Pramāṇa · Search · About · API

Lakshmisukta 7.10

Śrīsūktabhāṣya 7.10

Language
Sanskrit

7.10

sāyaṇabhāṣyam | sarvahutastasmātpūrvoktādyajñādṛcaḥ sāmāni jajñire utpannāḥ | tasmādyajñācchandāṃsi gāyatryādīni jajñire | tasmādyajurajāyata |
maṅgalabhāṣyam | punaśca kiṃ jātaṃ tadabhidhatte tasmādyajñātsarvahuta iti | mantraśeṣo vyākhyātaḥ | ṛcaḥ sāmāni jajñire cchandāsi jajñire tasmāṃditi | ṛk ślokaṃbaddharūpā ākhyāyikāpracurā ca | tā ṛco jajñire utpannā babhūvuḥ | ṛcāṃ hautrakarmārhatvāttatra hotā ṛgveda ityarthaḥ | sāmnāmudgīthapracuratvātsāmāni sāmavedamantrā audgātrakarmārhā jajñire udgātā tatra sāmaveda ityarthaḥ | tathā ca chandāṃsi—anuṣṭuptriṣṭubjagatīpaṃktirityādīni tasmādyajñapuruṣāt jajñire jātāni vedasmṛtipurāṇetihāsaśikṣākalpādīnāṃ chandomayatvāt | yajustasmādajāyateti | yajuḥ samagraṃ yajanārhamantrakalitamādhvarakarmātmakaṃ jātyekavacanam yajūṃṣīti tasmādyajñapuruṣādajāyata jātam | anena sa yajurvedaḥ svayaṃ tatrādhvaryurbhavadityarthaḥ | etāvatā ṛksāmayajurvedāstrayo hotṛdgātrādhvaryava āsan ṛtvija iti bhāvaḥ |
rāmānujabhāṣyam | evañca tasya yajñasvarūpatvaṃ yajñāṅgatvaṃ ca pratipādya yajñāṅgapratipādakānāṃ vedānāmati tadbhedenotpattiṃ darśayati tasmāditi | tacchabdasya punaḥ punarāvṛttyā tattatkāryaṃ prati pṛthakpṛthaganvayaḥ | tasmādyajñātsarvahurāmānujabhāṣyam |
tathāhi-'gāyatryā yajatī'tyādividhayrthanirṇaye chanda upayujyate (1) vyākaraṇaṃ hi arthaviśeṣamāśritya svarāviśeṣādīn vidadhyatdārthanirṇaye (2) kalpasūtrāṇyapi prakaraṇāntarapaṭhitasya nyāyalabhyasya śākhāntarādhītasya cāṅgajātasyopasaṃhāreṇa prayogaṃ darśayati (3) jyautiṣamapi svādhyāyopayoginamanuṣṭhānopayoginaṃ ca kālaviśeṣaṃ pratipādayati (4) śikṣāpi varṇoccāraṇaprayogaṃ darśayati (5) niruktaṃ tu vyākaraṇasyaiva yadvaśiṣṭaprāyaṃ bāhulakādisādhyānā lopāgamavikārādīnāṃ prāyastatra tatra saṃgrahe upayujyate (6)|| yadvā chanda anuṣṭuptriṣṭubādipratipādanaparaḥ 1 śabdaḥ svarādisamarthapratipādanaparaḥ 2 śrautasmārtapratipādanaparaḥ kalpaḥ 3 adhyayanatadarthānuṣṭhānakālanirṇayātmakaṃ jyotiḥśāstram 4 varṇanirṇayātmikā śikṣā 5 apūrvārthapratipādakaṃ niruktam 6 ityalaṃ vistareṇa | tasmādeva yajurjuṣāṃ samūho'jāyata jajñe ityarthaḥ |