Atharvaveda 6.83: sūktaṃ 6.083

Atharvaveda 6.83

Language: Sanskrit

sūktaṃ 6.083

6.83.1

apacitaḥ pra patata suparṇo vasateriva .
sūryaḥ kṛṇotu bheṣajaṃ candramā vo'pocchatu ..1..

6.83.2

enyekā śyenyekā kṛṣṇaikā rohiṇī dve .
sarvāsāmagrabhaṃ nāmāvīraghnīrapetana ..2..

6.83.3

asūtikā rāmāyaṇyapacitpra patiṣyati .
glauritaḥ pra patiṣyati sa galunto naśiṣyati ..3..

6.83.4

vīhi svāmāhutiṃ juṣāṇo manasā svāhā manasā yadidaṃ juhomi ..4..

navame'nuvāke pañca sūktāni . 'apacitaḥ' iti prathamaṃ sūktam . tatra 'apacitaḥ' iti tṛcena gaṇḍamālābhaiṣajyakarmaṇi śaṅkhaṃ ghṛṣṭvā abhimantrya śunakalālāṃ vā abhimantrya gaṇḍamālāṃ pralimpet .
tathā tatraiva karmaṇi anena tṛcena jalūkāṃ gṛhagodhikāṃ vā abhimantrya rudhiramokṣārthaṃ gaṇḍamālāsthāne saṃśleṣayet ..

6.83.4_2

tathā tatraiva karmaṇi saindhavalavaṇaṃ cūrṇayitvā abhimanya gaṇḍamālāyāṃ vikīrya tūṣṇīṃ niṣṭhīvet.
sūtritaṃ hi-'apacitaḥ' (a 6,83 ), 'ā susrasaḥ' ( a 7,80) iti kiṃstyādīni lohitalavaṇaṃ saṃkṣudya abhiniṣṭhīvati ( kausū 31,16,17 ) iti .
tatraiva karmaṇi 'glauritaḥ pra patiṣyati' (3) ityardharcaṃ japan gomūtreṇa gaṇḍaṃ mardayet prakṣālayed vā.
tathā anenaiva dantamalam abhimantrya gaṇḍamālāṃ pralimpet . “glauḥ' ityardharcena" ( kausū 31,20 ) iti sūtrāt ..

6.83.4_3

vīhi svām' iti caturṛcena' catuṣpādgaṇḍabhaiṣajyārthaṃ śāntyudakam abhimantrya vraṇaṃ prokṣet.
tathā tasminneva karmaṇi anena caturṛcena ājyaṃ hutvā manasā saṃkalpya vraṇe saṃpātān ānayet.
sūtritaṃ hi - vīhi svām ityajñātāruḥ śāntyudakena saṃprokṣya manasā saṃpātavatā (kausū 31,21) iti.
apa̭cita॒ḥ pra pa̭tata supa॒rṇo va̭sa॒teri̭va.

6.83.4_4

sūrya̭ḥ kṛ॒ṇotṷ bheṣa॒jaṃ ca॒ndramā॒ vo 'po̭chatu ..1..

6.83.4_5

apa'citaḥ . pra . patata . su'parṇaḥ . vasateḥ 'iva .
sūryaḥ . kṛṇotu . bheṣajam . candramāḥ . vaḥ . apa . ucchatu .. 1..

6.83.4_6

he apacitaḥ doṣavaśād apāk cīyamānāḥ galādārabhya adhastāt prasṛtā gaṇḍamālāḥ pra patata asmāt śarīrāt prakarṣeṇa nirgacchata . tatra dṛṣṭāntaḥ-- suparṇa iti . suparṇaḥ śobhanapatanaḥ śyenaḥ vasateriva āvāsasthānād nīḍād yathā śīghraṃ prapatati tathā puruṣasya gaṇḍasyādhastātpradeśam āśu visṛjya dhāvatetyarthaḥ. apacita iti . apapūrvāccinoteḥ karmaṇi kvip . he apacitaḥ vaḥ yuṣmākaṃ bheṣajam cikitsanaṃ sūryaḥ sarvasya preraka ādityaḥ kṛṇotu karotu . candramāḥ amṛtamayaścandro vaḥ yuṣmān apocchatu apavāsayatu . apavarjayatvityarthaḥ . uchī vivāse .
enyekā॒ śyenyekā̭ kṛ॒ṣṇaikā॒ rohi̭ṇī॒ dve.
sarvā̭sā॒magra̭bha॒ṃ nāmāvī̭raghnī॒rapḙtana ..2..

6.83.4_7

enī . ekā. śyenī . ekā . kṛṣṇā . ekā . rohiṇī iti . dve iti .
sarvāsām . agrabham . nāma . avīra'ghnīḥ . apa . itana ..2..

6.83.4_8

anayā apacitprabhedānāṃ nāmagrahaṇena tāsāmapagamanaṃ prārthyate-- ekā gaṇḍamālā enī etavarṇā . īṣadraktamiśraśvetaḥ etavarṇaḥ . ekā aparā śyenī śyetavarṇā . atyantaśubhretyarthaḥ . etaśyetaśabdābhyāṃ 'varṇādanudāttāttopadhātto naḥ' (pā 4,1,39) iti ṅīp takārasya ca nakāraḥ . ekā anyā gaṇḍamālā kṛṣṇā kṛṣṇavarṇā . anye dve gaṇḍamāle rohiṇī rohiṇyau lohitavarṇe . rohitaśabdāt pūrvavad ṅīmnakārau . vātapittaśleṣmavaśād varṇanānātvād etāsāṃ nānātvam . sarvāsām apacitām . udīritavarṇavyatirekābhāvāt . nāma prītikaraṃ nāmadheyam aham agrabham agrahīṣam uccārayāmi . chāndasaśclerluk . 'hṛgrahorbhaḥ' (pāvā 8,2,32) iti bhatvam . he apacitaḥ yūyam asmānnāmagrahaṇāt prītāḥ satyaḥ avīraghnīḥ vīram imaṃ puruṣaṃ gaṇḍamālāgrastam ahantryaḥ apetana apagacchata . eterloṭi 'taptanaptanathanāśca' (pā 7,1,45) iti tasya tanādeśaḥ . avīraghnīriti . vīraśabdopapadāt hanteḥ 'bahulaṃ chandasi' (pā 3,2,88 ) iti kvip . 'ṛnnebhyo ṅīp' (pā 4,1,5) iti ṅīp . 'allopo'naḥ' (pā 6,4,134 ) iti akāralopaḥ. 'vā cchandasi' (pā 6,1,106) iti pūrvasavarṇadīrghatvam .
a॒sūti̭kā rāmāya॒ṇya̭pa॒citpra pa̭tiṣyati.
glauri॒taḥ pra pa̭tiṣyati॒ sa ga̭lu॒nto na̭śiṣyati ..3..

6.83.4_9

asūtikā . rāmāyaṇī . apa'cit . pra. patiṣyati .
glauḥ . itaḥ . pra . patiṣyati . saḥ . galuntaḥ . naśiṣyati .. 3 ..

6.83.4_10

asūtikā pūyasrāvam ajanayantī . ciraparipāketyarthaḥ. rāmāyaṇī ramate āsu prāṇavāyuriti rāmā nāḍyaḥ tā ayanaṃ pradhāvanamārgo yasyāḥ sā rāmāyaṇī nāḍī. vraṇātmiketyarthaḥ. evaṃbhūtā apacit pra patiṣyati asmāt śarīrāt pragatā anyatra gamiṣyati . mantrasāmarthyād ityarthaḥ . glauḥ vraṇajanito harṣakṣayaḥ itaḥ asmād aṅgāt pra patiṣyati vyādhyapagame tajjanitaduḥkhānubhavo'pi prakarṣeṇa nirgamiṣyatītyarthaḥ . yadvā glauścandramāḥ itaḥ asmād gomūtrajalāvasekād apacitaṃ pra patiṣyati . patiratra antarṇītaṇyarthaḥ. pragamayiṣyati . candramā vo'pocchatu ityukta evārtho'nūdyate . sa candramāḥ galuntaḥ gaṇḍamālodbhavavikāreṇa tatra tatra hastapādādisaṃdhiṣu udbhūtān gaḍūn tasyati upakṣapayatīti gaḍuntaḥ . tasu upakṣaye . asmād auṇādikaḥ kvip . nakāropajanaśchāndasaḥ . na śiṣyati nāvaśeṣayati . sarvavraṇavikāraṃ nivartayatītyarthaḥ .
vī॒hi svāmāhṷtiṃ juṣā॒no mana̭sā॒ svāhā॒ mana̭sā॒ yadi॒daṃ ju॒homi̭ ..4..

6.83.4_11

vīhi . svām . ā'hutim . juṣāṇaḥ . manasā . svāhā . manasā . yat . idam . juhomi ..4..

6.83.4_12

he vraṇarogābhimānin deva tvaṃ svām svakīyām āhutiṃ manasā juṣāṇaḥ sevamāno vīhi bhakṣaya . svāhā svāhutam idaṃ havirastu ahamapi manasā eva yad idaṃ haviḥ juhomi .