Madhavanukramani 19
Mādhavānukramaṇī 19
- Language
- Sanskrit
19.1
iti
indra tvā vṛṣabhaṃ vayaṃ vyācikhyāsati mādhavaḥ
nipāteṣveva keṣāñcidvṛttibhedampradarśayan
nipātā ye vikalpārthā ye samuccayavācinaḥ
ye vā vinigrahārthīyā upamārthāśca ye tathā
19.2
sarve te na prayujyanta ṛkpādādiṣviti sthitiḥ
iva devadatta iti na hi loke prayujyate
19.3
vā devadatta iti vā tathā vede ca dṛśyatām
nanvevakārasadṛśa okāro darśanāttathā
19.4
sa dṛśyate ca pādādāvulokamagne kuṇavaḥ
o lokakṛtnumīmahe o lokakṛtnumadvivaḥ
19.5
o loko yaste advivaste catvāra udāhṛtāḥ
nāmī vinigrahārthīyā na dveṣtvasti vinigrahaḥ
19.6
pūraṇatvaśca naiteṣānnyādau santi pūraṇāḥ
o loka uttamo loka iti vaktuṃ na yujyate
19.7
śākalyo hyavagṛhṇīyāttadā nomiti darśayet
athāpyuttamaparyāyaṃ lokātmākaparyupasthitam
19.8
manyāmahe kāndiśīkāstatra vṛddheṣu nirṇayaḥ
upamārthaśca nanvādau yathāśabdaḥ prayujyate
19.9
tathā tadastu somapā yathā ta omasīṣṭaye
prakāravacanaḥ so'yaṃ laukikāśca prayuñjate
19.10
yena prakāreṇa kṛtantenāsmākaṅkarotviti
iva devadattena kṛtam na tu dṛṣṭantathā kacit
19.11
tasmādyathaivau bhinnārthāviti sūkṣmekṣikāparāḥ
prayujyate yathāśabde kriyāpadamapekṣitam
19.12
uccamasītyādikaścaivāmivayoge prayujyate
bahuṣvartheṣu dṛṣṭo nañniṣedhe'tha samuccaye
19.13
sampratyartha ivārthe ca pūraṇe'pi ca dṛśyate
prayujyate na vākyādāvupamārtha iti sthitiḥ
19.14
upamāyānniṣedhe ca dṛśyante bahavo nañaḥ
tathā samuccayārthīyā agnimuṣānna jarate
19.15
tasminsākanniśatā na hotā manuṣyo na dakṣaḥ
agne na citre aruṣi sampratyarthannavaṃ viduḥ
19.16
asmai bhīmāya ca tathā santi cānye'pi tādṛśāḥ
vipāñjyotīṃṣi vibhrante nakārastatra pūraṇaḥ
19.17
pādādau na prayujyante hismacetsvaddhacaitavaḥ
kāraṇantatra vākyādāvarthasyaiṣāmananvayaḥ
19.18
pādādāvapi sadbhāvaḥ pūraṇānāmapīcchati
yāsko yadāha nūnaṃ sā nūnamityeṣa pūraṇaḥ
19.19
yathā na nūnamastīti sampratitvasya vācakaḥ
tathaiva sampratyarthatvamannāpīcchanti kecana
19.20
nūśabdaḥ kṣipavacano vākyādāvapi dṛśyate
nū martto dayata iti madhye praśasyavācakaḥ
Linked texts (2)
- Ṛgvedānukramaṇī (Mādhava) — Mādhava, Sanskrit
- Ṛgvedānukramaṇī (Mādhava) — Veṅkaṭamādhava, Sanskrit