Lakshmisukta 8.2
Śrīsūktabhāṣya 8.2
- Language
- Sanskrit
8.2
sāyaṇabhāṣyam | dhātā prajāpatiryei virāṭpuruṣamudājahāra dhyātṛṇāmupakārārthaṃ prakhyāpitavān | catasraḥ pradiśaścaturdiśu vartinaḥ sarvānprāṇinaḥ pravi-dvānprakarṣeṇa jānan śakra indraśca tadanugrahārthaṃ prakhyāpitavān | dhātu-rindrasyopadeśāttaṃ virāṭpuruṣamevamuktaprakāreṇa vidvān sākṣātkurvanni-hāsminneva janmanyamṛto maraṇarahito bhavati | yadā virāṭpuruṣo'ha-miti sākṣātkaroti tadānīṃ vartamānadehasya tatpratyakṣarūpatvābhāvādanya-maraṇenāyamupāsako na mriyate | ayanāyāmṛtatvaprāptaye'nyaḥ panthā mārgo na vidyate | na hi yathoktavirāṭpuruṣasākṣātkāramantareṇānyo mārgo na vidyate | na hi karmasahasrairamṛtatvaṃ saṃpādayituṃ śakyate—'na karmaṇā na prajayā dhanena' ityādiśāstrāt |
maṅgalabhāṣyam| kamale samuddhṛtya prapañcanirmāṇavidhau jñānābhāvādyaṃ svajanakaṃ paramapuruṣaṃ udājahārodāhṛtavān| atredaṃ tātparyam-sākṣāttatsvarūpamapradaryan udrdhvamanāmarūpaṃ bhagavantaṃ pāhi pāhīti prapannatayoktavān yadā tadā tapa tapeti varṇadvayaṃ dvivāraṃ viyadvāṇīmayaṃ śrutvā svamānena śātaṃ sammāstadhvā parameśvaraṃ prasādya tatprasādena bhagavajjñānavijñānavidyāsamadhitejaojassahobalavīryasampannaḥ san 'dhātā yathāpūrvamakalpayat' iti śrutyarthaṃ sphuṭīcakāreti purāṇaprakriyā|
tadeva vakṣyamāṇamantravākyena viśadīkaroti śakraḥ pravidvān pradiśaścatatra iti| śātaśaḥ katavo bhaviṣyanti yasmātsa śakraḥ brahmā bhagavadanugrahāt prakarṣeṇa viśvaṃ yasya sa pravidvān sarvajña ityarthaḥ| catasraḥ prācyudīcīdakṣiṇāpratīcīḥ pradiśo mukhyā diśaḥ pravidvān samavagaman catasṛṣu dikṣu paśyan caturmukho jātastataśca mukhacatuṣṭayāt ṛgādivedacatuṣkaṃ jātaṃ tataḥ sarvaṃ bhagavanmahimāvabhāsaṃ sacetanācetanaṃ jagatsambhūtam| yattadornityasambandhāt ya evambhūtapavitravicitracaritro mahān puruṣastamevaṃ pūrvoktaprakāreṇa vidvān 'prajñānaṃ brahma' tattvamasi' ahaṃ brahmāsmi' ayamātmā brahma' iti caturvedagatamahāvākyārthaparyālocanayā 'samitpāṇiḥ śrotriyaṃ brahmaniṣṭhamiti' sadgurūpasadanadvārāsatmasākṣātkārajñānavān yataḥ pūrvamevānantajanmārjitasāttvikamahatpuṇyapuñjaparipākavaśāt sādhanacatuṣṭayasampannaḥ pumānihāsminneva janmani yato bhagavadupāsanayāsambhāvanāviparītabhāvanādipratibandharāhityena janmāntaravyavadhānābhāvāt mṛto na bhavatītyamṛto mukto brahma prāpto bhavatīti yāvat| tadvadanasya muktiphalatvaṃ śrutayo ghuṣyanti-'tametaṃ viditvātimṛtyumeti, brahma veda brahmaiva bhavati, brahmavidāpnoti paramiti ca| yasmin janmani jñānaṃ bhavati muktasarvakāmatvena tasminneva janmani mukta ityatra śrutirbṛhadāraṇyakī jagau— yadā sarve pramucyante kāmā ye'sya hṛdi śritāḥ| atha martyo'mṛto bhavatyatra brahma samaśnute || iti| idameva brahmajñānaṃ mokṣāya sukaraṃ vartma nānyadityāha nānyaḥ panthā ayanāya vidyate iti| ayati nayati prāpayati amṛtatvaṃ brahmetyayanaṃ
rāmānujabhāṣyam |