Rigveda 9
Ṛgvedabhāṣya (Udgītha) 9
- Language
- Sanskrit
9.2
iva susadṛśe | yatamāne gamanaevaṃdhāraṇādisvādhikārakamannaprayatnaṃ kṛtavatī | paraspareṇa saṃgacchamāne vā | yat yadā | aitaṃ gatavatīstho yuvāṃ havirddhānasthānaṃ prati tadā | vāṃ yuvāṃ | havirddhānaśakaṭe
dve api | pra bharan prabhavantaḥ | havirdhānaṃ pratyāhṛtavanta ityarthaḥ | manuṣyā ṛtvijaśca yajamānāḥ | devayantaḥ devān yaṣṭumicchantassantaḥ | etaj jñātvā āsīdatam niṣīdataṃ svasvasthāne tiṣṭhatamityarthaḥ | ukāraḥ padapūraṇaḥ | svamātmīyaṃ | lokaṃ sthānaṃ havirdhānagṛhākhyaṃ | vidvāne asādhāraṇatvena jānatī | asādya ca svāsusthe susthāne svāsane bhavataṃ | indave naḥ | asmākamindorthāya ||
9.3
pañca saṃkhyākāni | padāni paditṝṇi sthitihetutvena devān prati gantṝṇi | ke havīṃṣi | dhānāsomapaśupuroḷaśā[jyā]khyāni | rūpaḥ yaṣṭṝṇāṃ svargamāropayituryajñasyāṃgatatvena saṃbandhīni | anu arohaṃ yuvayo svāsanabhavanantaramārohāmi | bhavatkaraṇena karomītyarthaḥ | catuṣpadīmiti cchandasāmupalakṣaṇaṃ | caturbhiḥ pādairyuktāni triṣṭuprabhṛcchandāṃsi cetyarthaḥ | anu emi anugacchāmi | vratena prayogakarmaṇā yathākālaṃ prayunajmītyarthaḥ | akṣareṇa ca praṇavākhyena | prati mime pratigarakriyāṃ nirmime nirvartayāmi | ekāṃ [etāṃ] pratyupasthitāṃ | kiñca | ṛtasya nābhāvadhi saṃ punāmi | adhiśabdaśrutisāmarthyānnābhāviti | ṣaṣṭhyarthe saptamyeṣā | ṛtasya yajñasya pradhānāṃgatatvena hetunā nābhibhūtāyā vedyāḥ | adhi upari | saṃ punāmi śodhayāmi | daśāpavitreṇa somañca saṃskaromītyarthaḥ || kiñca |
9.4
devebhyaḥ devānāṃ | kaṃ svapuruṣaṃ | mṛtyuṃ mārayitāraṃ vināśakaṃ | avṛṇīta vṛṇīte prārthayate prayuṃkte yamaḥ | havirghādevavyatiriktaṃ [ktā] yā havirdhāraṇakriyāyāṃ pravṛttāyāḥ sate devānāṃ sthiteḥ avaśyaṃbhāvitvānna kaścidapi svapuruṣaṃ devānāṃ vināśaṃka nirūpayati yama ityarthaḥ | prajāyai prajāyāśca manu[ṣya] kāyāḥ devavyatiriktāḥ | kaṃ vā amṛtaṃ
svapuruṣamamṛtamamārakamavināśakam | avṛṇīt na vṛṇīte na prārthayate | pūrvoktenaiva prakāreṇa sarvasya sthiteravaśyaṃbhāvitvāt | kaṃ vā sva bṛhatpa[tpatiṃ] ṛṣisadṛśaṃ sarvaguṇopetamityarthaḥ | yajñamakṛṇvata kurvanti ṛtvigyajamānāḥ | kiñca | priyāṃ tanvamiṣṭaṃ śarīraṃ yamaḥ pra arirecīt | anekārthatvāt dhātūnāṃ riciratra parihārārthe draṣṭavyaḥ | preracayati pariharati | karmavaiguṇyajanitadoṣābhāvādasmākañjīvitaṃ nāpaharatītyarthaḥ || kiñcānyat—
9.5
sapta cchandāṃsi kṣaranti | stutimiti śeṣaḥ | śiśave śiśoḥ śaṃsanīyasya somasya havirdhānasya śakaṭayoḥ sukhāsanībhūtasya | marutvate marutvataḥ marudbhiṛtvibhissaptabhi stotṛbhiśca yuktasyetyarthaḥ | pitre pituḥ ṛtvijāṃ sarvasya vā janakatvāt pitṛbhūtasyetyarthaḥ | putrāsaḥ api somasya putrāsaḥ api somasya putrabhūtā va ṛtvijo'pi | avīvatan gamayanti | ṛtaṃ satyaṃ stutirūpaṃ sadguṇagrāhiṇīṃ stutiṃ kurvantītyarthaḥ | uttaro'rdharcaḥ parokṣatatvāt bhinnaṃ vākyaṃ | kiṃ bahunoktena | ubhe it | iñchabda evārthe| ubhe eva havirdhāne nānyat | asya ubhayasya devajātasya martyajātasya | rājataḥ īśāte | tadadhīnatvāddhavirdhāraṇasya haviradhīnatvāccobhayasya sthiterubhe eva havirdhāne | yatete karmānuṣṭhāne prayatnañca kurutaḥ | tadadhīnatvāddhavirdhāraṇasya haviḥ pradhānatvācca karmānuṣṭhānasya ubhayasya devajātasya martyajātasya ca | puṣyataḥ havirdhāraṇadvāreṇa puṣṭiñca kuruta ityarthaḥ ||
Linked texts (1)
- Ṛgvedasaṃhitā — Sanskrit