ ta̭noti॒ bisa̭ṃ śā॒lūka॒ṃ śapa̭ko mulā॒lī.
e॒tāstvā॒ dhārā॒ upa̭ yantu॒ sarvā̭ḥ sva॒rge lo॒ke madhṷma॒tpinva̭mānā॒ upa̭ tvā tiṣṭhantu puṣka॒riṇī॒ḥ sama̭ntāḥ ..5..
4.34.8_10
eṣaḥ . yajñānām . vi'tataḥ . vahiṣṭhaḥ . viṣṭāriṇam . paktvā . divam . ā . viveśa .
āṇḍīkam . kumudam . sam . tanoti . bisam . śālūkam . śaphakaḥ . mulālī .
etāḥ . tvā . dhārāḥ . upa . yantu . sarvāḥ . svaḥ'ge . loke . madhu'mat . pinva̭mānāḥ . upa . tvā . tiṣṭhantu . puṣkariṇīḥ . sam'antāḥ .. 5..
4.34.8_11
eṣa vitataḥ vistṛtaḥ savayajñaḥ yajñānāṃ madhye vahiṣṭhaḥ voḍhṛtamaḥ . viṣṭāriṇam śiraḥpṛṣṭhādyavayavakalpanayā udīritavistāropetam odanaṃ paktvā yajamānastatphalabhūtaṃ divam svargam ā viveśa prāpnoti . āṇḍīkam aṇḍākṛteḥ kandād utpannaṃ kumudam kairavaṃ diśyeṣu hradeṣu saṃ tanoti saṃyojayati . tathā 'bisam padmakandam . śālūkam utpalakandam . śaphakaḥ śaphākṛtiḥ jalotpannaḥ. mulālīti mṛṇālī vivakṣitā . etāni sarvāṇi parito hṛdeṣu sthāpanīyāni . evam idānīm anuṣṭhitatvāt etatphalabhogasthāne svarge kumudotpalakamalopetāni madhurodakāni nityapūrṇāni krīḍāsarāṃsi enaṃ paritaḥ sevanta ityarthaḥ . etadevottaratra viśadīkriyate - upa tvā tiṣṭhantu puṣkariṇīḥ samantāḥ iti . dadhimadhughṛtādilakṣaṇasya diśyāsu kulyāsu pūryamāṇasya rasasya etāḥ sarvā dhārāḥ pravāhāḥ phalabhūte svarge loke madhumat madhuyuktaṃ mādhuryavad vā pinvamānāḥ siñcantyaḥ tvā tvām upa yantu upagacchantu . tathā samantāḥ paryantavartinyaḥ puṣkariṇīḥ puṣkariṇyaḥ sarasyaḥ he savayajñānuṣṭhātaḥ tvā tvām upa tiṣṭhantu upasthitāḥ saṃgatā bhavantu .
ghṛ॒tahra̭dā॒ madhṷkūlā॒ḥ suro̭dakāḥ kṣī॒reṇa̭ pū॒rṇā ṷda॒kena̭ da॒dhnā.
e॒tāstvā॒ dhārā॒ upa̭ yantu॒ sarvā̭ḥ sva॒rge lo॒ke madhṷma॒tpinva̭mānā॒ upa̭ tvā tiṣṭhantu puṣka॒riṇī॒ḥ sama̭ntāḥ ..6..
4.34.8_12
ghṛta'hradāḥ . madhu'kūlāḥ. surā'udakāḥ. kṣīreṇa . pūrṇāḥ . udakena . dadhnā .
etāḥ. 00..
4.34.8_13
ghṛtahradāḥ ghṛtapūrṇahradayuktāḥ . madhukūlāḥ madhunā mākṣikeṇa yuktāni kūlāni yāsāṃ tāḥ . surodakāḥ surā madyameva udakaṃ yāsāṃ tāḥ . tathā kṣīreṇa udakena dadhnā ca pūrṇāḥ. eteṣu ghṛtādidravyeṣu yadyat kāmayase tena tena pūrṇā bahuvidhāḥ puṣkariṇyaḥ tvāṃ sevantām ityarthaḥ . dadhneti . 'asthidadhisakthyakṣṇāmanaṅudāttaḥ' (pā 7,1,75) iti anaṅādeśaḥ udāttaśca . allope udāttanivṛttisvareṇa vibhakterudāttatvam . *[ etāstvā ityādi gatam ].
ca॒tura̭ḥ ku॒mbhāṃśca̭tu॒rdhā da̭dāmi kṣī॒reṇa̭ pū॒rṇām̐ ṷda॒kena̭ da॒dhnā.
e॒tāstvā॒ dhārā॒ upa̭ yantu॒ sarvā̭ḥ sva॒rge lo॒ke madhṷma॒tpinva̭mānā॒ upa̭ tvā tiṣṭhantu puṣka॒riṇī॒ḥ sama̭ntāḥ ..7..
4.34.8_14
caturaḥ. kumbhān. catuḥ'dhā . dadāmi . kṣīreṇa . pūrṇān . udakena . dadhnā.
etāḥ . 00..
4.34.8_15
kṣīrādidravyeṇa pūrṇān caturaḥ kumbhān caturdhā prāgādidigbhedena catuṣprakāraṃ dadhāmi dikṣu nidadhāmi . etāḥ kṣīrādidhārāḥ tvām upa yantu ityādi yojyam .
i॒mamo̭da॒naṃ ni da̭dhe brāhma॒ṇeṣṷ viṣṭā॒riṇa̭ṃ loka॒jita̭ṃ sva॒rgam.
sa me॒ mā kṣḙṣṭa sva॒dhayā॒ pinva̭māno vi॒śvarṷ̄pā dhe॒nuḥ kā̭ma॒dughā̭ me astu ..8..
4.34.8_16
imam . odanam . ni . dadhe . brāhmaṇeṣu . viṣṭāriṇam . loka'jitam . svaḥ'gam .
saḥ.me. mā . kṣeṣṭa . svadhā . pinvamānaḥ . viśva'rūpā . dhenuḥ. kāma'dughā . me. astu .
imam pakvam odanaṃ brāhmaṇeṣu agryajanmasu bhoktṛṣu ni dadhe nikṣipāmi . kīdṛśam . viṣṭāriṇam prāguktavistāropetaṃ lokajitam lokyata iti lokaḥ karmaphalaṃ tajjayasādhanam ata eva svargyam svargaśabdābhidheyaduḥkhāsaṃbhinnaniratiśayasukhasya sādhanam . sa me odanaḥ tasmin svarga loke svadhayā kṣīrādirasena pinvamānaḥ vardhamānaḥ mā kṣeṣṭa kṣayaṃ mā prāpnotu . kṣi kṣaye . māṅi luṅ . pinvamāna iti . pivi mivi ṇivi secane . iditvānnum . api ca odanaḥ viśvarūpā nānāvidhaphalapradarūpā dhenuḥ satī me mama kāmadughā abhilaṣitaphalasya dogdhrī astu bhavatu . kāmān dugdhe iti kāmadughā . 'duhaḥ kabghaśca' (pā 3,2,70) iti kabghatve .
iti caturtha sūktam .
Linked texts (1)
- Aṅgirasī — Sanskrit