Pramāṇa · Search · About · API

Rigveda 3

Ṛgvedabhāṣya (Udgītha) 3

Language
Sanskrit

3.1

svasti no di0-svasti avināśaṃ asmabhyandivassakāśāt | pṛthivyāśca | dyupṛthivyantarikṣanivāsibhyassakāśādityarthaḥ | kīdṛśaṃ svasti ucyate | viśvāyuḥ sarvānnaসহিতṃ | he agne deva dhehi | kimarthaṃ yajathāya devayāgārthaṃ | sarvopadravarahitāssarvānnayuktāśca santastathāsmān kurviti vākyārthaḥ| kiñca sacemahi sevemahi ārādhayema tvāṃ sadetyetadāśāsmahe vayaṃ | kena | urubhiḥ bahubhiḥ | śaṃsaiḥ stutibhiḥ | etajjñātvā he dasma tava svabhūtaiḥ prajñānai ruruṣya rakṣa pālanopāyaparijñānai ruruṣya rakṣa no'smān |

3.2

imā agne0- he agne imā matayaḥ stutayaḥ | tubhyantvadarthaṃ jātāḥ [ asma ] dādistotṛmukhādutpannāḥ | uccaritā ityarthaḥ | gobhiraśvaiśca sahitaṃ rādhaḥ dhanaṃ hiraṇyādikamabhigṛṇanti | abhiṣṭuvanti | aho śobhanamasmadanurūpamiti praśaṃsanti | kadā ucyate | yadā yasmin kāle | te tava | svakaṃ bhogaṃ bhogārhandhanaṃ martto'smadādiko manuṣyo'nvānaṭ tvatto dānānantaraṃ prāpnoti labhate tadetyarthaḥ | etad jñātvā he vaso praśasyavasumanvāsavasubhūta vā svena tejasā sarvaisyācchādayitarvā | sujāta sujanman śobhanakarmārthamutpanna vā | dadhānaḥ asmabhyandaddhanaṃ matibhiḥ stutibhistvayā dattandhanaṃ sthāpayeti śeṣaḥ | asmatstutyanurūpamasmabhyandhanaṃ dehītyabhiprāyaḥ |

3.3

agniṃ manye0-agnimanmanye jāne'haṃ | pitaraṃ tat kāryakartṛtvāditi uttaratrāpyayameva nyāyaḥ | agnimevāpiśca jñātiṃ | atroktavyatiriktāmmātrādikā mmanye | agnimeva bhrātarañca manye | sadamit sadaiva | sarvakālamevā visaṃvādinaṃ sakhāyañca manye | agneragneḥ svabhūta manīkammukhamāhavanīyākhyaṃ | bṛhato mahataḥ anantaguṇasya | saparyaṃ paricarāmyabhipretārthasiddhaye stutibhirhavirbhiścārādhayāmi | kimiva divi śuklaṃ yajñaṃ mametaddivisthaṃ śukraṃ śociṣmaddīptimadyajātaṃ yaṣṭavyaṃ maṇḍalaṃ sūryasya saṃbandhi yathābhipretārthasiddhaye kaścidārādhayetyevam |

3.4

sidhrā agne0-he agne sidhrāḥ siddhā niṣpannā dhiyaḥ prajñā kāryāstu | asme asmākaṃ saṃbandhinyaḥ | sanutrīḥ saṃbhaktayastava tvadarthamasmābhiḥ stutayaḥ kṛtā iti jñāpitamityabhiprāyaḥ | yammāntrāyase pālayasi karmavaiguṇyāt | yasya mama karma saguṇaṃ karoṣītyarthaḥ | dama ā yajñagṛhe maryādayāvāsthitaḥ | nityahotā satataṃ homakārī devānāmāhvātā vāsan | so'hantava prasādā[t]tvat sāyujyaṃ gatassan | ṛtāvā yajñavān satyavānudakavān vā syāmiti śeṣaḥ | rohidaśvo rohitsaṃjñakāśvāvāṃśca syāṃ | purukṣurvarddhānnaśca bahustutiśabdaśca vā syāṃ | kiñca | dyubhiḥ dīptaiḥ|
ahabhiḥ ahobhiḥ sāmarthyāt katipayairapi | asmai mahyaṃ | vāmaṃ vananīyaṃ phalandṛṣṭamadṛṣṭaṃ vā'stu |

3.5

dyubhirhitaṃ0-yattadoraddhyāhāraḥ kriyate pūrvottarayormantrayoḥ| yantvāmagniṃ hitammitramiva prayogaṃ hitakāriṇaṃ snigdhamiva sarvakāryeṣu prayoktavyaṃ | pratnaṃ purāṇaṃ ṛtvijaṃ | agnivai devānāṃ hotāsīditi vacanāt | athavā ṛtāvṛtau devānāṃ yaṣṭāraṃ | adhvarasya yajñasya | jāraṃ jarayitāraṃ parisamāpayitāraṃ | bāhubhyāmāyavo manuṣyā ṛtvigyajamānā'hobhiśca divaseṣvityarthaḥ | vikṣu viśo manuṣyāstadākāreṣu deveṣvityarthaḥ | hotāraṃ āhvātāraṃ | ni āsādayanto niyamena sāditavantaśca devānāṃ yāgārthamāhvātārannirūpitavantaścetyarthaḥ |

3.6

svayaṃ yaja0-sa tvaṃ he devāgne ātmanaiva yajasva | divi dīptimati vedisthāne sthitāndevānmānuṣahotrā ? devayāgamākārṣīḥ | yataste tad saṃbandhi devayāgakarma kiṃ kṛṇavat karoti | pākaḥ paktavyaprajñaḥ| apracetāḥ aprajñāno mānuṣo hotā tvayānadhiṣṭhito na kiñcidapi jānātītyarthaḥ | kiñca yathā yena prakāreṇāyajaḥ yajasī tvandeva ṛtubhiḥ ṛtudevatābhiḥ saha yāgākālairvā | devān eva evaṃ yajasva | tanvaṃ svamātmānamityarthaḥ | he sujāta śobhana janman śobhana devayāgakarmārthamutpanna vā |

3.7

bhavā no a0-he agne naḥ asmākaṃ | avitā bhava dṛṣṭabhayebhyo rakṣitā bhūyāstvaṃ | uta api ca | gopāḥ adṛṣṭabhayebhyo gopāyitā bhūyāḥ bhava | vayaskṛt vayasātra jīvitaṃ vakṣyate| jīvitasya ca samagrasya kartā bhūyāḥ|
uta no vayodhāḥ vayaso'nnasya ca dātā bhūyāḥ| rāsva ca dehi ca| devebhyo naḥ asmākaṃ svabhūtāṃ| havyadātiṃ haviṣo dattiṃ| he sumahā suṣṭhu mahat su pūjayā | trāsva pālaya| utāpi naḥ asmākaṃ svabhūtāstanvaḥ śarīrāṇi| aprayucchan apramādyan ||
uttaraṃ sūktaṃ praketuneti navarcantvāṣṭrastriśirā dadarśa| asyādyābhiṣṣaḍbhi ṛgbhiragnintuṣṭāva| ātmanastrāṇārthamantyena tṛcenendramabhituṣṭāva| svaptānte ? kila abhavatsa hi devānāṃ purodhāḥ priyakāmyayā asurāṇāṃ svasuḥ putrastriśirā viśvarūpadhṛk tasmai dadarśa| prahintvindro deveṣu vibudhaissruraiḥ so'sya vajreṇa tānyāśu śirāṃsi trīṇi cicchide| tasya yat somapānantu mukhaṃ so'bhūt kāpiñjalaḥ kalaviṃkassurāpānamannādantittiro'bhavat | taṃ vāgabhyavadattīvrā brahmahāsi śatakrato prapannaṃ hatavān yastvaṃ viśvarūpaṃ parāṅmukhaṃ tamabhyaṣiñcat sūktena ṛṣirapa iti svayaṃ sindhudvīpo'panutyarthantasyāślīlasya pāpmanām |

Linked texts (1)