Pramāṇa · Search · About · API

Ashtottarashatopanishad 102

Aṣṭottaraśatopaniṣad 102

Language
Sanskrit

102.1

ṛbhuḥ
sarvaṃ saccinmayaṃ viddhi sarvaṃ saccinmayaṃ tatam
saccidānandamadvaitaṃ saccidānandamadvayam

102.2

saccidānandamātraṃ hi saccidānandamanyakam
saccidānandarūpo'haṃ saccidānandameva kham

102.3

saccidānandameva tvaṃ saccidānandako'smyaham
manobuddhirahaṃkāracittasaṃghātakā amī

102.4

na tvaṃ nāhaṃ na cānyadvā sarvaṃ brahmaiva kevalam
na vākyaṃ na padaṃ vedaṃ nākṣaraṃ na jaḍaṃ kvacit

102.5

na madhyaṃ nādi nāntaṃ vā na satyaṃ na nibandhanam
na duḥkhaṃ na sukhaṃ bhāvaṃ na māyā prakṛtistathā

102.6

na dehaṃ na mukhaṃ ghrāṇaṃ na jihvā na ca tālunī
na dantauṣṭhau lalāṭaṃ ca niḥśvāsocchvāsa eva ca

102.7

na svedamasthi māṃsaṃ ca na raktaṃ na ca mūtrakam
na dūraṃ nāntikaṃ nāṅgaṃ nodaraṃ na kirīṭakam

102.8

na hastapādacalanaṃ na śāstraṃ na ca śāsanam
na vettā vedanaṃ vedyaṃ na jāgratsvapnasuptayaḥ

102.9

turyātītaṃ na me kiṃcitsarvaṃ saccinmayaṃ jagat
nādhyātmikaṃ nādhibhūtaṃ nādhidaivaṃ na māyikam

102.10

na viśvastaijasaḥ prājño virāṭsūtrātmakeśvarāḥ
na gamāgamaceṣṭā ca na naṣṭaṃ na prayojanam

102.11

tyājyaṃ grāhyaṃ na dūṣyaṃ vā hyamedhyāmedhyakaṃ tathā
na pīnaṃ na kṛśaṃ kledaṃ na kālaṃ deśabhāṣaṇam

102.12

na sarvaṃ na bhayaṃ dvaitaṃ na vṛkṣatṛṇaparvatāḥ
na dhyānaṃ na yogasiddhirna brahmakṣatravaiśyakam

102.13

na pakṣī na mṛgo nāṅgī na lobho moha eva ca
na mado na ca mātsaryaṃ kāmakrodhādayastathā

102.14

na strīśūdrabiḍālādi bhakṣyabhojyādikaṃ ca tat
na prauḍhahīno nāstikyaṃ na vārtāvasaro'sti hi

102.15

na laukiko na loko vā na vyāpāro na mūḍhatā
na bhoktā bhojanaṃ bhojyaṃ na pātraṃ pānapeyakam

102.16

na śatrumitraputrādirna mātrā na pitā svasā
na janma na mṛtirvṛddhirna deho'hamiti bhramaḥ

102.17

na śūnyaṃ nāpi cāśūnyaṃ nāntaḥ kāraṇasaṃsṛtiḥ
na rātrirna divā naktaṃ na brahmā na hariḥ śivaḥ

102.18

na vārapakṣamāsādi vatsaraṃ na ca cañcalam
na brahmaloko vaikuṇṭho na kailāso na cānyakaḥ

102.19

na svargo na ca devendro nāgniloko na cāgnikaḥ
na yamo yamaloko vā na lokā lokapālakāḥ

102.20

na bhūrbhuvaḥsvastrailokyaṃ na pātālaṃ na bhūtalam
nāvidyā na ca vidyā ca na māyā prakṛtirjaḍā

102.21

na sthiraṃ kṣaṇikaṃ nāśaṃ na gatirna ca dhāvanam
na dhyātavyaṃ na me dhyānaṃ na mantro na japaḥ kvacit

102.22

na padārtho na pūjārhaṃ nābhiṣeko na cārcanam
na puṣpaṃ na phalaṃ patraṃ gandhapuṣpādidhūpakam

102.23

na stotraṃ na namaskāro na pradakṣiṇamaṇvapi
na prārthanā na pṛthagbhāvo na havirnāgnivandanam

102.24

na homo na ca karmāṇi na durvākyaṃ subhāṣaṇam
na gāyatrī na vā sandhirna manasyaṃ na duḥkhiti:

102.25

na durāśā na duṣṭātmā na cāṇḍālo na paulkasaḥ
na duḥsahaṃ durālāpaṃ na kirāto na kaitavam

102.26

na pakṣapātaṃ na pakṣaṃ vā na vibhūṣaṇataskarau
na ca dambho dāmbhiko vā na hīno nādhiko naraḥ

102.27

naikaṃ dvayaṃ trayaṃ turyaṃ na mahattvaṃ na cālpatā
na pūrṇaṃ na paricchinnaṃ na kāśī na vrataṃ tapaḥ

102.28

na gotraṃ na kulaṃ sūtraṃ na vibhutvaṃ na śūnyatā
na strī na yoṣitro vṛddhā na kanyā na vitantutā

102.29

na sūtakaṃ na jātaṃ vā nāntarmukhasuvibhramaḥ
na mahāvākyamaikyaṃ vā nāṇimādivibhūtayaḥ

102.30

sarvacaitanyamātratvāt sarvadoṣā sadā na hi
sarvaṃ sanmātrarūpatvāt saccidānandamātrakam

102.31

brahmaiva sarvaṃ nānyo'sti tadahaṃ tadahaṃ tathā
tadevāhaṃ tadevāhaṃ brahmaivāhaṃ sanānatam

102.32

brahmaivāhaṃ na saṃsārī brahmaivāhaṃ na me manaḥ
brahmaivāhaṃ na me buddhirbrahmaivāhaṃ na cendriyaḥ

102.33

brahmaivāhaṃ na deho'haṃ brahmaivāhaṃ na gocaraḥ
brahmaivāhaṃ na jīvo'haṃ brahmaivāhaṃ na bhedabhūḥ

102.34

brahmaivāhaṃ jaḍo nāhamahaṃ brahma na me mṛtiḥ
brahmaivāhaṃ na ca prāṇo brahmaivāhaṃ parātparaḥ

102.35

idaṃ brahma paraṃ brahma satyaṃ brahma prabhurhi saḥ
kālo brahma kalā brahma sukhaṃ brahma svayaṃprabham

102.36

ekaṃ brahma dvayaṃ brahma moho brahma śamādikam
doṣo brahma guṇo brahma damaḥ śāntaṃ vibhuḥ prabhuḥ

102.37

loko brahma gururbrahma śiṣyo brahma sadāśivaḥ
pūrvaṃ brahma paraṃ brahma śuddhaṃ brahma śubhāśubham

102.38

jīva eva sadā brahma saccidānandamasmyaham
sarvaṃ brahmamayaṃ proktaṃ sarvaṃ brahmamayaṃ jagat

102.39

svayaṃ brahma na sandehaḥ svasmādanyanna kiñcana
sarvamātmaiva śuddhātmā sarvaṃ cinmātramavyayam

102.40

nityanirmalarūpātmā hyātmano'nyanna kiñcana
aṇumātralasadrūpamaṇumātramidaṃ jagat

102.41

aṇumātraṃ śarīraṃ vā hyaṇumātramasatyakam
aṇumātramacintyaṃ vā cintyaṃ vā hyaṇumātrakam

102.42

brahmaiva sarvaṃ cinmātraṃ brahmamātraṃ jagattrayam
ānandaṃ paramānandamanyatkiñcitra kiñcana

102.43

caitanyamātramoṃkāraṃ brahmaiva sakalaṃ svayam
ahameva jagatsarvamahameva paraṃ padam

102.44

ahameva guṇātīta ahameva parātparaḥ
ahameva paraṃ brahma ahameva gurorguruḥ

102.45

ahamevākhilādhāra ahameva sukhātsukham
ātmano'nyajjagannāsti ātmano'nyatsukhaṃ na ca

102.46

ātmano'nyā gatirnāsti sarvamātmamayaṃ jagat
ātmano'nyanna hi kvāpi ātmano'nyattṛṇaṃ na hi

102.47

ātmano'nyattuṣaṃ nāsti sarvamātmamayaṃ jagat
brahmamātramidaṃ sarvaṃ brahmamātramasanna hi

102.48

brahmamātraṃ śrutaṃ sarvaṃ svayaṃ brahmaiva kevalam
brahmamātraṃ vṛttaṃ sarvaṃ brahmamātraṃ rasaṃ sukham

102.49

brahmamātraṃ cidākāśaṃ saccidānandamavyayam
brahmaṇo'nyatarannāsti brahmaṇo'nyajjaganna ca

102.50

brahmaṇo'nyadahaṃ nāsti brahmaṇo'nyatphalaṃ na hi
brahmaṇo'nyattṛṇaṃ nāsti brahmaṇo'nyatpadaṃ na hi

102.51

brahmaṇo'nyadgururnāsti brahmaṇo'nyadasadvapuḥ
brahmaṇo'nyanna cāhaṃtā tvattedante na hi kvacit

102.52

svayaṃ brahmātmakaṃ viddhi svasmādanyanna kiñcana
yatkiñciddṛśyate loke yatkiñcidbhāṣyate janaiḥ

102.53

yatkiñcidbhujyate kvāpi tatsarvamasadeva hi
kartṛbhedaṃ kriyābhedaṃ gaṇabhedaṃ rasātmakam

102.54

liṅgabhedamidaṃ sarvamasadeva sadā sukham
kālabhedaṃ deśabhedaṃ vastubhedaṃ jayājayam

102.55

yadyaddvaidaṃ ca tatsarvamasadeva hi kevalam
asadantaḥkaraṇakamasadevendriyādikam

102.56

asatprāṇādikaṃ sarvaṃ saṃghātamasadātmakam
asatyaṃ pañcakośākhyamasatyaṃ pañcadevatāḥ

102.57

asatyaṃ ṣaḍvikārādi asatyamarivargakam
asatyaṃ ṣaḍtuścaiva asatyaṃ ṣaḍrasastathā

102.58

saccidānandamātro'hamanutpannamidaṃ jagat
ātmaivāhaṃ paraṃ satyaṃ nānyāḥ saṃsāradṛṣṭayaḥ

102.59

satyamānandarūpo'haṃ cidghanānandavigrahaḥ
ahameva parānanda ahameva parātparaḥ

102.60

jñānākāramidaṃ sarvaṃ jñānānando'hamadvayaḥ
sarvaprakāśarūpo'haṃ sarvābhāvasvarūpakaḥ

102.61

ahameva sadā bhāmītyevaṃ rūpaṃ kuto'pyasat
tvamityevaṃ paraṃ brahma cinmayānandarūpavān

102.62

cidākāraṃ cidākāśaṃ cideva paramaṃ sukham
ātmaivāhamasannāhaṃ kūṭastho'haṃ guruḥ paraḥ

102.63

saccidānandamātro'hamanutpannamidaṃ jagat
kālo nāsti jagannāsti māyāprakṛtireva na

102.64

ahameva hariḥ sākṣādahameva sadāśivaḥ
śuddhacaitanyabhāvo'haṃ śuddhasattvānubhāvanaḥ

102.65

advayānandamātro'haṃ cidghanaikaraso'smyaham
sarvaṃ brahmaiva satataṃ sarvaṃ brahmaiva kevalam

102.66

sarvaṃ brahmaiva satataṃ sarvaṃ brahmaiva cetanam
sarvāntaryāmirūpo'haṃ sarvasākṣitvalakṣaṇaḥ

102.67

paramātmā paraṃ jyotiḥ paraṃ dhāma parā gatiḥ
sarvavedāntasāro'haṃ sarvaśāstrasuniścitaḥ

102.68

yogānandasvarūpo'haṃ mukhyānandamahodayaḥ
sarvajñānaprakāśo'smi mukhyavijñānavigrahaḥ

102.69

turyāturyaprakāśo'smi turyāturyādivarjitaḥ
cidakṣaro'haṃ satyo'haṃ vāsudevo'jaro'maraḥ

102.70

ahaṃ brahma cidākāśaṃ nityaṃ brahma nirañjanam
śuddhaṃ buddhaṃ sadāmuktamanāmakamarūpakam

102.71

saccidānandarūpo'hamanutpannamidaṃ jagat
satyāsatyaṃ jagannāsti saṅkalpakalanādikam

102.72

nityānandamayaṃ brahma kevalaṃ sarvadā svayam
anantamavyayaṃ śāntamekarūpamanāmayam

102.73

matto'nyadasti cenmithyā yathā marumarīcikā
bandhyākumāravacane bhītiścedasti kiñcana

102.74

śaśaśṛṅgeṇa nāgendro mataścejjagadasti tat
mṛgatṛṣṇājalaṃ pītvā tṛptaścedastivadaṃ jagat

102.75

naraśṛṅgeṇa naṣṭaścetkaścidastvadameva hi
gandharvanagare satye jagadbhavati sarvadā

102.76

gagane nīlimāsatye jagatsatyaṃ bhaviṣyati
śuktikārajataṃ satyaṃ bhūṣaṇaṃ cejjagadbhavet

102.77

rajjusarpeṇa daṣṭaścetraro bhavatu saṃsṛtiḥ
jātarūpeṇa bāṇena jvālāgnau nāśite jagat

102.78

vindhyāṭavyāṃ pāyasānnamasti cejjagadudbhavaḥ
rambhāstambhena kāṣṭhena pākasiddhau jagadbhavet

102.79

sadyaḥkumārikārūpaiḥ pāke siddhe jagadbhavet
citrasthadīpaistamaso nāśaścedastvidaṃ jagat

102.80

māsātpūrvaṃ mṛto martyo hyāgataścejjagadbhavet
takraṃ kṣīrasvarūpaṃ cet kvacitrityaṃ jagadbhavet

102.81

gostanādudbhavaṃ kṣīraṃ punarāropaṇe jagat
bhūrajo'bdhau samutpanne jagadbhavatu sarvadā

102.82

kūrmaromṇā gaje baddhe jagadastu madotkaṭe
nālasthatantunā meruścālitaścejjagadbhavet

102.83

taraṅgamālayā sindhurbaddhaścedastvidaṃ jagat
agneradhaścejjvalanaṃ jagadbhavatu sarvadā

102.84

jvālāvahniḥ śītalaścedastirūpamidaṃ jagat
jvālāgnimaṇḍale padmavṛddhiścejjagadastvidam

102.85

mahacchailendranīlaṃ vā sambhaveccedidaṃ jagat
merurāgatya padmākṣe sthitaścedastvidaṃ jagat

102.86

nigireccedbhṛṅgasūnurmeruṃ calavadastvidam
maśakena hate siṃhe jagatsatyaṃ tadāstu te

102.87

aṇukoṭaravistīrṇe trailokyaṃ cejjagadbhavet
tṛṇānalaśca nityaścet kṣaṇikaṃ tajjagadbhavet

102.88

svapnadṛṣṭaṃ ca yadvastu jāgare cejjagadbhavaḥ
nadīvego niścalaścetkenā'pīdaṃ jagadbhavet

102.89

kṣudhitasyāgnirbhojyaścennimiṣaṃ kalpitaṃ bhavet
jātyandhai ratnaviṣayaḥ sujñātaścejjagatsadā

102.90

napuṃsakakumārasya strīsukhaṃ cedbhavejjagat
nirmitaḥ śaśaśṛṃgeṇa rathaścejjagadasti tat

102.91

sadyojātā tu yā kanyā bhogayogyā bhavejjagat
vandhyā garbhāptatatasaukhyaṃ jñātā cedastvidaṃ jagat

102.92

kāko vā haṃsavadgacchejjagadbhavatu niścalam
mahākharo vā siṃhena yudhyate cejjagatsthitiḥ

102.93

mahākharo gajagatiṃ gataścejjagadastu tat
sampūrṇasūryacandraścedajjagadbhātu svayaṃ jaḍam

102.94

candrasūryādikau tyaktvā rāhuśceddṛśyate jagat
bhṛṣṭabījasamutpannavṛddhiścejjagadastu sat

102.95

daridro dhanikānāṃ ca sukhaṃ bhuṅkte tadā jagat
śunā vīryeṇa siṃhastu jito yadi jagattadā

102.96

jñānino hṛdayaṃ mūḍhairjātaṃ cetkalpanaṃ tadā
śvānena sāgare pīte niḥśeṣeṇa mano bhavet

102.97

śuddhākāśo manuṣyeṣu patitaścettadā jagat
bhūmau vā patitaṃ vyoma vyomapuṣpaṃ sugandhakam

102.98

śuddhākāśe vane jāte calite tu tadā jagat
kevale darpaṇe nāsti pratibimbaṃ tadā jagat

102.99

ajakukṣau jagannāsti hyātmakukṣau jaganna hi
sarvathā bhedakalanaṃ dvaitādvaitaṃ na vidyate

102.100

māyākāryamidaṃ bhedamasti ced brahmabhāvanam
deho'miti duḥkhaṃ ced brahmāhamiti niścayaḥ

102.101

hṛdayagranthirastitve chidyate brahmacakrakam
saṃśaye samanuprāptaṃ brahmaniścayamācaret

102.102

anātmarūpacauraścedātmaratnasya rakṣaṇam
nityānandamayaṃ brahma kevalaṃ sarvadā svayam

102.103

evamādisudṛṣṭāntaiḥ sādhitaṃ brahmamātrakam
brahmaiva sarvabhavanaṃ bhuvanaṃ nāma santyaja

102.104

ahaṃ brahmeti niścitya ahaṃbhāvaṃ parityaja
sarvameva layaṃ yāti suptahastasthapuṣpavat

102.105

na deho na ca karmāṇi sarvaṃ brahmaiva kevalam
na bhūtaṃ na ca kāryaṃ ca na cāvasthācatuṣṭayam

102.106

lakṣaṇātrayavijñānaṃ sarvaṃ brahmaiva kevalam
sarvavyāpāramutsṛjya hyahaṃ brahmeti bhāvaya

102.107

ahaṃ brahma na sandeho ahaṃ brahma cidātmakam
saccidānandamātro'hamiti niścitya santyaja

102.108

śāāṅkarīyaṃ mahāśāstraṃ na deyaṃ yasya kasyacit
nāstikāya kṛtaghnāya durvṛttāya durātmane

102.109

gurubhaktiviśuddhāntaḥkaraṇāya mahātmane
samyakparīkṣya dātavyaṃ māsaṃ ṣaṇmāsavatsaram

102.110

sarvopaniṣadabhyāsaṃ dūratastyajya sādaram
tejobindūpaniṣadamabhyasetsarvadā mudā

Commentaries (2)

Linked texts (7)