Pramāṇa · Search · About · API

Dashashantayah 4

Daśaśāntayaḥ 4

Language
Sanskrit

4.1

oṃ śāntiḥ oṃ śāntiḥ oṃ śāntiḥ
oṃ
oṃ saha nāvatu| saha nau bhunaktu| saha vīryaṃ karavāvahai
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ
niḥśreyasakaraṃ jñānaṃ niḥśreyasamitīryate
niścitaṃ śreya ityarthe hyajanto'yaṃ nipātyate

4.2

śreyāṃsi bahuvighnāni kiṃ nu niḥśreyasaṃ tadā
devānāmapi tanneṣṭaṃ bhūtyabhūtyaprabhutvakṛt

4.3

abhūtyai neśate devā ābhūtyai vā vimokṣiṇaḥ
nātaḥ priyaṃ tadevānāṃ manuṣyā vidyurityadaḥ

4.4

abhūtiṃ prāpayantyete svānanarcayato janān
ābhūtiṃ cāpayantyete svān samarcayato janān

4.5

prārambhāḥ phalino nūnaṃ prasannaśced gaṇeśvaraḥ
no cedviphalatāṃ yānti yannā viśvasṛjo'pyalam

4.6

anyeṣāṃ khalu devānāṃ kā vārtā tatra vartatām
nigrahānugrahakarāḥ prasiddhā devatādayaḥ

4.7

abhūtyā''bhūtyabhāvārtha nañdvayaṃ tu śrutau śrutam
apyarthaṃ cana śabdaṃ tu bhāṣyakārā vivavire

4.8

mugdhabodhe tu kiṃśabdāccanapratyaya īritaḥ
vede svapnaścanetyādirapyarthe'nyatra cekṣyate

4.9

adhikārthā''silobhena nañdvayaṃ kleśato'pyaham
ayojayamiti jñeyaṃ nāto'sūyā vidhīyatām

4.10

pitrādayo rudantyeva pravrajatyātmajādike
hā gataḥ śāsanīyo me hā śuśrūṣurayāditi

4.11

daṇḍito'vinaye bālo rodane cānurañjitaḥ
daṇḍayedya kamanyaṃ tu lālaye vetaraṃ nu kam

4.12

madatikramaṇād duḥkhī jātaḥ śuśrūṣayā sukhī
varcasvitāmabhīpsanti svīyāmevaṃ hi prāyaśaḥ

4.13

ā samantād bhavantī hi bhūtiraiśvaryalakṣaṇā
vyāpyarthaḥ sāyaṇīye tvābhuvadūtīrihoditaḥ

4.14

guravo vyāpnuvantyeva putrādeḥ kila jīvanam
śāsanād rakṣaṇād premṇā''śiṣā cābhūtireva sā

4.15

śṛṅgādighāte tāḍyante pūjyante kṣīralābhataḥ
dhanaṃ gavādayasteṣāṃ viyogo na priyaṃ nṛṇām

4.16

naiva daṇḍyo bhavenmukto naiva pālyaśca kasyacit
mokṣadaṃ naiva devānāṃ brahmajñānaṃ priyaṃ tataḥ

4.17

vighnanti devā apyevaṃ brahmajñānapravartane
śāntipāṭhe na devottho vighnaḥ kāryāya kalpate

4.18

mantreṇa prarthyamānaṃ ca labhyate phalamuttamam
jñānaprāptyādike yaddhi bhavedāvaśyakaṃ satām

4.19

ante ca pāṭhaḥ tajjñāna-rakṣāpravacanādike
kāraṇaṃ tena cānte'pi śāntipāṭho vidhīyate

4.20

oṃ saha nāvavatu
praṇavādyāḥ smṛtā mantrāścaturvargaphalapradāḥ
tasmācca niḥsṛtāḥ sarve pralīyante ca tatra vai

4.21

sa heti dvipadaṃ kvāpi kvāpi caikapadaṃ bhavet
sa devo'saṃnikṛṣṭo ha prasiddhaḥ parameśvaraḥ

4.24

tacchabdaḥ syātparokṣe'rtha ityapyeva na yujyate
yatsākṣādaparokṣāt tadbrahmetyāha yataḥ śrutiḥ

4.25

bhāṣye sa evopaniṣat-prakāśita itīritam
kāṭhake tatra pūrvoktaparāmarśī sa ityayam

4.26

yatra pūrvaṃ tu no kaścidarthastāvat prakāśitaḥ
buddhisthasya parāmarśastatra bodhyo manīṣibhiḥ

4.27

so'parokṣo'pi ca paraḥ sthito'smākaṃ parokṣavat
tasmādapi sa ityevaṃ parokṣavidhayeritaḥ

4.28

āvartyaṃ pādayoretat sahetyarthadvayāśraye
yadvānuvṛttyā''kṛṣṭyā ca tallābha upapādyatām

4.29

sa devo ha kila śrīlaḥ prasiddhaḥ parameśvaraḥ
sahaiva sārdhaṃ nau śiṣyā-cāryāvatu rakṣatu

4.30

mantreṣu prathamaṃ prāya oṃkāraḥ paṭhyate budhaiḥ
oṃrūpaḥ paramātmā'sā-vavattvityanvayo bhavet

4.31

praṇavādyāḥ smṛtā mantrāścaturvargaphalapradāḥ
tasmācca niḥsṛtāḥ sarve pralīyante ca tatra vai

4.32

avatermani vasyoṭhi guṇe comiti sidhyati
aved rakṣejjagadidaṃ dhāraṇāttena comiti

4.33

yathā parṇaṃ palāśasya śaṅkunaiva vidhāryate
tathā jagadidaṃ sarvamoṃkāreṇaiva dhāryate

4.34

vaiyākaraṇarītyaiva - omityetannirūpitam
smṛtyādiṣu yathā proktaṃ kiṃcittacca pradarśyate

4.35

akāro viṣṇuruddiṣṭa ukārastu maheśvaraḥ
makāreṇocyate brahmā praṇavena trayo matāḥ

4.36

tridevātmā triśaktyātmā vyāpakaḥ sarvadhāraṇaḥ
sarvarakṣākaro devaḥ sa nāvatu rakṣatu

4.37

ko nu hantā yato rakṣā prārthyate'treti cecchṛṇu
svayamajñaḥ svahantoktaḥ svayaṃ ca jñaḥ svarakṣakaḥ

4.38

yo'nyathāsantamātmānamanyathā pratipadyate
kiṃ tena na kṛtaṃ pāpaṃ caureṇātmāpahāriṇā

4.39

nṛjanma durlabhaṃ labdhvopaniṣadbrahmadarśanam
na yatetā'tmamuktyai sa nihanti svamasadgrahāt

4.40

nanu mṛtyurhi sarveṣāṃ janmāpi vyāvahārikam
sukhaduḥkhādi yattatra tadapi vyāvahārikam

4.41

avidvo vā savidvo vā samānaṃ sarvamīkṣyate
vāñchanti tannivṛttiṃ ca sarva eva nirantaram

4.42

karmabhirvāsanābhiśca yathāyathamupeyate
janmaduḥkhādi sakalaṃ yathāprārabdhamudbhaṭam

4.43

jaganmṛṣāvedino'pi roge karkaṭakādike
dṛśyante rodinastatra kā vā'sadgrahabhūmikā

4.44

atrocyate jarāmṛtyū sarvasyaiva bhaviṣyataḥ
mṛtyoḥ sa mṛtyumāpnoti yo'sannāneva paśyati

4.45

jātasya hi dhruvo mṛtyuḥ sadgrahe'pi rujādyapi
punarjanma punarmṛtyurna tasyeti viśiṣyate

4.46

nanvadṛṣṭamidaṃ tāvat phalaṃ samupavarṇyate
punarjanmādikaṃ sarvamadṛṣṭātmaphalaṃ matam

4.47

tathā ca śrutirapyāha tadadṛṣṭatvavādinī
ko hi tadveda yalloke hyamuṣminnasti vā na vā

4.48

śāstradṛṣṭatvato nedamadṛṣṭamiti cāpyasat
śāstradṛṣṭe puṇyapāpe nādṛṣṭe kiṃ bhavanmate

4.49

maivamaikāntikaphalaṃ jñānamācaṣṭa bhāṣyakṛt
pratyakṣaṃ ha phalaṃ tasya vijñānasya mahātmanām

4.50

yattūktaṃ jñānino'pyeva rugṇāḥ kliśnanti bhūriśaḥ
satyaṃ na jñānavelāyāṃ kleśo'sti brahmavedinaḥ

4.51

manaso nigrahāyattamabhayaṃ sarvayoginām
duḥkhakṣayaḥ prabodhaścāpyakṣayā śāntireva ca

4.52

ityācāryavaraproktaṃ śrutyāpi ca samarthitam
yā tameva viditvāti mṛtyumetītyaghoṣayat

4.53

tamevetyevakāro'nyaviṣayatvaṃ niṣedhati
akhaṇḍākāravṛttirhi tataḥ śrutyā'vabodhyate

4.54

tāmevābhyasyatastasya śravaṇādyanutiṣṭhataḥ
prabodhaḥ syāttato duḥkhakṣayo'taḥ śāntirakṣayā

4.55

tasmādatraiva januṣi prāpyo bhavati sadgrahaḥ
yatra nānyo'sti viṣayaḥ prabodhopi yato bhavet

4.56

anyathā karmavaicitryād bhavenmṛtyuparasparā
mṛtyoḥ sa mṛtyumāpnotītyetadeva jagau śrutiḥ

4.57

cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavad dṛḍham
tasyāhaṃ nigrahaṃ manye durgamityarjuno'bravīt

4.58

atha kena prayukto'yaṃ pāpaṃ carati pūruṣaḥ
anicchannapi vārṣṇeyetyādi cā'vocatārjunaḥ

4.59

itthaṃ ca bahu cāñcalyaṃ manaso'nyārthadhāvanāt
jānato'nicchato'pyeva pāpavṛttiśca gamyate

4.60

tannigrahāya bhagavatprārthanā śaraṇaṃ nṛṇām
brahmaprakāśaneneśaḥ saha tvāvāmavatviti

4.61

nanu siddho gurustasya prārthanā niṣprayojanā
śrotriyo brahmaniṣṭho hi śrutiṣu śrūyate guruḥ

4.62

satyaṃ tathāpi pūrṇatva-virahe'pi guroḥ kvacit
vidyā grāhyetyanenaiva sūcyate bhaktirasti cet

4.63

jñānitve'pi hyavahitairbhavitavyaṃ manīṣibhiḥ
bhaktiśca prārthanā caiva kartavyaivā'pramādataḥ

4.64

jñānināmapi cetāṃsi devī bhagavatī hi sā
balādākṛṣya mohāya mahāmāyā prayacchati

4.65

nanu jñānāgnivipluṣṭā nā'vidyā punarudbhavet
anādeḥ kāraṇaṃ naivā-'vidyā cānādiriṣyate

4.66

naṣṭāyāmapyavidyāyāṃ tatsaṃskāro'nuvartate
sa eva sthaulyamāpanno'vidyābhāvaṃ prapadyate

4.67

uktamānād bādhitānu-vṛttisaṃdarśanādapi
vidyāvatāmapyavidyā-saṃskāro'bhyupagamyate

4.68

mā bhūttadudbhava iti prārthanā bhaktibhāvanā
yuktācāryasya saha nāvavatvityanugāyataḥ

4.69

nanu karmāṇyapi tadā kāryāṇi syurmahātmanaḥ
maivaṃ kartṛtvabādhena karmaṇyasyā'pravṛttitaḥ

4.70

na kartṛtvādisāpekṣā bhaktiḥ syādbhāvanātmikā
dhyāyataścaikatāṃ yāti samādhau bhaktiyoginaḥ

4.71

nanveṣā mantrapūrvāsti prārthanā tatra kāraṇam
brāhmaṇyādi tato naiva bādhyate'treti cetna tat

4.72

taduparyapi tatprāha saṃbhavād bādarāyaṇaḥ
brāhmaṇatvādibādhe'pi pūrvādhītasmṛtirbhavet

4.73

svayaṃprabhātavedatvaṃ devānāṃ cedupeyate
svādhītasmṛtavedatvaṃ tattvajñānāṃ na kiṃ bhavet

4.74

vyāvahārikavipratvamātramatra prayojakam
vyaśeṣyabādhitatvaṃ na śāstreṣu tadasaṃbhavāt

4.75

nanvevaṃ na virodhaḥ syāt kadāpi jñānakarmaṇoḥ
bādhitasyānuvṛttyaiva karmakartṛtvasaṃbhavāt

4.76

maivaṃ pravartate ko vā bādhite kila pāthasi
marīcikāyāṃ sahasā vartamāne'mbudarśane

4.77

astvapravṛttiḥ kintvatra virodhaḥ ko nu durharaḥ
bhāṣye virodhaḥ saṃprokto'kammyaḥ parvatavat sthiraḥ

4.78

śṛṇu dvijatvaprabhṛti na pratyakṣopalambhanam
naratvaṃ vīkṣate sarvaḥ dvijatvādi tu śabdataḥ

4.79

yattu bhaṭṭaiḥ śabdapūrvā-dindriyāddarśanaṃ jage
tannendriyāspado nātmā dvijatvādi kathaṃ tathā

4.80

na vā śarīre'pyadhyakṣaṃ rakṣastvādivadeva tat
dṛḍhe jñāne bādhyate cettulyamatrāpi tādṛśam

4.81

brāhmaṇyāṃ kṣatriyājjātaṃ prathamaṃ brāhmaṇaṃ jaguḥ
paścād yathārthakathane sūtaṃ te jagṛhurjanāḥ

4.82

nanvevaṃ karmasaṃnyāso na syātkasyāpi ceti cet
na viraktasya saṃnyāsaḥ śāstreṇaivāsti coditaḥ

4.83

tatra tvāśramakarma syād vihitatvāt tathoditam
sūtrakāreṇa tajjñānakarmaṇoḥ kva virodhitā

4.84

kartā śāstrārthavattvādi-tyuktā jīvasya kartṛtā
tasyaiva jñānamiti na virodho jñānakarmaṇoḥ

4.85

maivaṃ dehādisaṃpṛkto jīvaḥ kartetyudīryate
ādhyāsikaśca saṃparkaḥ svayaṃ so'yaṃ nirañjanaḥ

4.86

tatraivaṃ sati kartāramātmānaṃ kevalaṃ tu yaḥ
paśyatyakṛtabuddhitvānna sa paśyati durmatiḥ

4.87

kevalaṃ śuddhamityartho bhāṣye tatra pradarśitaḥ
adhiṣṭhānādyasahitamityarthoktistu mūḍhatā

4.88

svarge janmāntare caiva naiṣa deśo'sti kasyacit
bhinnaḥ kartā bhinna eva bhoktetyāpadyate tadā

4.89

na kartṛsahitaḥ kartā'navasthā durdharā tadā
karaṇaṃ kiṃ nu daṇḍādi kartā dṛṣṭo ghaṭaṃ prati

4.90

kartuśca sādhakatamaṃ karaṇaṃ kartṛsaṃhatam
anyonyāśrayatā tatrānavasthā vā prasajyate

4.91

ceṣṭāyāścāpi kartṛtvaṃ guruṇā kena pāṭhitaḥ
pañcaite kāraṇānīti pañca hetava ityapi

4.92

uktaṃ bhagavatā nātra pañcakarttāra īritāḥ
hetutvaṃ tu bhavatyeva daṇḍādiṣvapi laukikam

4.13-2

jñānotpattāvupādhiśca kartṛtvādi ca tatkṣaṇam
bādhyeta na kṣaṇāpekṣā virodhastena niścitaḥ

4.14-2

athaivaṃ bādhanānna syāt prārthanā saha nāviti
bādhitasyāpyapākṛtyai svapnabhūtasya dṛśyate

4.15-2

mā bādhitānuvṛttyā bhūt pravṛttirmarupāthasi
duḥsvapnāderapākṛtyai pravṛttirdṛśyate nṛṇām

4.16-2

pratyakṣaduḥkhakṣataye yatante sarva eva hi
na vai bubhukṣā mithyeti bhikṣāṃ nāṭanti bhikṣavaḥ

4.17-2

adṛṣṭopāyato'dṛṣṭaphalamuddiśya vedinaḥ
na yatante kṛtaścāpi na phalāya tu kalpate

4.98

mithyātvadarśanādeva na śraddhā sādhyasādhane
parecchādipravṛtasya nādṛṣṭaṃ tasya vai phalam

4.99

aśraddhayā hutaṃ dattaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat
asadityucyate pārtha na ca tatpretya no iha

4.100

śraddhā'bhāva ihāśraddhā na tu vairādilakṣaṇā
śraddhāvad vairamapyeva na hi jñāniṣu vidyate

4.101

astu bhāvapadārtho'tra na vākyāntaradarśanāt
naiva tasya kṛtenārtho nākṛteneha kaścana

4.102

saha nāviti tarheṣā vyarthā syātprārthaneti cet
na, vighnaharaṇādīha pratyakṣaṃ phalamāpyate

4.103

ādriyante hi devāśca jñānino nātra saṃśayaḥ
tasmāt kuryuḥ prārthitaṃ te īśvaro'pi tathaiva hi

4.104

yadvā'dṛḍhaṃ dṛḍhaṃ ceti jñānaṃ dvividhamiṣyate
layavikṣepakālīnamādyamūrdhvaṃ dṛḍhaṃ bhavet

4.105

dṛḍhe mā bhūtprārthanādi-radṛḍhe sā tu yujyate
parokṣaṃ nāparokṣārthe iti matvedamīritam

4.106

pareṣāṃ prārthanā yuktā parokṣajñānināmiti
saṃbhavet sugamā vyākhyā tataḥ sarvaṃ samañjasam

4.107

bhāṣye prāmādikānyāyadoṣā ye guruśiṣyayoḥ
vyākhyāne grahaṇe teṣāṃ śāntaye śāntirīritā

4.108

uttarā'śleṣavacanāddoṣāḥ santu kathaṃ guroḥ
ityāśaṅkā tu pūrvoktarītyātrāpi nivāryatām

4.109

saha nau bhunaktu
bhujo'navana ityevaṃ yadaśāsyātmanepadam
parasmaipadyayaṃ tasmād bhujiḥ syādavanārthakaḥ

4.110

itthaṃ ca punaruktatvaṃ śrutāvatreti cenna tat
manaso hvāvanaṃ pūrvaṃ śarīrasyedamuttaram

4.111

manaso rakṣaṇaṃ nāma jñānarakṣaṇameva tat
mana jñāne manu ava-bodhane muninoditaḥ

4.112

ātmaiva nāviti proktastadrakṣā jñānarakṣaṇāt
ajñānādātmahananaṃ jñānāttadrakṣaṇaṃ matam

4.113

utpattau ca sthitau caiva ye jñānapratibandhakāḥ
teṣāṃ hānau sthiraṃ jñānaṃ yattaddhi jñānarakṣaṇam

4.114

prajñāmāndyaṃ kutarkaśca viparyayadurāgrahaḥ
viṣayāsaktirityete jñānasya pratibandhakāḥ

4.115

kecidevakṛtāstatra kecitprārabdhabhāvitāḥ
pramādajanitāḥ kecit iti nānaiva te matāḥ

4.116

śravaṇāyāpi bahubhirlabhyate na bubhutsubhiḥ
śṛṇvanto'pyeva bahava ātmānaṃ na paraṃ viduḥ

4.117

pratibandhakamevātra sarvatrāpi prayojakam
tasyāpanayanenāvāṃ rakṣatviti nivedyate

4.118

bhunaktvatyatra bhujyartho bāhyarakṣā pratīyate
mahībhujo yathā bhūpā mahīrakṣaṇakāraṇāt

4.119

bhujau bāhū nigadyete bāhyarakṣaṇakāraṇāt
bāhujāḥ kṣatriyāḥ proktāḥ kṣatatrāṇaparāyaṇāḥ

4.120

bhunaktu parameṣṭhyāvāṃ bhujābhyāṃ baladānataḥ
tacca mantrāntare'pyuktaṃ śarīraṃ me vicarṣaṇam

4.121

rakṣaṇaṃ dvividhaṃ hīṣṭaṃ-bāhyamābhyantaraṃ tathā
bāhū iti tato dvitvaṃ kiṃ bāhū iti coditam

4.122

bhojyādeḥ saṃvibhajanāt caurādeśca nikandanāt
mahībhujāmapi dvaidhaṃ rakṣaṇasyāvalokyate

4.123

avatviti manorakṣā kāyarakṣā bhunaktviti
śarīramādyaṃ kavibhiḥ dharmasādhanamīritam

4.124

rogairnānāvidhairvyāso vedanākrāntamānasaḥ
nādhyetuṃ prabhavecchāstraṃ tatastebhyo bhunaktu saḥ

4.125

pathyāśanād vyāyamanād brahmacaryānupālanāt
naro na rogī bhavati kimarthā prārthaneti cet

4.126

na, prārabdhaviśeṣeṇa bhavedrogo yaterapi
tatprārabdhaṃ śithilayan bhunaktveṣa kalevaram

4.127

akālamṛtyuharaṇaṃ sarvavyādhivināśanam
viṣṇupādodakaṃ yadvat tadvatsyāt prārthanāpi hi

4.128

prārabdhaṃ ced dhruvo rogo na cennaiṣo'nuvartsyati
na bhujyādauṣadhaṃ ko'pi tannāśo'to'sti yannataḥ

4.129

mṛtyuṃjayajapādeḥ syādārogyaṃ dīrghajīvanam
tathā mantrajapādasmādārogyaṃ dīrghajīvanam

4.130

prāṇāyāmādibhiryogī dīrghamāyuṣyamāpnuyāt
etatprārthanayāpyevaṃ dīrghāyuṣmiyājjanaḥ

4.131

abhyāsād dīrghakālīnāt sasatkārānnirantarāt
dṛḍhabhūmirbhavejjñāna-mīśaprārthanayāpi ca

4.132

provāca tāṃ tattvataḥ sa brahmavidyāmiti śrutau
prabrūyāditi vidhyarthaṃ darśayāmāsa bhāṣyakṛt

4.133

ācāryasyāpi niyamaḥ paraṃ nistāraṇaṃ khalu
nyāyaprāsya śiṣyasyetyevaṃ tatraiva dīpikā

4.134

tataśca śāstraniyamapālanaṃ hi yathā bhavet
tathā'vatu bhunaktvīśaḥ śiṣyamācāryameva ca

4.135

bhāṣye samānaṃ vidyāyāḥ svarūpasya phalasya ca
prakāśanena rakṣatvi - tyavibhujyoradarśayat

4.136

nanu vidyāsamutpattau svayameva prakāśate
phalaṃ caikāntikatvena svayamevaṃ prakāśate

4.137

kimarthaṃ prārthanā tatra na cānyārthaḥ pratīyate
maivaṃ granthasthitā vidyā hṛdaye nau prakāśatām

4.138

jīvanmuktisukhaṃ cāsyāḥ phalamantaḥ prakāśatām
punarmohā'samutpattiḥ rakṣaṇaṃ tena jāyate

4.139

yajñātvā na punarmohamevaṃ yāsyasi pāṇḍava
ityādibhirbhagavatā ślokairetat sphuṭīkṛtam

4.142

saha vīryaṃ karavāvahai
vidyāprayojakaṃ vīryaṃ sāmarthyaṃ karavāvahai
vidyāyāḥ kāryabhūtaṃ yatsāmarthyaṃ tallabhāvahai

4.143

vidyāgrahaṇasāmarthyaṃ nekṣyate buddhimatsvapi
vidyeti brahmavidyātra sā vidyā yā vimuktaye

4.144

īśvarānugrahādeva puṃsāmadvaitavāsanā
mahābhayakṛtatrāṇā dvitrāṇāṃ yadi jāyate

4.145

aśraddhā'dvaitasattattve viparyayadurāgrahaḥ
pratibandhaka ityasyāṃ tadabhāvaḥ prayojakaḥ

4.146

aśraddhadhānāḥ puruṣā dharmasyāsya paraṃtapa
aprāpya māṃ nivartante mṛtyusaṃsāravartmani

4.147

mayā tatamidaṃ sarvaṃ jagadavyaktamūrttinā
matsthāni sarvabhūtāni na ca matsthāni tāni ca

4.148

mṛdādibhiryathā vyāsaṃ tadutpannaṃ ghaṭādikam
tathā bhagavadutpannaṃ vyāsaṃ bhagavatā jagat

4.149

rajjau sarpaḥ sthitaścaiva na sthitaśca yathārthataḥ
mithyā tatsthastathā sarpaḥ jagaccaiva tatheśagam

4.150

svasamānādhikaraṇa - viraha - pratiyogi hi
vastu mithyā tataḥ siddhamadvaitaṃ pāramārthikam

4.151

adhiṣṭhānaṃ vinā naiva kalpanā jāyate kvacit
mayā tataṃ satā tenetyayaṃ bhagavadāśayaḥ

4.152

anādṛtaśrutigira ime bauddhāstamasvinaḥ
āpedire nirātmatvamanumānaikacakṣuṣaḥ

4.153

dvaitābhāvaṃ manyamānā yadyapyadvaitavādinaḥ
abuddhasadadhiṣṭhānā nairātmyaṃ saṃprapedire

4.154

bahudūraṃ samaṃ gatvā vītarāgabhayādayaḥ
jaganmithyā'vabuddhyāpi na tattvaṃ pratipedire

4.155

duḥkharūpamidaṃ sarvaṃ jñātvāpi kṣaṇabhaṅguram
tapastaptvāpi nānandaṃ brahma te vividuḥ param

4.156

durāgrahaparityāgā - dīśvarānugrahādapi
śraddhayā cāpi vidyāyāṃ sāmarthyamupajāyate

4.157

hanteme dvaitinaḥ sarve'pyadhītyāpi śrutīrmuhuḥ
nādvaitatattvavijñāna-sāmarthyaṃ dveṣato yayuḥ

4.158

śrutyarthaṃ spaṣṭamapyeva vyākurvanto'nyathānyathā
advaitagrahaṇe naiva sāmarthyaṃ lebhire'śivāḥ

4.159

tattvamasyādi vākyeṣu nādvaitaṃ boddhumīśire
tasmāttvaṃ tasya cāsi tvaṃ tasmiṃstvamiti saṃdadhuḥ

4.160

yato vāco nivartante aprāpya manasā saha
tatkartuṃ vāṅmanasayorviṣayaṃ yetire vṛthā

4.161

so'yamityādi vākyeṣu hyabhedaḥ spaṣṭamīyate
spaṣṭaṃ pratīyate'bhedastattvamasyādike tathā

4.162

ya eva laukikāḥ śabdā arthāścaiva ta va ehi
prayogacodanā'bhāvād vaidikā iti śābare

4.163

anyathānupapattyā tu kvācitkaṃ codanāntaram
ḍilopaḥ parame vyoman sāmānādhikaraṇyataḥ

4.164

pūrvaṃ klībaṃ pumān paścādabhūccedauṣadhādinā
tattvamityucyate tatra loke ko'rthaḥ pratīyatām

4.165

sadeva somyopakrāntaṃ tattvamasyabravīt pitā
uddālakaḥ śvetaketuṃ prayoge tulyatā sphuṭā

4.166

na śakyaṃ manasā'gamye'nupapattipradarśanam
viśeṣaṇavirodhastu so'yamityādivat sphuṭaḥ

4.167

bhāgatyāge tannivṛttyā siddhameva hi sidhyati
siddhaṃ nivartakatvāddhi jagāda draviḍo muniḥ

4.168

tannivartanasāmarthyaṃ vidyāsāmarthyamucyate
atra ca prārthyate taddhi tadvīryaṃ karavāvahai

4.169

ākāśādipadād yadvannirvikalpakadhīrbhavet
tathā tattvaṃpadābhyāṃ syānnirvikalpakadhīdvayam

4.170

vākyamaikyāvabodhena parokṣatvaparicchede
vyāvartyākhaṇḍadhīvṛttiṃ kuryādityapare viduḥ

4.171

tathā cājñānatatkāryanivṛttyā mucyate bhavāt
tatsāmarthyaṃ tadāptyai vā sāmarthyaṃ prārthyate bhavam

4.172

tejasvināvadhītamastu
tejasvyadhītaṃ nāvastu vidyāsāmarthyakāraṇam
adhītaṃ khalu śāstraṃ yattattejasvyastu hṛdagatam

4.173

adhītaṃ tu yadā śāstramarthaśca karabilvavat
bhāsate spaṣṭavidhayā tattejasvīti kīrtyate

4.174

sarvā advaitavādinyaḥ pratyakṣā iva sarvadā
tiṣṭhantīvopaniṣadaḥ puro yasya mahātmanaḥ

4.175

arthavādātmikā kaiva kā tātparyavatī tathā
sarvāsāṃ kutra tātparyaṃ kiṃprayojanakaṃ punaḥ

4.176

saṃśayasyottaraṃ kutra viruddhavadupasthitau
kathaṃ tasya samādhānamityetad bhāsate sphuṭam

4.177

naivārthasaṃśayaḥ kvāpi viparyāsastu dūrataḥ
evaṃ vidhamadhītaṃ tu tejasvīti nigadyate

4.178

ācāryasyāpyadhītaṃ syāttejasvyadhyāpane sati
ataḥ pravacanāccāpi na pramādyamitīryate

4.179

tejasvyadhyayanaṃ caiva bhāve ktāntaprayogataḥ
adhikāraprayuktā ca tatra tejasvitā bhavet

4.180

saṃpāditamahāyajñayajña-dānatapodyuteḥ
sabhaktyupāsitabrahma parabrahmorjitātmanaḥ

4.181

vivekino viraktasya śamādiguṇasaṃyujaḥ
mumukṣorarthajijñāsostejasvyadhyayanaṃ bhavet

4.182

dvividhāḥ sādhakāstāvanmokṣaśāstramadhīyate
akṛtopāstayaścaiva kṛtopāstaya eva ca

4.183

labhante tatra naivādyā jīvanmuktisukhaṃ budhāḥ
dvitīyāstu labhante taditi vedavido viduḥ

4.184

sayajñādi vivekādi sarvasāmānyasādhanam
jīvanmuktisukhodbhāvi tejasvyadhyayanaṃ matam

4.185

nanu vyarthā prārthaneyaṃ kṛtopāsterbhavettadā
mukhyasādhanaśūnyatvād vyarthā caivānupāsinaḥ

4.186

maivaṃ nyaunye'ṃśato naiva tejasvyadhyayanaṃ bhavet
tatpūrtaye prārthanāyāḥ sārthakyaṃ vāryatāṃ katham

4.187

nanu cādhyayanaṃ naiva guroḥ saṃprati vidyate
ācāryād vidhitaḥ śāstraśravaṇaṃ hi taducyate

4.188

yadi cādhyayanādṛṣṭamiha tāvadvivakṣitam
utpannapunarutpattirghaṭate hi kathaṃ tadā

4.189

prārthanāyugadṛṣṭaṃ hi naivādṛṣṭāntaraprasūḥ
paścātkṛtopāstataḥ syājjīvanmuktisukhaṃ tadā

4.190

na cotarāṅgavat pūrvādṛṣṭayuk kāraṇaṃ bhavet
tatrāsti kālaniyamo nairantaryādilakṣaṇaḥ

4.191

ācāryo bahukālāt prāk cakārādhyayanaṃ kila
tasyottarāṅgaṃ naivādya kriyamāṇā hi prārthanā

4.192

vidyayā śraddhayācopa-niṣadā kriyate hi yat
syādvīryavattaraṃ taddhī-tyetaccoktaṃ śrutau sphuṭam

4.193

vidyayeti tṛtīyātaḥ sāhityamavabudhyate
na prārthanādhyayanayoḥ gurau sāhityamatra tu

4.194

paramāpūrvaniṣpattāvaṅgāpūrvapratīkṣaṇam
niyataṃ samayaṃ kuryāt pradhānāpūrvamudgatam

4.195

maivaṃ sarvāṅgayuktatve tejasvyadhyayanaṃ bhavat
samarthamubhayatra syāt svabodhe parabodhane

4.196

yatkiṃcidaṅgavaikalye na bhavedvīryavattaram
tatryaunyaparihārāya prārthanaiṣā gurorapi

4.197

nanvaṅgajanitaṃ puṇyaṃ tejasbitve prayojakam
na hi prārthanayā ta syāt nānyat tejastu kiṃcana

4.198

śrṛṇvāha bhagavān śukraṃ karmacchidraṃ hi saṃtanu
yattat karmasu vaiṣamyaṃ brahmadṛṣṭaṃ samaṃ bhavet

4.199

brāhmaṇā ṛtvijaḥ sarve brāhmaṇaḥ śukra eva ca
brahmadṛṣṭaṃ svataḥ siddhaṃ ko'rthastasya bhaviṣyati

4.200

tadeva bhagavadvākyaṃ vyācakṣāṇo mahāmatiḥ
śukrācāryastadā prāha bhagavantaṃ trivikramam

4.201

mantratastantrataśchidraṃ deśakālārhavastunaḥ
sarvaṃ karoti niśchidraṃ nāmasaṃkīrtanaṃ tava

4.202

nāmasaṃkīrtanamiti prārthanādyapi gṛhyate
bhagavantaṃ prārthayatāṃ nāmasmaraṇamasti hi

4.203

hare kṛṣṇotyādināpi prārthyate parameśvaraḥ
harirharati pāpāni haratviti ca gamyate

4.204

idaṃ sarvaṃ khalu brahma tajjalāditvato matam
tathā ca sarvā vāgeṣā bhavati brahmavartinī

First 200 of 251 passages. Read on

Linked texts (6)