Pramāṇa · Search · About · API

Atharvaveda 6.11: sūktaṃ 6.011

Atharvaveda 6.11

Language
Sanskrit

sūktaṃ 6.011

6.11.p1

ta

6.11.1

śamīmaśvattha ārūḍhastatra puṃsuvanaṃ kṛtam .
tadvai putrasya vedanaṃ tatstrīṣvā bharāmasi ..1..

6.11.2

puṃsi vai reto bhavati tatstriyāmanu ṣicyate .
tadvai putrasya vedanaṃ tatprajāpatirabravīt..2..

6.11.3

prajāpatiranumatiḥ sinīvālyacīkḷpat.
straiṣūyamanyatra dadhatpumāṃsamu dadhadiha ..3..

6.11.3_2

dvitīye'nuvāke pañca sūktāni . tatra 'śamīmaśvatthaḥ' iti prathamaṃ sūktam . tatra ādyena tṛcena puṃsavanakarmaṇi śamīgarbhāśvatthāgniṃ madhumanthe prakṣipya abhimantrya striyaṃ pāyayet .
tathā tasminneva karmaṇi tathāvidhamevāgniṃ kṛṣṇorṇayā veṣṭayitvā anena tṛcena saṃpātya abhimantrya striyā badhnīyāt .
āha ca kauśikaḥ . “'śamīmaśvatthaḥ' (a 6,11,1) iti mantrokte agniṃ mathitvā puṃsyāḥ sarpiṣi paijvamiva . madhumanthe pāyayati . kṛṣṇorṇābhiḥ pariveṣṭya badhnāti " (kausū 35,8-10) iti .
'pari dyāmiva' (a 6,12) iti tṛcena sarpaviṣabhaiṣajyakarmaṇi madhukrīḍam abhimantrya viṣāvṛtaṃ pāyayet .
tathā tasminneva karmaṇi anena tṛcena 'brāhmaṇo jajñe' (a 4,6) iti sūktoktajapācamanādīni karmāṇi kuryāt .
" 'pari dyāmiva' (a 6,21) iti madhu śībhaṃ pāyayati . japādīṃśca” (kausū 29, 28,29) iti kauśikasūtram .

6.11.3_3

śamīma̭śva॒ttha ārṷ̄ḍha॒statra̭ pu॒ṃsuva̭naṃ kṛ॒tam.
tadvai pu॒trasya॒ veda̭na॒ṃ tatstrī॒ṣvā bha̭rāmasi ..1..
śamīm . aśvatthaḥ . ā'rūḍhaḥ . tatra . pum'suvanam . kṛtam.
tat . vai . putrasya . vedanam . tat . strīṣu . ā . bharāmasi .. 1..

6.11.3_4

śamīm etatsaṃjñaṃ vṛkṣam aśvatthaḥ aśvatthākhyo vṛkṣa ārūḍhaḥ adhirūḍhaḥ . agnidāhaśamanaheturvṛkṣaḥ śamī . 'prajāpatiragnimasṛjata . so'bibhet pra mā dhakṣyatīti . taṃ śamyāśamayat . tacchamyai śamitvam' (taibrā 1,1,3,11,12) iti . sa ca agniḥ aśvo bhūtvā yasmin vṛkṣe purā saṃvatsaram avātsīt sa vṛkṣaḥ aśvatthaḥ . 'supi sthaḥ' (pā 3,2,4) iti aśvaśabdopapadāt tiṣṭhateḥ kapratyayaḥ . pṛṣodarādiḥ. śrūyate hi - 'agnirdevebhyo nilāyata . aśvo rūpaṃ kṛtvā. so'śvatthe saṃvatsaram atiṣṭhat . tad aśvatthasyāśvatthatvam' (taibrā 1,1,3,9) iti . tad ayamarthaḥ . śamī strī . aśvatthaḥ pumān . sa ca agnilakṣaṇaṃ putram utpādayituṃ tām adhirūḍhaḥ . tasyā upari utpanna ityarthaḥ . īdṛśād aśvatthād agnimanthanārtham araṇyorāharaṇam . tathā ca śrutam - 'śamīgarbhād agniṃ manthati . eṣā vā agneryajñiyā tanūḥ. tāmevāsmai janayati' (taibrā 1,1,9,1) iti . tatra tādṛśe aśvatthe puṃsavanam pumān sūyate yena karmaṇā tat puṃsavanam tat kṛtam anuṣṭhitam . tad vai tat khalu putrasya vedanam lambhakaṃ tat putrajanananimittaṃ karma strīṣu ā bharāmasi āharāmaḥ saṃpādayāmaḥ . 'idanto masi' (pā 7,1,46 ) iti .
pu॒ṃsi vai reto̭ bhavati॒ tatstri॒yāmanṷ ṣicyate.
tadvai pu॒trasya॒ veda̭na॒ṃ tatpra॒jāpa̭tirabravīt ..2..
puṃsi . vai . retaḥ . bhavati . tat . striyām . anu . sicyate .
tat . vai . putrasya . vedanam . tat . prajā'patiḥ . abravīt ..2..

6.11.3_5

puṃsi vai puruṣe khalu prathamaṃ bījabhūtaṃ retaḥ āśritaṃ bhavati . tat garbhādhānakarmaṇā striyām anu sicyate garbhāśaye prakṣipyate . tat vai khalu niṣiktaṃ retaḥ putrasya vedanam utpatsyamānasya putrasya lambhakam . 'puruṣe ha vā ayamādito garbho bhavati' (aiā 2,5,1) ityādikamaitareyakamatra draṣṭavyam . tad etat puṃsavanaṃ karma prajāpatiḥ prajānāṃ sraṣṭā abravīt . putrajananopāyatvena loke prakāśitavān ityarthaḥ.
pra॒jāpa̭ti॒ranṷmatiḥ sinīvā॒lya̭cīkḻṛpat.
straiṣṷ̄yama॒nyatra॒ dadha॒tpumā̭ṃsamu dadhadi॒ha ..3..
prajā'pa̭tiḥ . anu'matiḥ . sinīvālī . acīklṛpat .
straisūyam . anyatra . dadhat . pumāṃsam . ūṃ iti . dadhat . iha .. 3 ..

6.11.3_6

prajāpatiḥ saṃvatsarātmakaḥ anumatiḥ paurṇamāsīdevatā sinīvālī amāvāsyādevatā ca niṣiktaṃ garbhāśayasthaṃ retaḥ acīklṛpat hastapādādyavayavakalpanayā samartham akārṣīt . kṛpū sāmarthye ityasmāt luṅi rūpam . kiṃ kurvan . strai sūyam strīprasavasaṃbandhi nimittam anyatra asmatto vyatirikte sthāne dadhat sthāpayan iha asmāsu pumāṃsamu pumapatyameva dadhat kurvan . saṃvatsarakālāvasāne samartham akārṣīd ityarthaḥ.