Rigveda 8
Ṛgvedabhāṣya (Udgītha) 8
- Language
- Sanskrit
8.1
ha śabdo'tra pādapūraṇaḥ | dyāvākṣāmā dyāvākṣāme dyāvāpṛthivyau | prathame piṇḍādhārāṇḍakapālābhimānitvasṛṣṭau pūrvajāte ityarthaḥ | pradhāne vā | ṛtena tannivāsinā devajanena saṃhetyarthaḥ | abhiśrāve mukhyena śrūyata ityabhiśrāvastatra | bhavataḥ | loḍarthe'tra laṭ | sāmīpyalakṣaṇā ce | saptamyeṣām ? gāyāṃ ? gāvaścarantīti | yathāvhāna samanāsmad dharmmāpriyetāmityarthaḥ | kīdṛśyau dyāvāpṛthivyau | satyavācā satyavācau avitathavacane satyavādinyāvityarthaḥ | kadā abhiśrāve bhavataḥ | ucyate | devo'gniḥ | yat yadā | martān manuṣyān | yajathāya devayāgāya | kṛṇvan kurvan prerayan | sīdat niṣīdati vedyāṃ | hotā devānāmāhvātā | pratyaṅ devān pratyañcitāhvānārthe | svamātmīyaṃ | asuṃ prāṇajvālālakṣaṇaṃ sarvārthadarśanalakṣaṇaṃ | yan prāptavāṃśca | tadā prāpte asmadyāgakāla devāndyāvāpṛthivī pramukhānagnirāhvayatītyarthaḥ ||
8.2
yastvaṃ devaḥ | devān | paribhūḥ devānāṃ parigrahītā vāhvānahavi-
nnayanadvāreṇa sa tvaṃ | ṛtena yajñena saha | vaha prāpaya | naḥ asmākaṃ | havyaṃ haviḥ | prathamaḥ yāgasādhanānāṃ pūrvaḥ pradhāno vā | cikitvān jñātavāṃśca | dhūmaketuḥ dhūmasya karttā ca dhūmapatāko vā dhūmajñānopāyaśca | samidhā samindhanena sandīpanena | bhrāṛjīkaḥ | ṛjukadīptiḥ | ūrdhvajvalana ityarthaḥ | mandraḥ stutyaśca | hotā āhyātā ca devānāṃ | nityo dhruvaḥ | vācā | yajīyān atiśayena yaṣṭā ca ||
8.3
yadi yadyapi | goḥ pṛthivyāḥ| ataḥ asyāssakāśāt | jātāsaḥ jātā utpannāḥ | asyāṃ pṛthivyāṃ bhavāḥ pṛthivīlokanivāsino yajamānā ityarthaḥ | dhārayante haviṣā sthitiṃ kurvanto bibhūti? | urvī dyāvāpṛthivyau sakalajagatasthitiṃ kurvantītyarthaḥ | tathāpi svāvṛk svāvarjanaṃ havirādhāratvāt saṃskṛtṛtvāt ne[tṛ]tvācca svadattirevetyarthaḥ | devasya tavāgneḥ | amṛtaṃ devānnāṃ [nnaṃ] havirityarthaḥ | haviṣā tvameva jagat puṣṇa nānyaḥ kaścidityarthaḥ | sarve devā vṛṣṭidvāreṇa pradānadvāreṇa puṣṇantīti cet nayataḥ | viśvedevā anu guḥ | aṃga bhāvārthamanugacchanti | tat tadā | ke saṃbandhi tvat pradānakartṛkamityarthaḥ | yajuḥ yajñaṃ | duhe dogdhi prakṣaranti | yat yadā vā | enī etavarṇā śuddhasvarūpa[r] vā āhuti stutiśca tvayi hutā kṛtā ca satī | divyaṃ di ? | ghṛ kṣaraṇadīptyoḥ | kṣarati dīptaṃ vā ādityamaṇḍale paratvāmityarthaḥ ? | vāḥ vāri vṛṣṭyudakaṃ atastvameva saṃskārāhutyādhārādidvāreṇa jagatasthitiṃ karoṣītyarthaḥ ||
8.4
he agne| vardhāya prajvala protsarpayetyarthaḥ | apaḥ karma agninā karmāṇi protsarpite'gniprasādena cābhyanujñāte ca | arcāmi | ṛca stutau | stema | vāṃ yuvāṃ | he ghṛtasnū | vṛṣṭyudakasya prasavitryau | dyāvābhūmī dyāvāpṛthivyau | etajjñātvā me mama stutiriti śeṣaḥ | śṛṇutaṃ he rodasī dyāvāpṛthivyau | kasmādevaṃ bravīmi | yat yasmāt | ahā aharitya[sya] sāmarthyādahorātrasādhyaṃ karmocyate | saptamyekavacanasya vā[ajā]deśaḥ | ahani ahorātrasādhye karmaṇi | agninā protsarpite sati| dyāvaḥ sāmarthyāt pṛthivyaśca | asunītiṃ | asuriti prajñā| tayā parisamāptinnīyata ityasunītiratra stutirucyate | tāṃ śrotuṃ | ayan gacchanti | ata evaṃ bravīmi| śrutvā ca stutimagniśādhye karmaṇi tadanujñānena | madhvā vṛṣṭyudakena | naḥ asmān | atra loke vā vartamānāniti śeṣaḥ | pitarā sarvasya mātāpitṛbhūte dyāvāpṛthivyau| śiśītāṃ śo tanū[karaṇe] ityasyaitadrūpaṃ | śiśīte śṛṃge † iti yathā| tanūkaraṇena cātra saṃskāro lakṣyate | snānapānācamananasyaniṣpādanādisaṃskāreṇa saṃskurutāmityarthaḥ ||
8.5
kiṃ svit | svicchabdo vitarkārthe | kiṃ vā | naḥ asmākaṃ svabhūtāni havīṃṣi stutīśca | rājā sarvasya svāmī | dīpto vāgniḥ | jagṛhe parigṛhṇīyāt | paricaraṇavaiguṇyāt | kat kiṃ vā | asyāgnervrataṃ karmaparicaraṇākhyaṃ | ati cakṛma | ati su ityabhipūjitārthe [rthe] |‡ abhipūjitaṃ |... ... ...||§
Linked texts (1)
- Ṛgvedasaṃhitā — Sanskrit