Lakshmisukta 7.9

7.9

maṅgalabhāṣyam | bhavān vāyavyān vāyudevatākān 'vāyavyaṃ śvetamālabheta bhūtikāma' iti śrutyā śvetapaśūn, upalakṣaṇametat vāyudevatāyā eva sarvajīvajīvanapravartanaśīlatvāttadupalakṣitasarvadevatākānpaśūnityarthaḥ | araṇye bhavānāraṇyān | ye ca grāme bhavā grāmyāstāṃśca cakre kṛtavān sṛṣṭavānyajñapuruṣa ityarthaḥ |
atra pṛṣadājyamiti vākyasyārthāntaram | kathaṃ ? pṛṣāditiśabdasya pṛṣata ityāraṇyapaśūpalakṣaṇakahariṇatvam, ajānāṃ samūha ājyaṃ grāmyapaśūpalakṣaṇārthamiti ca tayordvandvaikyaṃ sambhṛtaṃ sampāditaṃ utpannamiti vā | tadeva sphuṭīkaroti-paśūṃstāṃścaka iti sambandho'nusandheyaḥ | nanu sarveṣāṃ devānāṃ satāṃ vāyavyāniti vāyoreva śraiṣṭhyaṃ kimuktaṃ ? tatra śrutyā vāyoḥ paratvamupapāditaṃ tadāha-'namaste vāyo tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi tvāmeva brahmāvādiṣam' iti |
rāmānujabhāṣyam | brahmārpaṇaṃ brahmahavirbrahmāgnau brahmaṇā hutam | brahmaiva tena gantavyaṃ brahmakarmasamādhinā || ityārabhya— śreyāndravyamayādyajñājjñānayajñaḥ parantapa | sarvaṃ karmākhilaṃ pārtha jñāne parisamāpyate ||
ityanena bhagavataiva nānāyajñasvarūpatvena sarvasyāpi yajñātmakatvena ca pratipāditatvāt | tathā ca śrīmadbhāgavate brahmavākyaṃ— yadāsya nābhyānnalinādahamāsaṃ mahātmanaḥ | nāvidaṃ yajñasambhārānpuruṣāvayavāhṛte || iti |
yajñādyajñasvarūpānpṛṣadājyaṃ sadyaḥājyaṃ sambhṛtaṃ dhattam 'ājyaṃ vai devānāmannam' ityājyasyaiva mukhyatvātpūrvanirdeśaḥ | yeśca yajñaḥ kriyate tānpaśūncakre | te ca ke? vāyavyā vāyuvatyarthyagāmino mayūraśukādayaḥ nārapyā jalacarā matsyādayaḥ ye ca grāmyā grāmavāsino'śvādayaḥ tāniti | cakre dravyasyātmagāmitvātsarvo'pi yajñaḥ jijñāsūnāṃ svasvarūpajijñāsārthe svaprāptyupāyībhūtātmaprasādārthe ca svakīyatvenādhatta ityarthaḥ | nanvatha kathamuktaṃ svarūpajijñāsārthe tadvijñānārthaṃ ca sarvaṃ kṛtavāniti? nahi kārye dṛṣṭe kasyacijjijñāsā tadvijñānaṃ ca jāyate, evañca sarveṣāṃ kāryadarśanaparatvātsarvaviṣayānubhavaparatvācca sarvo'pi jñāninaḥ syuriti cet, na | kāryayathārthajñānasya tadhetutvāccahi kāryāṇāṃ yāthārthyaṃ kenacijjñāyate | yāthārthyaṃ ca—kiṃ kāryaṃ kiṃ kāraṇaṃ kiṃ caiteṣāṃ prayojanaṃ kutra jāyante kutra vilīyante kādhāraḥ kathamudbhavanti kathaṃ tiṣṭhanti kaścaiteṣāṃ sambandhaḥ iti | tacca vedādhyayanapūrvakakarmācaraṇena vidhiniṣedhobhayavidhavivecanapūrvakavedamārgāvalambakatvena śiṣṭopadiṣṭamārganiṣṭhāntaḥkaraṇe jāyate nānyatratyalaṃ vistareṇa |