Vedapadapatha 91
Vedapadapāṭha 91
- Language
- Sanskrit
Contents
- 91.42 — 1 part
91.1
atra laghumādhyandinaśikṣāyāmayaṃ viśeṣa upalabhyate—ṣakārasya
khakāraḥ syāṭṭkayoge tu no bhavet
atra kayoge khakāroccāraṇaniṣedhasya kakārasyādau saṃyoge tātparyam,
na kāntasaṃyoge | tena ‘kṣa’ ityevaṃ saṃyoge ṣakāra evoccāryate, śuṣkacāya ityatra
ca khakāraḥ
atrāpi na ṣakārasya khakāroccāraṇe tātparyamapi tu khakārasadṛśakaṇṭhamūrddhāntarālasthānena (mūrdhna uparitanabhāgena) khakāravat suspaṣṭarūpeṇoccāraṇe tātparyam | ata evānanta bhaṭṭo'pyasya sūtrasya vyākhyāna āha— ‘ṣaṭau
mūrdhanīti sūtrāt ṣakāro mūrdhanyaḥ sthānakaraṇaparityāgenādhaṃspṛṣṭaṣakārasthāne kavargīya pratirūpakaṃ khakāroccāraṇaṃ kartavyam
atra pratirūpakaśabdaḥ spaṣṭameva dyotayati yanna ṣakārasya khakāroccāraṇe
tātparyam, anyathā kavargīyakhakāroccāraṇaṃ kartavyam ityevāvakṣyat
anantasya ṣakārasyārdhaspṛṣṭaprayatnalekhanaṃ śikṣāntarānurodhena syāt
vakārasya bakāroccāraṇam—kecana vaidikā guruvakārasya bakāroccāraṇaṃ vidadhati | tādṛśoccāraṇasya kvacidapyavidhānād vakāroccāraṇaṃ doṣa
eva jñeyaḥ
etena śāstratātparyaparyālocanena spaṣṭaṃ pratīyate—yad yakārasya jakāroccāraṇaṃ ṣakārasya khakāroccāraṇaṃ ca na kevalaṃ śikṣāśāstraviruddhamapi tu
mādhyandinasammatayoryājñavalkyaśikṣāpratijñāpariśiṣṭayorapi tattātaparyāyājñānamūlakameva
pañcamaṃ pariśiṣṭam
saṃśodhanaṃ parivartanaṃ parivardhanaṃ ca
'vaidikapadapāṭhānāṃ tulanātmakamadhyayanam' ityatra prāgbhāge—pṛṣṭha 24
paṃ0 5 itayato'gre parivardhanīyam—
yadyapi mādhyandina-yajuḥpadapāṭhe dvandvasamāse'vagraho na dṛśyate, tathāpi
kvacidavagraha upalabhyate | yathā—
ṛksāma bhyāmityṛ̍k sā̱mābhyā̍m | 4
91.23
evameva ṛksāmayorityṛ̍k sāmayo̍8 (4|9); ṛksāmānītyṛ̍k sāmā̍ni
(18|41) ityatrāpi ca
bṛhadrathantare'iti̍bṛhat ra̱thanta̱re | 12|4; 18
91.42
itthaṃ yatra kvacid dvandve'pi samāse'vagraho dṛśyate, tatkāraṇaṃ mṛgyam
pṛṣṭha 43 paṃ0 16 '……prāyeṇa vartate' ityatra iyaṃ ṭippaṇī parivardhanīyā —
etādṛśaḥ svarasaṃcāraḥ prāyeṇa ādimeṣu daśasvevādhyāyeṣu dṛśyate
yatastāvān granthaḥ (saṃ0 1) mumbaīnagarasthe nirṇayasāgarayantrālaye mudrito'bhūt
uttarabhāgaḥ kāśyāṃ prayāge ca mudrito'tastatra kāśīpāṭhānusārameva svarasaṃcāro
dṛśyate
pṛṣṭha 45 paṃ0 2 itayato'gre parivardhanīyam—
ṛkāraparo yakāro'pyasmin pāṭhe sarvatra 'yṛ' ityevaṃ laghurevopalabhyate
pṛṣṭha 48 paṃ0 24 itayato'gre parivardhanīyam—
26
91.42.p1
padapāṭhe tasya saṃhitāpāṭhe copalabhyamātaṃ 'ciiścā' padamapi
kakośe 'ciicyā' ityevaṃ sayakāro dṛśyate
viśeṣaḥ—asmin śodhanapatre padādau kvacit mudritayoḥ ba ya ityetayoḥ
dvra yra ityevaṃ śodhanaṃ na pradarśitam, sarvajanānāṃ viditatvāt
pṛṣṭha paṃ0 aśuddham śuddham
25 5 ya̱tha̱bhāga0 ya̱thā̱bhāga0
28 4 dṛde dṛḍhe
28 5 asaṃdat asadat
31 8 ta̱nvā̱÷ ta̱nvā̱÷
33 4 sa̱m̐hi̱tote̍0 sa̱m̐hi̱teti̍0
35 9 bra̱hma̱ṇa÷ bra̱hma̱ṇa̱ꣵ
37 10 sa̱mrāḍiti̍sam rāṭ sa̱mrāḍiti̍sam rāṭ
37 12 gārha̍patya0 gārha̍patya̱0
38 6 me̱dhāṭaṃ me̱dhā?
39 6 jorṣa̍saḥ jorṣa̍sa̱ꣵ
39 11 yavyau ya̱vyau
40 4 ce̱ruḥ ce̱ru?
40 7 ri̱ṣaṭaṃ ri̱ṣa?
40 11 dadāmi dadāmi
43 2 u̱rvā̱rukami0 u̱rvārukami0
47 2 brātāt brātā̍t
48 5 itcyūrṇṇa itcyūrṇṇaṃ
48 6 mayi ma̱yi̍
48 7 a̱si? a̱si
48 8 susasyā su̱sa̱syā
49 mṛḍīkām mṛ̱ḍī̱kām
49 4 ma̱no̱yujā̱ ma̱no̱yuja
49 7 śvātrā? śvātrā?
50 3 mandiṣīmahi ma̱ndi̱ṣī̱mahi̍
51 8 yu̱ñjyau̍| u0 yu̱ñjyā̍| aditi̍ṭaṃ| u0
52 2 sargarbhbhya sarga̍rbhya
52 7 tvā tvā
53 11 grahṛ̱ṣya÷ prahṛ̱rṣa÷
54 1 ra̱tna̱dhāmiti̍ratna̱ dhām ra̱tna̱dhāmiti̍ratna̱ dhām
54 5 prajā pra̱jā
54 6 prāṇa̍nta prāṇa̍ntu
pṛṣṭha paṃ0 aśuddham śuddham
193 1 jñānam jñāna̍m
193 8 na̱ na
202 11 puṣṇa puṣṇe̍
205 9 ghā ghā?
207 5 ghā ghā?
209 13 yuñjiyam yu̱ñjiya̍m
212 11 so̍ma soma̍
214 ṭi0 2 0pi muḍāgamaḥ 0pi ṅaṭo maḍāgamaḥ
215 9 ca ca̱
216 8 0miti̍ dhātu 0mitiyātu
216 10 amī0 a̱mī0
218 3 na̱? nṛ̱t
220 9 yā? yā
224 7 stubhā stu̱bhā̍
225 13 jyātiṣā jyoti̍ṣā
227 6 rajasa̍ṃ raja̍saṃ
228 1 mā̱ mā
244 9 vasaṃva? vasaṃva̍
253 6 budha̍ budha?
254 5 su̱rum̐hvat su̱rum̐hva̍t
259 5 susahā̱'iti̍ su̱sahu̱'iti̍
259 18 rathena̱ rathe̍na
262 6 satppati0 satpa̍ti0
262 11 apa̍prayuccha apa̍prayuccha0
262 14 madhyam ma̱dhyam
264 7 śoci̍ śoci?
266 6 kāśinī kāśinī̍
266 8 gi̱riśanteti̍ gi̱riśanteti̍0
268 6 i̱ṣava̍ṃ ÷ i̱ṣava̍ṃ
268 10 i̱ṣaṃva̍ ÷ i̱ṣava̍ṃ
272 3 dvikṛtānāmiti̍0 dvikṛ̱tānā̱miti̍0