Atharvaveda 7.90: sūktaṃ 7.090(7.85)

Atharvaveda 7.90

Language: Sanskrit

sūktaṃ 7.090(7.85)

7.90.1

tyamū ṣu vājinaṃ devajūtaṃ sahovānaṃ tarutāraṃ rathānām .
ariṣṭanemiṃ pṛtanājimāśuṃ svastaye tārkṣyamihā huvema ..1..

tyamū॒ ṣu vā॒jina̭ṃ de॒vajṷ̄ta॒ṃ saho̭vānaṃ taru॒tāra॒ṃ rathā̭nām.
ari̭ṣṭanemiṃ pṛtanā॒jimā॒śuṃ sva॒staye॒ tārkṣya̭mi॒hā hṷvema ..1..
tyam . ūṃ iti . su . vājinam . deva'jūtam . sahaḥ'vānam . tarutāram . rathānām ..
ariṣṭa'nemim . pṛtanā'jim . āśum . sva॒staye . tārkṣyam . iha . ā . huvema .. 1..

7.90.1_2

tyamu taṃ prasiddhameva tārkṣyam tṛkṣaputraṃ suparṇam . tṛkṣaśabdo gargādiṣu paṭhyate (?). iha asmin karmaṇi svastaye kṣemāya su suṣṭhu ā huvema āhvayema . 'bahulaṃ chandasi' (pā 6,1,34) iti hvayateḥ saṃprasāraṇam . 'liṅayāśiṣyaṅ' (pā 3,1,86 ). yadvā prārthanāyāṃ liṅi vyatyayena śaḥ . kīdṛśam . vājinam annavantaṃ balavantaṃ vā devajūtam devaiḥ somāharaṇāya preritam . ju iti gatyarthaḥ sautro dhātuḥ . asmāt karmaṇi niṣṭhā . 'tṛtīyā karmaṇi' (pā 6,2,48) iti pūrvapadaprakṛtisvaratvam . yadvā devaiḥ prīyamāṇaṃ tarpyamāṇam . yad āha yāskaḥ - 'jūtirgatiḥ prītirvā devajūtaṃ devagataṃ devaprītaṃ vā' (ni 10,28 ) iti . sahovānam sahasvantaṃ balavantam abhibhavanaśaktimantaṃ vā . 'chandasīvanipau' ( pāvā 5,2,109) iti vanip . ata eva rathānām anyadīyānāṃ tarutāram saṃgrāme tarītāram . yadvā raṃhaṇaśīlā ime lokā rathāḥ . teṣāṃ somāharaṇasamaye śīghraṃ tarītāram . śrūyate hi - ‘eṣa hīmām̐llokāntsadyastarati' (aibrā 4,20) iti . taratestṛci 'grasitaskabhita' (pā 7,2,34) ityādisūtre uḍāgamo nipātyate . ariṣṭanemim . nemiśabdena tadvān ratho lakṣyate . ahiṃsitaratham . yadvā nemiḥ namanaśīlam āyudham atiraskṛtāyudham . atha vā upacārājjanake janyaśabdaḥ . ariṣṭanemermama ṛṣerjanakam . pṛtanājam pṛtanānāṃ śatrusenānāṃ prājitāraṃ pragamayitāraṃ jetāraṃ vā. aja gatikṣepaṇayoḥ . asmāt kvip . 'valādāvārdhadhātuke vikalpa iṣyate' (pākā 2,4,56) iti vacanād vībhāvābhāvaḥ . jayatervā ḍapratyayaḥ . āśuṃ śīghragāminam .
ariṣṭanemyupari ṭippaṇī

7.90.1_3

tārkṣyopari paurāṇikasaṃdarbhāḥ

7.90.1_4

tārkṣyopari ṭippaṇī

7.90.1_5

tārkṣyopari śodhalekhaḥ pṛṣṭha 138

7.90.1_6

tyamūṣu -- tyaṃ ūm̐ su. ḍā. phatahasiṃhānusāreṇa vede oṃkārasya dau rūpau staḥ - o su evaṃ mo su. o su sṛjanātmakaḥ asti, mo su saṃhārakaḥ.
sahāvānaṃ tarutāraṃ rathānām -- bhaviṣyapurāṇe 3.3.1.27 ullekhaḥ asti yat kaliyuge sahadevasya janma devasiṃharūpe bhavati. ayaṃ saṃketamasti yat yadā sahasaṃjñakasya balasya vikṛtiḥ bhavati, tadā tat siṃharūpe prakaṭayati.
asmāt sūktāt pūrvatanaṃ sūktaṃ api draṣṭavyamasti. bhāgavatapurāṇānusāreṇa 6.6.22 tārkṣyasya/kaśyapasya catvāryaḥ bhāryāḥ santi - vinatā, kadrū, pataṅgī evaṃ śalabhā. pataṅgībhāryātaḥ patagānāṃ sṛṣṭiḥ bhavati.