Ashtottarashatopanishad 102
Aṣṭottaraśatopaniṣad 102
- Language
- Sanskrit
102.1
ṛbhuḥ
sarvaṃ saccinmayaṃ viddhi sarvaṃ saccinmayaṃ tatam
saccidānandamadvaitaṃ saccidānandamadvayam
102.2
saccidānandamātraṃ hi saccidānandamanyakam
saccidānandarūpo'haṃ saccidānandameva kham
102.3
saccidānandameva tvaṃ saccidānandako'smyaham
manobuddhirahaṃkāracittasaṃghātakā amī
102.4
na tvaṃ nāhaṃ na cānyadvā sarvaṃ brahmaiva kevalam
na vākyaṃ na padaṃ vedaṃ nākṣaraṃ na jaḍaṃ kvacit
102.5
na madhyaṃ nādi nāntaṃ vā na satyaṃ na nibandhanam
na duḥkhaṃ na sukhaṃ bhāvaṃ na māyā prakṛtistathā
102.6
na dehaṃ na mukhaṃ ghrāṇaṃ na jihvā na ca tālunī
na dantauṣṭhau lalāṭaṃ ca niḥśvāsocchvāsa eva ca
102.7
na svedamasthi māṃsaṃ ca na raktaṃ na ca mūtrakam
na dūraṃ nāntikaṃ nāṅgaṃ nodaraṃ na kirīṭakam
102.8
na hastapādacalanaṃ na śāstraṃ na ca śāsanam
na vettā vedanaṃ vedyaṃ na jāgratsvapnasuptayaḥ
102.9
turyātītaṃ na me kiṃcitsarvaṃ saccinmayaṃ jagat
nādhyātmikaṃ nādhibhūtaṃ nādhidaivaṃ na māyikam
102.10
na viśvastaijasaḥ prājño virāṭsūtrātmakeśvarāḥ
na gamāgamaceṣṭā ca na naṣṭaṃ na prayojanam
102.11
tyājyaṃ grāhyaṃ na dūṣyaṃ vā hyamedhyāmedhyakaṃ tathā
na pīnaṃ na kṛśaṃ kledaṃ na kālaṃ deśabhāṣaṇam
102.12
na sarvaṃ na bhayaṃ dvaitaṃ na vṛkṣatṛṇaparvatāḥ
na dhyānaṃ na yogasiddhirna brahmakṣatravaiśyakam
102.13
na pakṣī na mṛgo nāṅgī na lobho moha eva ca
na mado na ca mātsaryaṃ kāmakrodhādayastathā
102.14
na strīśūdrabiḍālādi bhakṣyabhojyādikaṃ ca tat
na prauḍhahīno nāstikyaṃ na vārtāvasaro'sti hi
102.15
na laukiko na loko vā na vyāpāro na mūḍhatā
na bhoktā bhojanaṃ bhojyaṃ na pātraṃ pānapeyakam
102.16
na śatrumitraputrādirna mātrā na pitā svasā
na janma na mṛtirvṛddhirna deho'hamiti bhramaḥ
102.17
na śūnyaṃ nāpi cāśūnyaṃ nāntaḥ kāraṇasaṃsṛtiḥ
na rātrirna divā naktaṃ na brahmā na hariḥ śivaḥ
102.18
na vārapakṣamāsādi vatsaraṃ na ca cañcalam
na brahmaloko vaikuṇṭho na kailāso na cānyakaḥ
102.19
na svargo na ca devendro nāgniloko na cāgnikaḥ
na yamo yamaloko vā na lokā lokapālakāḥ
102.20
na bhūrbhuvaḥsvastrailokyaṃ na pātālaṃ na bhūtalam
nāvidyā na ca vidyā ca na māyā prakṛtirjaḍā
102.21
na sthiraṃ kṣaṇikaṃ nāśaṃ na gatirna ca dhāvanam
na dhyātavyaṃ na me dhyānaṃ na mantro na japaḥ kvacit
102.22
na padārtho na pūjārhaṃ nābhiṣeko na cārcanam
na puṣpaṃ na phalaṃ patraṃ gandhapuṣpādidhūpakam
102.23
na stotraṃ na namaskāro na pradakṣiṇamaṇvapi
na prārthanā na pṛthagbhāvo na havirnāgnivandanam
102.24
na homo na ca karmāṇi na durvākyaṃ subhāṣaṇam
na gāyatrī na vā sandhirna manasyaṃ na duḥkhiti:
102.25
na durāśā na duṣṭātmā na cāṇḍālo na paulkasaḥ
na duḥsahaṃ durālāpaṃ na kirāto na kaitavam
102.26
na pakṣapātaṃ na pakṣaṃ vā na vibhūṣaṇataskarau
na ca dambho dāmbhiko vā na hīno nādhiko naraḥ
102.27
naikaṃ dvayaṃ trayaṃ turyaṃ na mahattvaṃ na cālpatā
na pūrṇaṃ na paricchinnaṃ na kāśī na vrataṃ tapaḥ
102.28
na gotraṃ na kulaṃ sūtraṃ na vibhutvaṃ na śūnyatā
na strī na yoṣitro vṛddhā na kanyā na vitantutā
102.29
na sūtakaṃ na jātaṃ vā nāntarmukhasuvibhramaḥ
na mahāvākyamaikyaṃ vā nāṇimādivibhūtayaḥ
102.30
sarvacaitanyamātratvāt sarvadoṣā sadā na hi
sarvaṃ sanmātrarūpatvāt saccidānandamātrakam
102.31
brahmaiva sarvaṃ nānyo'sti tadahaṃ tadahaṃ tathā
tadevāhaṃ tadevāhaṃ brahmaivāhaṃ sanānatam
102.32
brahmaivāhaṃ na saṃsārī brahmaivāhaṃ na me manaḥ
brahmaivāhaṃ na me buddhirbrahmaivāhaṃ na cendriyaḥ
102.33
brahmaivāhaṃ na deho'haṃ brahmaivāhaṃ na gocaraḥ
brahmaivāhaṃ na jīvo'haṃ brahmaivāhaṃ na bhedabhūḥ
102.34
brahmaivāhaṃ jaḍo nāhamahaṃ brahma na me mṛtiḥ
brahmaivāhaṃ na ca prāṇo brahmaivāhaṃ parātparaḥ
102.35
idaṃ brahma paraṃ brahma satyaṃ brahma prabhurhi saḥ
kālo brahma kalā brahma sukhaṃ brahma svayaṃprabham
102.36
ekaṃ brahma dvayaṃ brahma moho brahma śamādikam
doṣo brahma guṇo brahma damaḥ śāntaṃ vibhuḥ prabhuḥ
102.37
loko brahma gururbrahma śiṣyo brahma sadāśivaḥ
pūrvaṃ brahma paraṃ brahma śuddhaṃ brahma śubhāśubham
102.38
jīva eva sadā brahma saccidānandamasmyaham
sarvaṃ brahmamayaṃ proktaṃ sarvaṃ brahmamayaṃ jagat
102.39
svayaṃ brahma na sandehaḥ svasmādanyanna kiñcana
sarvamātmaiva śuddhātmā sarvaṃ cinmātramavyayam
102.40
nityanirmalarūpātmā hyātmano'nyanna kiñcana
aṇumātralasadrūpamaṇumātramidaṃ jagat
102.41
aṇumātraṃ śarīraṃ vā hyaṇumātramasatyakam
aṇumātramacintyaṃ vā cintyaṃ vā hyaṇumātrakam
102.42
brahmaiva sarvaṃ cinmātraṃ brahmamātraṃ jagattrayam
ānandaṃ paramānandamanyatkiñcitra kiñcana
102.43
caitanyamātramoṃkāraṃ brahmaiva sakalaṃ svayam
ahameva jagatsarvamahameva paraṃ padam
102.44
ahameva guṇātīta ahameva parātparaḥ
ahameva paraṃ brahma ahameva gurorguruḥ
102.45
ahamevākhilādhāra ahameva sukhātsukham
ātmano'nyajjagannāsti ātmano'nyatsukhaṃ na ca
102.46
ātmano'nyā gatirnāsti sarvamātmamayaṃ jagat
ātmano'nyanna hi kvāpi ātmano'nyattṛṇaṃ na hi
102.47
ātmano'nyattuṣaṃ nāsti sarvamātmamayaṃ jagat
brahmamātramidaṃ sarvaṃ brahmamātramasanna hi
102.48
brahmamātraṃ śrutaṃ sarvaṃ svayaṃ brahmaiva kevalam
brahmamātraṃ vṛttaṃ sarvaṃ brahmamātraṃ rasaṃ sukham
102.49
brahmamātraṃ cidākāśaṃ saccidānandamavyayam
brahmaṇo'nyatarannāsti brahmaṇo'nyajjaganna ca
102.50
brahmaṇo'nyadahaṃ nāsti brahmaṇo'nyatphalaṃ na hi
brahmaṇo'nyattṛṇaṃ nāsti brahmaṇo'nyatpadaṃ na hi
102.51
brahmaṇo'nyadgururnāsti brahmaṇo'nyadasadvapuḥ
brahmaṇo'nyanna cāhaṃtā tvattedante na hi kvacit
102.52
svayaṃ brahmātmakaṃ viddhi svasmādanyanna kiñcana
yatkiñciddṛśyate loke yatkiñcidbhāṣyate janaiḥ
102.53
yatkiñcidbhujyate kvāpi tatsarvamasadeva hi
kartṛbhedaṃ kriyābhedaṃ gaṇabhedaṃ rasātmakam
102.54
liṅgabhedamidaṃ sarvamasadeva sadā sukham
kālabhedaṃ deśabhedaṃ vastubhedaṃ jayājayam
102.55
yadyaddvaidaṃ ca tatsarvamasadeva hi kevalam
asadantaḥkaraṇakamasadevendriyādikam
102.56
asatprāṇādikaṃ sarvaṃ saṃghātamasadātmakam
asatyaṃ pañcakośākhyamasatyaṃ pañcadevatāḥ
102.57
asatyaṃ ṣaḍvikārādi asatyamarivargakam
asatyaṃ ṣaḍtuścaiva asatyaṃ ṣaḍrasastathā
102.58
saccidānandamātro'hamanutpannamidaṃ jagat
ātmaivāhaṃ paraṃ satyaṃ nānyāḥ saṃsāradṛṣṭayaḥ
102.59
satyamānandarūpo'haṃ cidghanānandavigrahaḥ
ahameva parānanda ahameva parātparaḥ
102.60
jñānākāramidaṃ sarvaṃ jñānānando'hamadvayaḥ
sarvaprakāśarūpo'haṃ sarvābhāvasvarūpakaḥ
102.61
ahameva sadā bhāmītyevaṃ rūpaṃ kuto'pyasat
tvamityevaṃ paraṃ brahma cinmayānandarūpavān
102.62
cidākāraṃ cidākāśaṃ cideva paramaṃ sukham
ātmaivāhamasannāhaṃ kūṭastho'haṃ guruḥ paraḥ
102.63
saccidānandamātro'hamanutpannamidaṃ jagat
kālo nāsti jagannāsti māyāprakṛtireva na
102.64
ahameva hariḥ sākṣādahameva sadāśivaḥ
śuddhacaitanyabhāvo'haṃ śuddhasattvānubhāvanaḥ
102.65
advayānandamātro'haṃ cidghanaikaraso'smyaham
sarvaṃ brahmaiva satataṃ sarvaṃ brahmaiva kevalam
102.66
sarvaṃ brahmaiva satataṃ sarvaṃ brahmaiva cetanam
sarvāntaryāmirūpo'haṃ sarvasākṣitvalakṣaṇaḥ
102.67
paramātmā paraṃ jyotiḥ paraṃ dhāma parā gatiḥ
sarvavedāntasāro'haṃ sarvaśāstrasuniścitaḥ
102.68
yogānandasvarūpo'haṃ mukhyānandamahodayaḥ
sarvajñānaprakāśo'smi mukhyavijñānavigrahaḥ
102.69
turyāturyaprakāśo'smi turyāturyādivarjitaḥ
cidakṣaro'haṃ satyo'haṃ vāsudevo'jaro'maraḥ
102.70
ahaṃ brahma cidākāśaṃ nityaṃ brahma nirañjanam
śuddhaṃ buddhaṃ sadāmuktamanāmakamarūpakam
102.71
saccidānandarūpo'hamanutpannamidaṃ jagat
satyāsatyaṃ jagannāsti saṅkalpakalanādikam
102.72
nityānandamayaṃ brahma kevalaṃ sarvadā svayam
anantamavyayaṃ śāntamekarūpamanāmayam
102.73
matto'nyadasti cenmithyā yathā marumarīcikā
bandhyākumāravacane bhītiścedasti kiñcana
102.74
śaśaśṛṅgeṇa nāgendro mataścejjagadasti tat
mṛgatṛṣṇājalaṃ pītvā tṛptaścedastivadaṃ jagat
102.75
naraśṛṅgeṇa naṣṭaścetkaścidastvadameva hi
gandharvanagare satye jagadbhavati sarvadā
102.76
gagane nīlimāsatye jagatsatyaṃ bhaviṣyati
śuktikārajataṃ satyaṃ bhūṣaṇaṃ cejjagadbhavet
102.77
rajjusarpeṇa daṣṭaścetraro bhavatu saṃsṛtiḥ
jātarūpeṇa bāṇena jvālāgnau nāśite jagat
102.78
vindhyāṭavyāṃ pāyasānnamasti cejjagadudbhavaḥ
rambhāstambhena kāṣṭhena pākasiddhau jagadbhavet
102.79
sadyaḥkumārikārūpaiḥ pāke siddhe jagadbhavet
citrasthadīpaistamaso nāśaścedastvidaṃ jagat
102.80
māsātpūrvaṃ mṛto martyo hyāgataścejjagadbhavet
takraṃ kṣīrasvarūpaṃ cet kvacitrityaṃ jagadbhavet
102.81
gostanādudbhavaṃ kṣīraṃ punarāropaṇe jagat
bhūrajo'bdhau samutpanne jagadbhavatu sarvadā
102.82
kūrmaromṇā gaje baddhe jagadastu madotkaṭe
nālasthatantunā meruścālitaścejjagadbhavet
102.83
taraṅgamālayā sindhurbaddhaścedastvidaṃ jagat
agneradhaścejjvalanaṃ jagadbhavatu sarvadā
102.84
jvālāvahniḥ śītalaścedastirūpamidaṃ jagat
jvālāgnimaṇḍale padmavṛddhiścejjagadastvidam
102.85
mahacchailendranīlaṃ vā sambhaveccedidaṃ jagat
merurāgatya padmākṣe sthitaścedastvidaṃ jagat
102.86
nigireccedbhṛṅgasūnurmeruṃ calavadastvidam
maśakena hate siṃhe jagatsatyaṃ tadāstu te
102.87
aṇukoṭaravistīrṇe trailokyaṃ cejjagadbhavet
tṛṇānalaśca nityaścet kṣaṇikaṃ tajjagadbhavet
102.88
svapnadṛṣṭaṃ ca yadvastu jāgare cejjagadbhavaḥ
nadīvego niścalaścetkenā'pīdaṃ jagadbhavet
102.89
kṣudhitasyāgnirbhojyaścennimiṣaṃ kalpitaṃ bhavet
jātyandhai ratnaviṣayaḥ sujñātaścejjagatsadā
102.90
napuṃsakakumārasya strīsukhaṃ cedbhavejjagat
nirmitaḥ śaśaśṛṃgeṇa rathaścejjagadasti tat
102.91
sadyojātā tu yā kanyā bhogayogyā bhavejjagat
vandhyā garbhāptatatasaukhyaṃ jñātā cedastvidaṃ jagat
102.92
kāko vā haṃsavadgacchejjagadbhavatu niścalam
mahākharo vā siṃhena yudhyate cejjagatsthitiḥ
102.93
mahākharo gajagatiṃ gataścejjagadastu tat
sampūrṇasūryacandraścedajjagadbhātu svayaṃ jaḍam
102.94
candrasūryādikau tyaktvā rāhuśceddṛśyate jagat
bhṛṣṭabījasamutpannavṛddhiścejjagadastu sat
102.95
daridro dhanikānāṃ ca sukhaṃ bhuṅkte tadā jagat
śunā vīryeṇa siṃhastu jito yadi jagattadā
102.96
jñānino hṛdayaṃ mūḍhairjātaṃ cetkalpanaṃ tadā
śvānena sāgare pīte niḥśeṣeṇa mano bhavet
102.97
śuddhākāśo manuṣyeṣu patitaścettadā jagat
bhūmau vā patitaṃ vyoma vyomapuṣpaṃ sugandhakam
102.98
śuddhākāśe vane jāte calite tu tadā jagat
kevale darpaṇe nāsti pratibimbaṃ tadā jagat
102.99
ajakukṣau jagannāsti hyātmakukṣau jaganna hi
sarvathā bhedakalanaṃ dvaitādvaitaṃ na vidyate
102.100
māyākāryamidaṃ bhedamasti ced brahmabhāvanam
deho'miti duḥkhaṃ ced brahmāhamiti niścayaḥ
102.101
hṛdayagranthirastitve chidyate brahmacakrakam
saṃśaye samanuprāptaṃ brahmaniścayamācaret
102.102
anātmarūpacauraścedātmaratnasya rakṣaṇam
nityānandamayaṃ brahma kevalaṃ sarvadā svayam
102.103
evamādisudṛṣṭāntaiḥ sādhitaṃ brahmamātrakam
brahmaiva sarvabhavanaṃ bhuvanaṃ nāma santyaja
102.104
ahaṃ brahmeti niścitya ahaṃbhāvaṃ parityaja
sarvameva layaṃ yāti suptahastasthapuṣpavat
102.105
na deho na ca karmāṇi sarvaṃ brahmaiva kevalam
na bhūtaṃ na ca kāryaṃ ca na cāvasthācatuṣṭayam
102.106
lakṣaṇātrayavijñānaṃ sarvaṃ brahmaiva kevalam
sarvavyāpāramutsṛjya hyahaṃ brahmeti bhāvaya
102.107
ahaṃ brahma na sandeho ahaṃ brahma cidātmakam
saccidānandamātro'hamiti niścitya santyaja
102.108
śāāṅkarīyaṃ mahāśāstraṃ na deyaṃ yasya kasyacit
nāstikāya kṛtaghnāya durvṛttāya durātmane
102.109
gurubhaktiviśuddhāntaḥkaraṇāya mahātmane
samyakparīkṣya dātavyaṃ māsaṃ ṣaṇmāsavatsaram
102.110
sarvopaniṣadabhyāsaṃ dūratastyajya sādaram
tejobindūpaniṣadamabhyasetsarvadā mudā
Commentaries (2)
- Aṣṭottaraśatopaniṣadvivaraṇa — Upaniṣadbrahmayogin, Sanskrit
- Vivaraṇa of Upaniṣadbrahmendrayogin — Upaniṣadbrahmendrayogin, Sanskrit
Linked texts (7)
- Tejobindūpaniṣad — Sanskrit
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Tejaupaniṣad — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Ṛbhugītā — Sanskrit
- Mahāvākyaratnāvalī — Upaniṣadbrahmayogin 1715, Sanskrit
- Śivatattvasudhānidhi — Sanskrit