Madhavanukramani 45
Mādhavānukramaṇī 45
- Language
- Sanskrit
45.1
iti
somaḥ punāno arṣati vyācikhyāsati mādhavaḥ
avasāneṣu vaktavyamāditaḥ sampradarśayan
tatrarcāmavasānāni prāyeṇārthānurūpataḥ
avasyedantatastvala dvipadaikapadā ṛcaḥ
45.2
ardharce'vāntaraḥ kaścidvākyārthaḥ paryavasyati
bahvīṣvṛkṣu viśeṣanantañca vijānantyapāṇḍitāḥ
45.3
padayormukhyayoḥ pañcāāmeko'rthaḥ paryavasthitaḥ
triṣu cānyastatastāsu dvāvuktvā trīnatho vadet
45.4
yatrānyathāvasānaṃ syāttatrārtho'pi ca tāddaśaḥ
pura uṣṇikṣu sarvāsu pādo mukhyastathāvidhaḥ
45.5
bharadvājāyāva bhukṣata dvitā hatoriva te'dṛksamastu satyam
taccakṣurdevahitaṃ śukramuccaradbhrākṣāścinme abhipitve arāraṇuḥ
45.6
madhye'vasānantu catuṣpadāsu
tribhiḥ samastairaparaiḥ parairvā
etaṃ śaṃsantribhirādyaiḥ padaiḥ syādadhīnvatra tribhirevāparaiśca
45.7
indro madāya vāvradhe nakiṣṭaṅkamaṇā naśat
avasyetpādayoratra mukhyayoḥ kacidanyathā
45.8
nakirdevā minīmasi triṣu pādeṣvavasyati
ṣaṭpadāyāśca madhye syāddvayorvā paryavasyati
45.9
sa kṣapaḥ pariṣakhvaje niṣkaṃ vā ghā kraṇavate
nidarśanamṛcau tatra darśayāmāsa śaunakaḥ
45.10
suṣṭhumā yātamadribhirnahi vāṃ vatrayāmahe
pro ṣvasmai purorathamiti saptapadā imāḥ
45.11
eṣu mantreṣvavasyanti dvābhyāndvābhyāntataḥ param
pādeṣu triṣvavasthānaścaturtvapi ca kurvate
45.12
ṛcyasyāñchāndasā viprā nahi vāṃ vatrayāmahe
dvayoḥ paścasu vāvasyetsā pro ṣvasmai puroratham
45.13
sa hi śardho na mārutantriṣu pūrvamavasyāti
dvāvuktvā trīnatho brūyādaṣṭau pādā bhavanti te
45.14
pāde pāde samāpyante prāyeṇārthā avāntarāḥ
virodhe'kṣarataḥ pāda imamme varuṇa śrudhi
45.15
śrudhīmaṃ havaṃ varuṇa pāde mukhye samanvayaḥ
havamityasya pādāntaḥ śrudhītyatreti śaunakaḥ
45.16
agnimīḷe purohitaṃ yajñasyetyarthasaṃsthitiḥ
yadā tadodāharaṇannandrendraśca pradarśayet
45.17
yadi yajñasya devo'gniriti tatrārtha iṣyate
pratipādamarthabhedāttadā naiṣā nidarśanam
45.18
athāpyarthaḥ svabhāvena na pādeṣu vyavasthāti
ṛtena mitrāvaruṇau vidyāttatra nidarśanam
45.19
sambodhanāccudāttatvamiha prāptanna dṛśyate
ṛtādyadhapade tasmādavirāmaḥ pratīyate
45.26
idamantāvasargāntavyamavadhānavivarjitaḥ
yāvanti śaknuyādvaktumaprāṇanneva mānavaḥ
45.21
tāvaddhirakṣarairarthaḥ prāyeṇa pratipādyate
gāyatryādijagatyantamaprāṇanneva bhāṣate
45.22
arthāpyatijagatyādimuccārayati mānavaḥ
avadhānaparo'prāṇansannakaścaturuttaram
45.23
mahatā praṇidhānena yatnena mahatāpi ca
uttamaṃ sannakamprāhurutkṛlyantamiti sthitiḥ
45.24
laukikārthasvabhāvena sannakānāṃ yathākramam
vaide bhūyānprayogo'bhūdalpo'thālpataro'pi ca
Linked texts (2)
- Ṛgvedānukramaṇī (Mādhava) — Mādhava, Sanskrit
- Ṛgvedānukramaṇī (Mādhava) — Veṅkaṭamādhava, Sanskrit