Lakshmisukta 9.2
Śrīsūktabhāṣya 9.2
- Language
- Sanskrit
9.2
vaiṣṇavopāṃśuyājasyedaṃ viṣṇurityeṣānuvākyā | uktā devatā iti khaṇḍe sūtritam-'idaṃ viṣṇurvi cakrame trirdevaḥ pṛthivīmeṣa etā- m' iti | gārhapatyāhavanīyayormadhye ivātikramaṇe'nayaiva ivapadeṣu bha- sma prākṣipet | vidhyaparādha iti khaṇḍe sūtritam-'bhasmanā śunaḥ pa- daṃ prativapedidaṃ viṣṇurvi cakrama' iti | ātithyāyāṃ pradhānasya haviṣa eṣaivānuvākyā | athātithye'lānteti khaṇḍe sūtritam-'idaṃ viṣṇurvicakrame tadasya priyamabhipātho aśyamiti' | upasatsu vaiṣṇavasyaiṣaivā- nuvākyā | athopasaditi khaṇḍe sūtritam-'gayasphāno amīvahevaṃ viṣṇurvicakrama' iti ||
viṣṇurtrivikramāvatāradhārīdaṃ pratīyamānaṃ sarvaṃ jagaduddiśya vi- cakrame viśeṣeṇa pādakramaṇaṃ kṛtavān | tadā tredhā tribhiḥ prakāraiḥ padaṃ nidadhe,svakīyaṃ pādaṃ prakṣiptavān | asya viṣṇoḥ pāṃsure dhūliyuktapā- dasthāne samūḍhamidaṃ sarvaṃ jagatsamyagantarbhūtam |
seyamṛgyāskenaivaṃ vyākhyātā-'viṣṇurviśatervā vyaśnotervā yadidaṃ kiñca tādvikramate viṣṇustredhā nidhatte padaṃ tredhā- bhāvāya pṛthivyāmantarikṣe divīti śākapūṇiḥ | samārohaṇe viṣṇupade gayaśirasītyaurṇavābhaḥ | samūḍhlamasya pāṃsura ā- kyāyane'ntarikṣe padaṃ na iṣyate'pi vopamārthe syātsamūḍhlama- sya pāṃsula iva padaṃ na iṣyata iti | pāṃsavaḥ pādaiḥ sūyanta iti pannāḥ śerata iti vā paṃsanīyā bhavantīti vā' iti | ( yadidaṃ kiñci- dbhāgenāvasthitaṃ tādvikramate viṣṇurādityaḥ | kathamityata āha-tredhā ni dadhe padaṃ dhatte padam | nidhānaiḥ pādaiḥ | ka, tatra tāvat-pṛthivyā- mantarikṣe divīti śākapūṇiḥ | pārthivo'gnirbhūtvā pṛthivyā yatki- ñcidasti tādvikramate | antarikṣe vidyudātmanā | divi sūryātmanā ... samārohaṇa ... ) jyastamutkṣepaṇasamanantarameva pāṃsubhirākīrṇatvācca dṛśyata evamasya madhyamaṃ vidyudātmakaṃ padamāviṣkṛtisamakālameva vyavadhīyate nāvatiṣṭhata ityarthaḥ | pāṃsura iti ro matvarthīyaḥ | atha pāṃsavaḥ | kasmācce hi pādaiḥ sūyante janyante ityarthaḥ | athavā paṃsanīyā dhvaṃsanīyā dhvaṃsanārhāste bhavanti tadākīrṇasya durdarśakatvāt | ) tredhā | padhācceyedhācpratyayaḥ | cito'ntodāttaḥ | samūḍhaḷam, vaha prāpaṇe | niṣṭheti kaḥ | vācisvapiyajetyādinā saṃprasāraṇam | ḍhatvadhatva-ṣṭutvaḍhalopadīrghatvāni | 'gatiranantaraḥ' iti gateḥ prakṛtisvaratvam asya, idamo'nvādeśa ityaśanudāttaḥ pratyayaśca supsvareṇa | pāṃsureḥ 'nagapāṃsupāṇḍubhyaśceti vaktavyam' iti matvarthayoḥ | pratyayasvaraḥ |
hatyanuvāke'stha vai taheṃ viṣṇurityādinā prapañcena taittirīyā āmannanti | pasparo―sparśā bādhanasparśanayoḥ | liṭ dvirbhāvaḥ | 'śarpūrvāḥ khayaḥ' iti pakāraḥ śiṣyate sakāro lupyate | yaṅlugyogādanighātaḥ | yujyaḥ―yujerbāhulakātkyap | kittvādaguṇābhāvaḥ | kyapaḥ pittvādanudāttatvam | dhātusvaraḥ |
4 ||