Pramāṇa · Search · About · API

Vedapadapatha 6

Vedapadapāṭha 6

Language
Sanskrit

6.1

tri̱'sa̱ptāḥ | a0 1|1

6.1-2

pari̍'yanti̍ | a0 1|1

6.1-3

kha—śuklakṛṣṇayajuḥpadapāṭheṣu avagṛhyamāṇaṃ padamitinā pūrvaṃ
nirdiśya paścādavagṛhyate | tadyathā—
'śreṣṭha̍tamāyeti̱śreṣṭha̍ tamāya | śu0 ya0 1

6.1-4

pra̱jāva̍tī̱riti̍pra̱jā va̍tīḥ | śu0 ya0 1

6.1-5

śreṣṭha̍tamāyeti̱śreṣṭha̍ ta̱mā̱ya̱ | tai0 saṃ0 1

6.1-6

pra̱jāva̍tī̱riti̍pra̱jā va̱tī̍ḥ | tai0 saṃ0 1

6.1-7

maitrāyaṇīyapadagranthe'pi dvirāvṛttirbhavati, parantu tatraikaḥ kośo'vagrahottarabhāgasthasvaranirdeśe śuklayajuṣaḥ padapāṭhamanusarati, aparaśca
taittirīyapadapāṭham | tadyathā—
2śreṣṭha̍tamāyeti̱śreṣṭha̍ tamāya | śreṣṭha̍tamāyeti̱śreṣṭha̍ ta̱mā̱ya̱
mai0 1|1

6.1-8

ga—sāmapadagranthe'pyavagrahanidarśanāya dvirāvṛttiḥ kriyate, parantu
tatrāvagṛhyamāṇena mantrapadena sahetipadaṃ na paṭhyate | tadyathā—
havyadātaye havya dātaye | sā0 pū0 1|1

6.1-9

viśve̍vedasam̱ viśve̍ vedasam | sa0 pū0 1|1

6.1-10

2-pragṛhyatvanidarśanaprakāraḥ
pragṛhyatvanidarśanāya yadyapi sarveṣu padagrantheṣvitinā nirdeśaḥ
sāmānyarūpeṇopalabhyate, tathāpi pragṛhyatvanidarśanaprakāraḥ padagrantheṣu
bahudhā bhidyate—
ka—ṛksāmārthavattaittirīyamaitrāyaṇapadapāṭheṣu yatra kevalā pragṛhyasaṃjñaiva nidarśanīyā bhavati, tatra kevalamitipadaṃ paraṃ prayujyate | tadyathā—
vāyo iti̍ | ṛ0 1|2|3; a0 6|68

6.3

tve iti̍ | sā0 pū0 1|1

6.3-2

a̱sme3 iti̍| sā0pū0 2|1

6.3-3

viṣṇo̱ iti̍ | tai0 1|1|3; mai0 1|1

6.4

atredapi dhyeyam—taittirīyapadapāṭhe okārāntaṃ sambuddhyantaṃ
padaṃ pragṛhyatvamapragṛhyatvaṃ cobhayaṃ labhate, tasya vyākhyānamanupadaṃ
(ga-sandarbhe) draṣṭavyam
kha—śuklayajuṣaḥ padapāṭhe pragṛhyatvanidarśanāya mantrapadamitinā
nidarśya punarapi paṭhyate | tadyathā—
viṣṇo iti̱ viṣṇau̍ | ya0 1

6.3-4

ayaṃ prakāraḥ prātiśākhyakārairupasthitapadena smaryate (dra0 kā0
prā0 4|60) | pāṇinīye'pi 'aplutavadupasthite' (a0 6|1|125)
ityasmin sūtre tathaiva vyavahāro dṛśyate
ga—taittirīye padapāṭhe sambuddhyantamokārāntaṃ padaṃ pragṛhyatvamapragṛhyatvaṃ cobhayaṃ labhate | tatreyaṃ vyavasthā—
yatra mantrapāṭhe sambuddhyantād okārāntāt padāt paraṃ vyañjanādyuttarapadaṃ bhavati, tatra sambuddhinimittako'yamokāra iti pradarśanāya
niravagrahaṃ sāvagrahaṃ cobhayarūpaṃ padamitinā saṃyojya pragṛhyatvarūpeṇa
pradarśyate | tadyathā—
niravagrahaṃ padam—
viṣṇo havyam—viṣṇo̱ iti̍ | tai0 1|1

6.10

sovagrahaṃ padam—
niravagrahaṃ padam—
sāvagrahaṃ padam—
gha—sāmapadakārastu sambuddhāvokārāntasya padasya sarvathā
pragṛhyatvaṃ necchati | tena tatretikāro na prayujyate | tadyathā—
vi̱bhāvaso 3 vi̍bhā̱ vaso 3 | sā0 pū0 1|6|6; 3|2

6.8

pu̱rūvaso 3 pu̍ru̱ vaso 3 | sā0 pū0 3|6

6.3-5

ṅa—yatra pade pragṛhyatvanidarśanena sahāvagrahanirdeśo'pi kartavyo
bhavati, tatretinā pragṛhyatvaṃ nidarśya tatpadaṃ punarāvartyāvagrahaḥ pradarśyate
tadyathā—
drava̍tpāṇī̱ iti̍ dra̱vat'pāṇī | ṛ0 1|1

6.3-6

chandaḥpa̱kṣe iti̍ chandaḥ'pa̱kṣe | atharva 1|1

6.12

śata̱kra̱to iti̍ śata-kra̱to 1 | tai0 1|6

6.3-7

(1)
ca—sāmnaḥ padagranthe tu yatra pragṛhyatvāvagrahatvayorekasminneva
pade nirdeśa iṣyate, tatra mantrapadaṃ yathāvat paṭhitvā punarāvṛttau pūrvamavagṛhya cetinā pragṛhyatvaṃ pradarśyate | tadyathā—
vi̱ṣṭhu̱rū̱pe̱ viṣu̍ rū̱pe iti̍ | sā0 pū0 1|8

6.3-8

aha̍nī a̱hanī̱ iti̍ | sā0 pū0 1|8

6.1-11

atredamapyavadheyam—anye padakārāḥ ‘ahanī’ ityetat padaṃ
nāvagṛhṇanti | padāvagrahaviṣaye sāmapadagrantho'nyapadagranthebhyo'tyantaṃ
vailakṣaṇyaṃ bhajata ityuktaṃ purastāt | tasya ca nidarśanamagre yathāsthānaṃ
kariṣyate
3—upasarga-nirdeśa-prakāraḥ
saṃhitāpāṭhe upasargo dvidhā prayujyate—svatantrapadatvena kriyayā
samasya ca | tatra yaḥ samasya prayujyate, tatra tannirdeśe yathāpadapāṭhaṃ
tattannirdeśaprakāra upayujyate | yastu svatantrapadatvena prayujyate, sa
ṛgatharvasāmaśuklayajuṣāṃ padapāṭheṣvanyasvatantrapadamiva paṭhyate, parantu
taittirīyapadagranthe sa itinā nirdiśyate | yatra ca tatraiva dvayorupasargayoḥ
svatantrapadatvena sahapāṭha upalabhyate, tatra para itinā saṃyujyate na pūrvaḥ
tadyathā—
ekosargasya—
preti̍ | tai0 1|1

6.3-9

anviti̍ | tai0 1|2

6.2

dvayorupasargayoḥ —
saṃpraya̍cchati—sam | preti̍ | ya̱ccha̱ti̱ | tai0 6|3

6.10-2

anu̱prehi̍—anu̍ | preti̍ | i̱hi̱ | tai0 1|1