Ashtottarashatopanishad 1
Aṣṭottaraśatopaniṣad 1
- Language
- Sanskrit
1.1
oṃ saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ
athāsya puruṣasya catvāri sthānāni bhavanti | nābhirhṛdayaṃ kaṇṭhaṃ mūrdheti
tatra catuṣpādaṃ brahma vibhāti | jāgaritaṃ svapnaṃ suṣuptaṃ turīyamiti
jāgarite brahmā svapne viṣṇuḥ suṣuptau rudrasturīyamakṣaram | sa ādityo
viṣṇuśreśvaraśca svayamamanaskamaśrotramapāṇipādaṃ jyotirviditam
1.2
yatra lokā na lokā devā na devā vedā na vedā yajñā na yajñā mātā na mātā
pitā na pitā snuṣā na snuṣā cāṇḍālo na cāṇḍālaḥ pauṣkaso na
pauṣkasaḥ śramaṇo na śramaṇastāpaso na tāpasa ekameva tatparaṃ brahma vibhāti
nirvāṇam
1.3
na tatra devā ṛṣayaḥ pitara īśate pratibudhyaḥ sarvavidyeti
1.4
hṛdisthā devatāḥ sarvā hṛdi prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ
hṛdi prāṇāśca jyotiśca trivṛtsūtraṃ ca tadviduḥ
hṛdi caitanye tiṣṭhati
1.5
yajñopavītaṃ paramaṃ pavitraṃ prajāpateryatsahajaṃ purastāt
āyuṣyamagryaṃ pratimuñca śubhraṃ yajñopavītaṃ balamastu tejaḥ
1.6
śikhāsahitaṃ vapanaṃ kṛtvā bahiḥsūtraṃ tyajed budhaḥ
yadakṣaraṃ paraṃ brahma tatsūtramiti dhārayet
1.7
sūcanātsūtramityāhuḥ sūtraṃ nāma paraṃ padam
tatsūtraṃ viditaṃ yena sa vipro vedapāragaḥ
1.8
yena sarvamidaṃ protaṃ sūtre maṇigaṇā iva
tatsūtraṃ dhārayedyogī yogavittattvadarśivān
1.9
bahiḥsūtraṃ tyajedvidvān yogamuttamamāsthitaḥ
brahmabhāvamidaṃ sūtraṃ dhārayedyaḥ sa cetanaḥ
dhāraṇāttasya sūtrasya nocchiṣṭo nāśucirbhavet
1.10
sūtramantargataṃ yeṣāṃ jñānayajñopavītinām
te vai sūtravido loke te ca yajñopavītinaḥ
1.11
jñānaśikhino jñānaniṣṭhā jñānayajñopavītinaḥ
jñānameva paraṃ teṣāṃ pavitraṃ jñānamucyate
1.12
agneriva śikhā nānyā yasya jñānamayī śikhā
sa śikhītyucyate vidvān netare keśadhāriṇaḥ
1.13
karmaṇyadhikṛtā ye tu vaidike brāhmaṇādayaḥ
tebhirdhāryamidaṃ sūtraṃ kriyāṅgaṃ taddhi vai smṛtam
1.14
śikhā jñānamayī yasya upavītaṃ ca tanmayam
brāhmaṇyaṃ sakalaṃ tasya iti brahmavido viduḥ
1.15
idaṃ yajñopavītaṃ tu paramaṃ yatparāyaṇam
sa vidvān yajñopavītī syātsa yajñastaṃ yajvānaṃ viduḥ
1.16
eko devaḥ sarvabhūteṣu gūḍhaḥ sarvavyāpī sarvabhūtāntarātmā
karmādhyakṣaḥ sarvabhūtādhivāsaḥ sākṣī cetā kevalo nirguṇaśca
1.17
eko vaśī sarvabhūtāntarātmaikaṃ rūpaṃ bahudhā yaḥ karoti
tamātmasthaṃ ye'nupaśyanti dhīrāsteṣāṃ sukhaṃ śāśvataṃ netareṣām
1.18
ātmānamaraṇiṃ kṛtvā praṇavaṃ cottarāraṇim
dhyānanirmathanābhyāsādevaṃ paśyennigūḍhavat
1.19
tileṣu tailaṃ dadhanīva sarpirāpaḥ srotaḥsvaraṇiṣvivāgniḥ
evamātmātmani jāyate'sau satyena tapasā yo'nupaśyati
1.20
ūrṇanābhiryathā tantūnsṛjate saṃharatyapi
jāgratsvapne tathā jīvo gacchatyāgacchate punaḥ
1.21
netrasthaṃ jāgaritaṃ vidyātkaṇṭhe svapnaṃ samāviśet
suṣuptaṃ hṛdayasthaṃ tu turīyaṃ mūrdhni saṃsthitam
1.22
yato vāco nivartante aprāpya manasā saha
ānandametajjīvasya yajjñātvā mucyate budhaḥ
1.23
sarvavyāpinamātmānaṃ kṣīre sarpirivārpitam
ātmavidyā tapomūlaṃ tadbrahmopaniṣatpadaṃ tadbrahmopaniṣatpadamiti
Commentaries (2)
- Aṣṭottaraśatopaniṣadvivaraṇa — Upaniṣadbrahmayogin, Sanskrit
- Vivaraṇa of Upaniṣadbrahmendrayogin — Upaniṣadbrahmendrayogin, Sanskrit
Linked texts (3)
- Brahmopaniṣad — Sanskrit
- Śāktopaniṣad — Sanskrit
- Upanishads — Sanskrit