Pramāṇa · Search · About · API

Dashashantayah 3

Daśaśāntayaḥ 3

Language
Sanskrit

3.1

ityupakramaḥ
oṃ
oṃ śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ| śaṃ no bhavatvaryamā
śaṃ na indro bṛhaspatiḥ| śaṃ no viṣṇururukramaḥ
namo brahmaṇe| namaste vāyo| tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi
tvāmeva pratyakṣaṃ brahma vadiṣyāmi
ṛtaṃ vadiṣyāmi| satyaṃ vadiṣyāmi| tanmāmavatu
tadvaktāramavatu| avatu mām| avatu vaktāram
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ
mitrādayo hi devā naḥ santu kalyāṇakāriṇaḥ
namāmi vāyuṃ yo brahma māmaved gurumeva ca

3.2

prasādādevatānāṃ syāt kāryasiddhiḥ sukhāvahā
aprasādācca naiteṣāṃ nānāvighnābhighātataḥ

3.3

prārambhāḥ phalino yasya prasādādaphalo'nyathā
udyamo brahmaṇo'pi syāditi vedavidāṃ vacaḥ

3.4

nigrahe'nugrahe caitāḥ prabhavanti hi devatāḥ
pūrvajanmakṛtāneko - pāsanālabdhaśaktayaḥ

3.5

nanu cānādayo vedāḥ kathaṃ brūyuḥ sajanmanaḥ
maivaṃ hiraṇyagarbhādi-pāramparyamanāditaḥ

3.6

devān bhāvayatānena te devā bhāvayantu vaḥ
ityuktaṃ yajñaviṣaye, pūjanādau ca tatsamam

3.7

yadvā sahāyakāḥ syuste lakṣyamārgāvalambinām
lakṣyeppūnāṃ kviciccaite mārgadarśanakāriṇaḥ

3.8

śrīrāmadarśanādhvānaṃ tulasīdāsasaṃjñine
prasanno darśayāmāsa piśāco'pi purā mahān

3.9

dadhuriṣṭaṃ kacit sākṣāt pāramparyeṇa ca kacit
prāyaḥ sarvavido devāḥ smaraṇādyabhipūjitāḥ

3.10

kecitu sāttvikā devā rājasāstāmasāḥ pare
yajante sāttvikā devānityādau tacca sūcyate

3.11

vidyādharo'psaroyakṣa – rakṣogandharvakiṃnarāḥ
piśāco guhyakaḥ siddho bhūto'mī devayonayaḥ

3.12

kiṃcitpāpavaśādete piśācādyāstu devatāḥ
ghorā bhavanti kintveṣāṃ jñānamasti hi dhūmitam

3.13

kiṃ ca devāya yajanaṃ yasmai kasmaicideva tu
parameśvaramāproti sa eva ca phalapradaḥ

3.14

ākāśāt patitaṃ toyaṃ yathā gacchati sāgaram
sarvadevanamaskāraḥ keśavaṃ prati gacchati

3.15

ye'pyanyadevatā bhaktā yajante śraddhayānvitāḥ
te'pi māmeva kaunteya yajantyavidhipūrvakam

3.16

labhate ca tataḥ kāmān mayaiva vihitān hi tān
vyāso'pyūce phalamata upapatteritīśvaraḥ

3.17

nahyupāstyādyasambandhe phaladaḥ syānmaheśvaraḥ
ataḥ sarvanamaskāro gacchatyeva maheśvaram

3.18

antavattu phalaṃ teṣāṃ śānteścāpīti cenna tat
vedāntena militvaiṣā paramārthāya kalpate

3.11-2

upāsyatāṃ nanu tadā sākṣādeva maheśvaraḥ
kasmādevānupāsīrannānārūpānmudheti cet

3.20

tanneśarūpaṃ durbodha-mupāsā'sya kathaṃ bhavet
kiṃ ca tatrāpi kurvīran vighnān nānaiva devatāḥ

3.21

duṣprasādaśca bhavati yajñādyaiḥ parameśvaraḥ
tattatkāryaniyuktāstu suprasādāśca devatāḥ

3.22

pipīlikāpanītyartha-mudyacchet ko nu tomaram
tasmād vighnādyapāstyarthaṃ śāntipāṭho hi sugrahaḥ

3.23

nṛṇāṃ gamyastvamevāsi payasāmarṇavo yathā
ityāha puṣpadanto'pi gandharvaḥ paramārthavit

3.24

vedāntena militvaivaṃ śāntipāṭho'pi suśrayaḥ
nayati brahma paramaṃ tasmādāśrīyate budhaiḥ

3.25

śāntiśrutipramāṇācca muktikāvacanādapi
liṃṅgādestatra tatraiva tattacchāntiḥ prapaṭhyate

3.26

savīryā arthabodhāt syurvyākhyeyāstata eva tāḥ
tato vayaṃ yathābuddhi vyākhyānaṃ pravitanmahe

3.27

śaṃ no mitraḥ
medanāt snehanānmitraḥ prāṇādhiṣṭhānadevatā
dinābhimāninī cāpi devatātreti bhāṣyakṛt

3.28

prāṇaḥ priyo hi sarveṣāṃ taṃ vinā ko nu jīvatu
midyate snihyate sarvairiti mitrasya mitratā

3.29

priyaṃ tathaiva ca dinaṃ sarvakāryavahatvataḥ
nidrāmātrārthato rātriḥ priyeva tamasāvṛtā

3.30

nātra mitrapadaḥ sūryaḥ yato'gre vakṣyate'ryamā
pitṛrājo'ryamā syāccennā'pratyakṣaphalatvataḥ

3.31

anye tu mitraḥ sūryo'pi aryamā pitṛdevatā
prasannāḥ pitaro yasmād rakṣanti kulasaṃbhavān

3.32

pitṛlokapatiḥ śāstreṣvaryameti nigadyate
so'smatkulādipuruṣa iti na pramimīmahe

3.33

karmaṇā pitṛlokaḥ syāttatpatiḥ karmavṛddhikṛt
ityartho'pi mumukṣūṇā - mapriyatvādupekṣitaḥ

3.34

prāṇavṛtteradhiṣṭhātā dīrghāyuṣyaprado bhavet
dīrghajīvanasaṃsiddho yato jñānāya kalpate

3.35

anekajanmasaṃsiddho nanu yāti parāṃ gatim
tatra dīrghāyuricchaiṣā vyarthā syāditi cenna tat

3.36

bhavatyalpāyuṣāṃ bodho durghaṭo'saṃkhyajanmabhiḥ
kaṣṭaṃ hi yauvanaṃ nānā-vāsanodbhavadarśanāt

3.37

dīrghāyuṣṭe yauvanānte bahuśravaṇabodhataḥ
vāsanāyāśca śaithilyādvijñānaṃ sulabhaṃ bhavet

3.38

kaṣṭaṃ ca khalu mūrkhatvaṃ kaṣṭaṃ ca khalu yauvanam
bālyaṃ ca yauvanaṃ caivaṃ kaṣṭatvānna subodhakṛt

3.39

śaiśave'bhyastavidyānāṃ yauvane viṣayaiṣiṇām
vārdhake munivṛttīnāmityādi kavirāḍapi

3.40

vāmadevādayastu syurapavādavidhā iha
vṛddhā apyeṣaṇāvantastathaiva vibudhā api

3.41

mumukṣavo'bhyāsasaśīlā labhante dīrghajīvanāḥ
paramaṃ jñānamityeta - dutsargādupalabhyate

3.42

prāṇavṛtteradhiṣṭhātṛ - devatāprārthanaṃ. tataḥ
dīrghāyuṣṭyāya śaṃ no'stvityeṣā vai yujyatetarām

3.43

kurvanneveha karmāṇi śatavarṣaṃ jijīviṣet
mānasānyapi karmāṇi dhyānādīnyāha hi śrutiḥ

3.44

prayatnād yatamānastu yogī saṃśuddhakilbiṣaḥ
anekajanmasaṃsiddhastato yāti parāṃ gatim

3.45

dīrghāyuṣā kṛto'bhyāsaḥ śamayed bahukilbiṣam
janmāntare ca tasyātmavāsanā saṃprajāyate

3.46

dṛḍhībhavantyāṃ sadbhahmavāsanāyāṃ ca janmasu
saṃsiddhiḥ prabhaveddīrghajīvitvaṃ tena ceṣyate

3.47

śataṃ paśyema śarado jīvema śaradaḥ śatam
ityādāvapi tulyaṃ tad agre vyākhyāsyate sphuṭam

3.48

cirāyuḥ kṛpayā śambho-mārkaṇḍeyastapasvyabhūt
mitrasya kṛpayā syāma vayaṃ dīrghatapasvinaḥ

3.49

nivārayatu pāpāt sa hite'sau yojayatvapi
nigūhayatu guhyaṃ sa guṇān prakaṭayatvapi

3.50

jahātvāpadgataṃ naiva kāle yogyaṃ dadātu ca
yathā mitraṃ tathā mitraḥ prāṇādhiṣṭhātṛdevatā

3.51

śaṃtā vā saiva mitrasya yatkalyāṇaprayoktṛtā
prārthyate paramātmā'tra mitra evaṃ bhavediti

3.52

dīrghaṃ jīvan khalaḥ pāpaṃ kuryād mitro'śamasya tu
śaṃrūpastu bhavenno'sau puṇyaṃ kuryāsma yena hi

3.53

bhavatyaharmāninī ca devatā mitraśabditā
sā ca śaṃ kurutād vedādhītisthān naḥ prakurvatī

3.54

bho kā'hardevatā nāma? mitra ityaśrṛṇonna kim?
ko mitra iti ceduktā saiṣāhardevatā'dhunā

3.55

ubhayorapyadṛṣṭatvādanyonyāśrayatādhunā
tatkimindrādayo dṛṣṭā tvayā hastādidevatā

3.56

indro devādhirājaśced devāḥ kiṃ vīkṣitāstvayā
vyāvṛttya vedmi cedatrā-pyevaṃ vyāvṛttya budhyatām

3.57

yathā saṃvatsarākhyānāḥ syuḥ prajāpatayastathā
prajāpataya eveme'pyaharādipadābhidhāḥ

3.58

na hokavatsarādūrdhvaṃ priyate sa prajāpatiḥ
śāśvatībhya iti proktaṃ śrutau tannityatā yataḥ

3.59

catuḥṣaṣṭistu saṃkhyātāḥ pañcāṅgādiṣu darśitāḥ
citrabhānvādināmāno vatsarāḥ śālivāhane

3.60

catuḥṣaṣṭyuttaraṃ paścādāvartante ta eva hi
kalpaparyantamete'dhiṣṭhātāra iti cintyatām

3.61

pratyahaṃ parivartante tathā'hardevatā api
tāścāhardevatāḥ āhuḥ ṣaṣṭyuttaraśatatrayam

3.62

śaktipādāṃśurūpāstā iti śāktāḥ pracakṣyire
triṃśattvevāṃśava iti tā anye pratipedire

3.63

agnijyotirahaḥ śloke proktā tādṛgghi devatā
tannityatvānniśi mṛto'pyeti yogī paraṃ padam

3.64

nanvahardevatā rātrau nādhitiṣṭhati kiṃcana
tato'haḥśabdataścāhardevatā gṛhyatāṃ katham

3.65

tyāgoddeśyā tattadadhi-ṣṭhātrī vā devatocyate
atadvidhāharāderna devatātvaṃ hi yujyate

3.66

yadi vā devatā bhūta-pūrvagatyeti manyate
ekaivāhardevatā'stu kiṃ nānātvavicārataḥ

3.67

saṃvatsare'pi tulyaṃ syāditi cettanna yujyate
śrutaṃ samābhya ityevaṃ bahutvaṃ hi yataḥ śrutau

3.68

ahāni śaṃ bhavantvatra bahutvoktistadā samā
āhā'hāni ca rātrīśca devatā hi mahīdharaḥ

3.69

vyāpārāṇāṃ bahutvena bahutvoktiṃ tu sāyaṇaḥ
tanmate'haḥpadaṃ tatra na bhaveddevatāspadam

3.70

dinādidevatā mitra-varuṇābhyāṃ hi labhyate
punastātkathanaṃ vyarthamiti syāt sāyaṇāśayaḥ

3.71

mitrādidevatāmadhye'hāni rātrīryato'paṭhat
devatāvācakaṃ tasmādyuktaṃ mene mahīdharaḥ

3.72

adhikāre'sthitāpi syād vacanādevatā niśi
ato vivaditavyaṃ nā-'harādiviṣaye budhaiḥ

3.73

jātyekavacanatvena mitra ityastu kīrtanam
sarvathāpyeva saiṣā hi jāyate kāladevatā

3.74

prakāśakāriṇī caiṣā dinapāpapraṇāśinī
tathābhūtā ca śaṃrūpā prārthyate tatphalāptaye

3.75

etena sahitā'dhgītiḥ śruteḥ syādvīryavattarā
tataśca prārthyate śrutyā śaṃ no mitro bhavatviti

3.76

apānavṛttyadhiṣṭhātrī devatā varuṇāhvayā
sāhacaryāditaḥ proktā kiṃca rātryabhimāninī

3.77

pṛthak prāṇādapānācca vyānaḥ kasmānna bhaṇyate
ahorātrādyadhiṣṭhātā prajāpatitayā śrutaḥ

3.78

maivaṃ viśiṣṭau śāstreṣu prāṇāpānāvudīritau
na vā codyaṃ śrutiṣvaddhā'pauruṣeyīṣu kiṃcana

3.79

bahirutsṛjato vāyuṃ prāṇavṛttiḥ pravartate
antarānayataḥ koṣṭhe'pānavṛttiḥ pravartate

3.80

prāṇāpānau samau kṛtvā nāsābhyantaracāriṇau
ityevaṃ hariṇā coktā nāsikāvṛttitobhayoḥ

3.81

haṃkāreṇa bahiryāti saḥkāreṇa viśet punaḥ
haṃseti paramaṃ mantraṃ jīvo japati sarvadā

3.82

haṃsāvṛttau vilome tu sohaṃ rutvotvato bhavet
sokāro'ntarviśan dīrgho hrasvohaṃ svapatāṃ sphuṭam

3.83

mahīyastvamataḥ prāṇāpānayormantrajāpinoḥ
spaṣṭameveti tadvṛttidevate iha kīrttite

3.84

apāne juhvati prāṇaṃ prāṇe'pānaṃ tathā'pare
prāṇāpānagatī ruddhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ

3.85

apare niyatāhārāḥ prāṇān prāṇeṣu juhvati
sarve'pyete yajñavido yajñakṣapitakalmaṣāḥ

3.86

prāṇāyāmo'pi yajño'yaṃ kalmaṣakṣayakāraṇam
prakṣīṇakalmaṣasyaiva śrutyarthaḥ saṃprakāśate

3.87

nāsāntaṃ hṛdayāt prāṇo'pāno nābheradho mataḥ
yogināṃ te'pi cāpānaṃ prāṇāyāme niyuñjate

3.88

ahnā rātryā ca yajñantūn hinastyajñānato yatiḥ
teṣāṃ jñātvā viśuddhyarthaṃ prāṇāyāmān ṣaḍācaret

3.89

prāṇāyāmā brāhmaṇasya trayo'pi vidhivat kṛtāḥ
vyāhṛtipraṇavairyuktā vijñeyaṃ paramaṃ tapaḥ

3.90

ata evātra varuṇo nādṛto jaladevatā
yat prāṇāyāmaghaṭakā'pānavṛttirviśiṣyate

3.91

bhaktānāṃ varaṇādeṣā pāpānāṃ vāraṇādapi
īpsārthato varayate-rīpsitārthapradatvataḥ

3.92

kiṃ cātra devatā rātrerapīṣṭā varuṇābhidhā
sā ca saṃtanutāt śaṃ no vidyāsaṃtananī satī

3.93

adhītena hyahorātrān saṃdadhāmīti hi śrutam
rātrau cādhyayanaṃ śakyaṃ kāryamityabhyupeyate

3.14-2

yadvā mitro'nugṛhṇātu vedārthaśravaṇāya mām
varuṇaḥ smaraṇāyāsya mananāyāpi nityaśaḥ

3.15-2

śaṃ no bhavatvaryamā
aryamā nāma cakṣuḥsthā kathitā sūryadevatā
sūryaścātmāsya jagatastasthuṣaścakṣurapyasau

3.16-2

yattaccakṣurdevahitaṃ, purastācchukramuccarat
devebhyo hi hitaṃ śubhramudayatyuccarat puraḥ

3.17-2

devā indrādayo devāstathoktā indriyāṇyapi
ijyante'rkodaye devā vartante khāni karmasu

3.18-2

māṇḍavyaśapte mṛtaye patyau sūryodaye satī
nyarundhārkodayaṃ tatra bibhyuḥ sarvāśca devatāḥ

3.99

śyāvo'bhyavaharatyasyā''hutimakoṃdite hutām
ityādiśravaṇāddhomo'nudite'pīti cenna tat

3.100

āsannodayakālo hi tatrānudayaśabditaḥ
na tvardharātrakālādiḥ saṃkalpāviṣayatvataḥ

3.101

udayasyaiva saṃrodhe āsannodayatā katham
homalopastataḥ prāso'bibhyurdevatā yataḥ

3.102

indriyebhyo'pi devebhyo hitaṃ kurvan śamātmakaḥ
asmākaṃ syādaryamā'yaṃ paramā sūryadevatā

3.103

śataṃ paśyema śarado bhagavattanurūpiṇām
satāṃ darśanatastatra prerayan śaṃ bhavatvasau

3.104

śataṃ jīvema śarada ijyādhyayanakarmabhiḥ
tathā jīvan naro bhadraśatāni kila paśyati

3.105

śṛṇuyāmāpi śaradaḥ śataṃ ca śrotrapoṣaṇāt
śrutiśravaṇatastatra prerayan naḥ śamastvasau

3.106

prabravāmāpi śaradaḥ śataṃ vedārthakovidāḥ
tatraiva svīrayan sūryaḥ śaṃ no bhavatu nityaśaḥ

3.107

na svādhyāyāt pramādastu naiva pravacanādapi
kartavyo bhavatītyetat spaṣṭamācaṣṭa tittiriḥ

3.108

adhyāpanāditaḥ kīrttiḥ sevādiścopalabhyate
brahmacāriṇa āyāntu māmityevaṃ śrutīraṇāt

3.109

kiṃ ca vikriyate tena rahasyaṃ bahudhā svayam
adhyāpayiturapyeva tadānubhavikaṃ satām

3.110

gurumadhyāpayāmīti vidyārthī prathamaṃ jagau
bhūtvācāryo bravītyeṣa samadhīye'dhuneti ca

3.111

vidyādānaṃ mahat puṇyaṃ vidyā sarvadhanottamā
tasmāt pramaditavyaṃ na bhavatyadhyāpanāditaḥ

3.112

prathitaḥ savitā caiva saṃpracodayitā dhiyaḥ
tataḥ śaṃ no bhavatu sa ityevamiha darśitam

3.113

dvādaśādityamadhye'yamaryamā'nyatamaḥ smṛtaḥ
tathāpi sūryasāmānyavācī kośeṣu darśitaḥ

3.114

gatiprāpaṇayorteḥ śannṛkṣannityuṇādiṣu
manino yuṭi siddhaḥ syādaryameti nipātanāt

3.115

eka evarṣatītyeṣa ekarṣiḥ kathitaḥ śrutau
prāpayed brahmalokādītyataścodīrito'ryamā

3.116

kecidaryamaṇaṃ prāhuḥ pitṝṇāṃ pravaraṃ budhāḥ
āśiṣaṃ pradadatyete pitaro jīvitā mṛtāḥ

3.117

pitṝṇāmaryamā cāsmītyāha sma bhagavān hariḥ
pātāra eva pitarastarpitā āgasāṃ cayāt

3.118

aryamā prārthitaḥ sarvān śaṃtatyai saṃdiśet pitṝn
tataḥ śaṃ tanvate te ca svasutebhyaḥ prabhāvataḥ

3.119

śaṃ na indro...
indraśca śaṃ no bhavatu yo'bhimānī balasya naḥ
naivātmā balahīnena labhya ityabravīcchrutiḥ

3.120

dharmānuṣṭhānasāmarthyaṃ balaṃ kecidihocire
dehendriyādividhṛtisāmarthyamiti cāpare

3.121

sarvapravartanādau hi samarthaṃ dhāraṇe tathā
yadūrjastadbalaṃ nāmetyapare pratipedire

3.122

sarvaśabdena bhaṇyete sthūlasūkṣme yathāyatham
vidyudādau kila sthūlaṃ śakaṭādipravartane

3.123

ādiśabdādubhe bodhye pravartananivartane
dhāraṇe tyājane caiva samarthamiti budhyatām

3.124

pravartayedindriyāṇi manaścobhe nivartayet
pravartayet pravartyeṣu nivartyebhyo nivartayet

3.125

na pravarttayituṃ śaktā lokā brahmāṇi nirmale
na nivartayituṃ cobhe kāmyebhyaḥ kila kāminaḥ

3.126

pravartane'śakat prāṅ na vālmīkī rāmanāmani
jihvāyāstena tasyāsīnnorjastatreti gamyate

3.127

ajāmilo na ca prābhū-nnivartayitumakṣiṇī
vṛṣalīlagnahṛdayo mahān pāto yato'bhavat

3.128

adhārayanmano rāme tulasī dāravākyataḥ
cintāmaṇervākyataśca śrīkṛṣṇe bilvamaṅgalaḥ

3.129

nanvindraḥ svamapākraṣṭuṃ nāhalyāto hyabhūtprabhuḥ
sa kathaṃ balamasmabhyaṃ prayacchediti cenna tat

3.130

yata indro'paraḥ so'yaṃ svargarājyapatirbhavet
urvaśyādiṣu veśyāsu ramamāṇaḥ śatakratuḥ

3.131

rātrerapānavṛtteścā'dhiṣṭhātā varuṇo yathā
pṛthageva pṛthak caiva varuṇo yādasāṃ patiḥ

3.132

ahalyājāravṛttānto darśito vānyathā mataḥ
śiṣṭākopādhikaraṇe bhaṭṭācāryaiḥ sphuṭīkṛtaḥ

3.133

līyate'hani sāhalyā rātristāṃ jarayan raviḥ
ahalyājāra ityukto'pararātrimupāgataḥ

3.134

indatiḥ paramaiśvarye prāhārthe pāṇinirmuniḥ
yastu kartumakartuṃ vā samarthaḥ sa kileśvaraḥ

3.135

tasmādbalapradātā'yaṃ balavānindra īritaḥ
svaprayatno'pi tatraiva karttavyo'nyatra tadyathā

3.136

annamūrjaskaraṃ loke dattvorjasvī bhavennaraḥ
ityuktaṃ bhārate vyāsenānuśāsanaparvaṇi

3.137

ūrjasvi dattaṃ bhuktaṃ ca kuryādūrjasvalaṃ manaḥ
mano hyannamayaṃ yasmācchutirapyāha śāśvatī

3.138

annaṃ hi sāttvikaṃ bhuktamūrjasvi gamayenmanaḥ
tatrendraḥ prārthitaḥ samyagiṣṭaṃ sampādayet prabhuḥ

3.139

(śaṃ no) bṛhaspatiḥ
bṛhaspatiradhiṣṭhātā buddherdevaguruḥ smṛtaḥ
buddhiṃ prayacchati prīto brahmavidyāvidhāraṇīm

3.140

buddhiśca paramā śuddhā paramārthavidhāriṇī
tallabdhaye tatsthitaye prārthyate'tra bṛhaspatiḥ

3.141

nirupadravabhūtārthasvabhāvasya viparyayaiḥ
na bādho'yannavattve'pi buddhestatpakṣapātataḥ

3.142

bhaved vāg bṛhatī tasyāḥ patirukto bṛhaspatiḥ
vede sa eva loke ca vācaspatirudīritaḥ

3.143

jñānānukūlavyāpāraṃ vaca āhurmanīṣiṇaḥ
sā buddhighaṭitā tasmād buddhimattvaṃ bṛhaspateḥ

3.144

yanme'sti manasaśchidraṃ cakṣuṣo hṛdayasya ca
tṛṇaṃ hyatidadhātvetad bṛhaspatiriti śrutiḥ

3.145

atroktamakhilaṃ grāhyaṃ bhāṣyamastūpalakṣaṇam
buddhyarthakaṃ tu hṛdayaṃ vivṛṇvantyuvvaṭādayaḥ

3.146

abhadrārthadidṛkṣādiścakṣuṣaśchidramucyate
yadveśvaravapuḥsādhudarśanādāvudagratā

3.147

cakṣuṣo devatā pūrvamaryamādirapīritaḥ
tathāpyadevatāpyeṣā cakṣuḥśaṃda ihocyate

3.148

na ca vyarthaṃ yato rakṣādhikyaṃ syādrakṣake'dhike
atitṛṇṇamaticchidra-mityanvityāpyapekṣitam

3.149

sarvendriyāṇāṃ nayanaṃ pradhānamiti laukikam
tasmāttacchidrapūrttyarthaṃ yannādhikyamapekṣitam

3.150

buddhyādicchidrasaṃdhānācchaṃrūpo'stu bṛhaspatiḥ
buddhermāndyamasadgrastugrahādi cchidramucyate

3.151

prajñāmāndyaṃ kutarkaśca viparyayadurāgrahaḥ
viṣayāsaktikārpaṇye vijñānapratibandhakāḥ

3.152

cāñcalyamasamādhānamaśraddhā'dhairyasaṃśayāḥ
kāmakrodhabhayādyāśca chidrāṇi manaso mateḥ

3.153

śaṃ no viṣṇururukramaḥ
pādayorabhimānī tu devo viṣṇurudīritaḥ
śaṃrūpaḥ so'pi bhavatu sadāsmākamurukramaḥ

3.154

vistīrṇapādavikṣepa urukrama itīryate
padenaikena cakrāma kṛtsnāṃ pṛthvīṃ hi vāmanaḥ

3.155

nanvevaṃ pādamākralyāt kimasmākaṃ bhaviṣyati
tīrtheṣu gamanānnūnaṃ puṇyaṃ bhūri bhaviṣyati

3.156

bhavecca bahulaṃ puṇyaṃ gurupādopasarpaṇe
jāyate paramaṃ śreyo devāgāraparikrame

3.157

satsaṅgaśravaṇautsukyamanaso gantumudyataḥ
vājapeyaphalaṃ śaśvajjāyate'sya pade pade

3.158

nanūpakārī kutrāṃśe viṣṇuradhyayanādiṣu
sāmānyapuṇyamātraṃ na prārthanāyāṃ prayojakam

3.159

śṛṇu smṛtyādayo yasya tapoyajñakriyādiṣu
nyūnaṃ saṃpūrṇatāṃ yāti sadyo vande tamacyutam

3.160

yasya smaraṇamātreṇa janmasaṃsārabandhanāt
vimucyate namastasmai viṣṇave prabhaviṣṇave

3.161

tasya hi smaraṇaṃ kurvan prārthayet svasya yastu śam
paripūrṇaṃ tasya bhavedāmnāyādhyayanādikam

3.162

nanu viṣṇuḥ pṛthagayaṃ pādādhiṣṭhātṛdevatā
pṛthak paurāṇikānāṃ ca vāmanākhyastrivikramaḥ

3.163

maivamatraikatāyāṃ na hāniḥ kācana dṛśyate
itihāsapurāṇābhyāṃ vedārthamupabṛṃhayet

3.164

tribhiḥ pādaiḥ kramairvāpi jāgratsvapnasuṣuptibhiḥ
yaḥ sthūlasūkṣmabījairvā vyāpnoti sakalaṃ jagat

3.165

māyopahitacaitanyaṃ sa viṣṇuriti kīrtyate
adhitiṣṭhatyayaṃ pāda-trayaṃ tatprārthanā'stvayam

3.166

māyopahitacaitanyaṃ nanu yannābhimāni tat
māyāvacchinnacaitanyaṃ suṣuptereva nānyayoḥ

3.167

satyaṃ tattrisamaṣṭistu tryadhiṣṭhātā paro bhavet
tato yuktaṃ tryadhipatirityādi ca viśeṣaṇam

3.168

nanu bhāṣye dvivacanaṃ pādayoriti tatkatham
kāryatvakāraṇatvābhyāṃ dvitvasaṃkhyopapattitaḥ

3.169

svapnajāgarite sthānaṃ hyekamāhurmanīṣiṇaḥ
ityastyācāryavacanaṃ tato dvitvaṃ samañjasam

3.170

evaṃ cātraiva vihita uktānuktārthasaṃgrahaḥ
sarvaṃ viṣṇumayaṃ yasmādurukramaviśeṣaṇāt

3.171

namo brahmaṇe
hiraṇyagarbharūpāya brahmaṇe tanumo namaḥ
jñānapradhānarūpāya yo hyagre samavartata

3.172

haryatergatikāntyarthād hiraṇyaṃ jyotirādikam
uṇādau haryateḥ kanyan hira ceti hi sūtritam

3.173

gatirjñānaṃ ca bhavati kāntiricchā ca kīrttitā
hiraṇyagarbha īkṣitvā sraṣṭuṃ kāmayate prabhuḥ

3.174

pūrvakalpīyasṛṣṭiṃ ca nṛṇāṃ ca jñānakarmaṇī
smṛtvā sarvaṃ jagad dhātā yathāpūrvamakalpayat

3.175

jñānapradhānatāhetoḥ sarvalokanamaskṛtaḥ
hiraṇyagarbho nantavyaḥ prārthyaśca jñānamīpsubhiḥ

3.176

brahmātmabhūḥ sūrajyeṣṭhaḥ parameṣṭhī pitāmahaḥ
hiraṇyagarbho lokeśaḥ sa dhātā viśvasṛḍ vidhiḥ

3.177

viśuddhasattvāvacchinnamāyopādhika īśvaraḥ
sṛṣṭyādyarthaṃ bahirdhatte rajaḥsattvatamāṃsyapi

3.178

te brahmāviṣṇurudrāḥ syuḥ māyāyuktāḥ svarūpataḥ
na rajastamasī teṣāṃ svarūpāntargate kila

3.179

hiraṇyagarbhaḥ prāgukto jñānakarmasamuccayī
samaṣṭisūkṣmadehābhimānī hyasmātpṛthaṅmataḥ

3.180

īśasvarūpo brahmā vā prakṛte brahmaśabditaḥ
sarasvatī tasya śaktiryā hi jñānapradā smṛtā

3.181

brahmā babhūva devānāṃ viśvakartā ca rakṣitā
brahmavidyāmupādikṣat so'tharvāyeti ca śrutiḥ

3.182

yo brahmāṇaṃ vyadhāt pūrvaṃ tasmai vedāṃśca prāhiṇot
iti śrutau saṃpradāyaśrito brahmā'nudeśitaḥ

3.183

prahiṇoti sphurayati na tūpadiśatītyataḥ
na paraṃ brahma bhavati saṃpradāyapravartakam

3.184

syādvaṃśabrāhmaṇāttattvaṃ sanagaḥ parameṣṭhinaḥ
parameṣṭhī brahmaṇaśca prokto vaṃśapravartakaḥ

3.185

na ca brahmā brahmaśabdaḥ-pṛthaktvāt parameṣṭhinaḥ
brahma svayaṃbhviti klība-prayogācca pṛthaktvataḥ

3.186

satyaṃ tathāpi ca brahmā devānāṃ prathamaḥ śrutaḥ
gururasyeva tasyeha grahaṇaṃ viṣṇuvadbhavet

3.187

kāryamadhye na durbodhi-brahmopādānamājñasam
namaste vāyaviti tadvāyutvokteśca kāryatā

3.188

namaste vāyo
vāyurliṅgavapuḥ sūtraṃ samaṣṭivyaṣṭilakṣaṇam
bāhyabhedāstu tasyoktāḥ sapta sapta marudgaṇāḥ

3.189

viṣṭambhakaḥ pṛthivyādeḥ śarīrasya ca sa smṛtaḥ
sa eva kathitaḥ karma-vāsanāsamavāyyapi

3.190

hiraṇyagarbho nanveṣa prāgukto brahmaśabdataḥ
tathā ca punaruktiḥ syāditi cettanna yujyate

3.191

hiraṇyagarbhaḥ sa jñāna-śaktiprādhānyato bhavet
kriyāśaktiprādhanatvātsūtrātmā vāyurucyate

3.192

hiraṇyagarbhaḥ praṇato jñānaprāsiprayojakaḥ
sūtrātmā praṇato vāyuḥ kriyāśaktipradāyakaḥ

3.193

rājā tvaṃ dhanado'sīti stuto yacchati saddhanam
mahāṃstvaṃ ripuhanteti stuto hanti ripūn yathā

3.194

kriyāśaktiṃ vinā kiṃci-dapi kāryaṃ na jāyate
praṇipātaparipraśna - sevādyairjñānalābhataḥ

3.195

vidyāprāptyuttaramapi śāntireṣā prapaṭhyate
nanu tatra kriyāśakte-rupayogo na dṛśyate

3.196

satyaṃ kṛtajñatārthaṃ tu tatra vāyuḥ praṇamyate
tanmāmāvīditi yathā bhūtārthastatra kathyate

3.197

jñānadāḍharyārthamapyasti kriyāśaktyupayogitā
lokasaṃgrahaṇārthaṃ ca tattāṃ santo hi manvate

3.198

yadā bhavati pūrṇatvaṃ kāryaṃ kiṃcinna śiṣyate
nistutirnirnamaskāraḥ kṛtārthaḥ so'vatiṣṭhate

3.199

naitāvadatra cintyaṃ vā na bhūte pratyayo'tra hi
tanmāmavatviti yataḥ prārthanātrekṣyate sphuṭam

3.200

jñānayuktā kriyāśaktiḥ sarvakāryaprasādhinī
tasmād brahma ca vāyuśca namyete svārthasiddhye

First 200 of 317 passages. Read on

Linked texts (3)