Pramāṇa · Search · About · API

Ashtottarashatopanishad 146

Aṣṭottaraśatopaniṣad 146

Language
Sanskrit

Contents

146.1

atha chātrastatheti hovāca—bhagavan deśika paramatattvajña savilāsamahāmūlā'vidyodayakramaḥ kathitaḥ| tadu prapañcotpattikramaḥ kīdṛśo bhavati
viśeṣeṇa kathanīyaḥ| tasya tattvaṃ veditumicchāmi

146.2

tathetyuktvā gururityuvāca—yathā'nādisarvaprapañco dṛśyate| nityo'nityo veti saṃśayate| prapañco'pi dvividhaḥ| vidyāprapañcaścāvidyāprapañcaśceti| vidyāprapañcasya nityatvaṃ siddhameva nityānandacidvilāsātmakatvāt atha ca śuddhabuddhamuktasatyānandasvarūpatvācca| avidyāprapañcasya nityatvamanityatvaṃ vā kathamiti| pravāhatānityatvaṃ vadanti
kecana| pralayādikaṃ [kasya] śrūyamāṇatvādanityatvaṃ vadantyanye| ubhayaṃ na
bhavati| punaḥ kathamiti| saṅkocavikāsātmakamahāmāyāvilāsātmaka
eva sarvo'pyavidyāprapañcaḥ| paramārthato na kiñcidasti kṣaṇaśūnyānādimūlā'vidyāvilāsatvāt| tatkathamiti| ekamevādvitīyaṃ brahma| neha
nānā'sti kiñcana| tasmād brahmavyatiriktaṃ sarvaṃ bādhitameva| satyameva
parabrahma satyaṃ jñānamanantaṃ brahmeti

146.3

tataḥ savilāsamūlā'vidyopasaṃhārakramaḥ kathamiti

146.4

atyādarapūrvakamatiharṣeṇa deśika upadiśati| caturyugasahastrāṇi brahmaṇo
divā bhavati| tāvatā kālena punastasya rātrirbhavati| dve ahorātre ekaṃ
dinaṃ bhavati| tasminnekasmin dine āsatyalokānāmudayasthitilayā
jāyante| pañcadaśadināni pakṣo bhavati| pakṣadvayaṃ māso bhavati| māsadvayamṛturbhavati| ṛtutrayamayanaṃ bhavati| ayanadvayaṃ vatsaro bhavati| vatsaraśataṃ
brahmamānena brahmaṇaḥ paramāyuḥpramāṇam| tāvatkālastasya sthitirucyate
sthityante'ṇḍavirāṭpuruṣaḥ svāṃśaṃ hiraṇyagarbhamabhyeti | hiraṇyagarbhaḥ svakāraṇaṃ paramātmānamaṇḍaparipālakanārāyaṇamabhyeti | punarvatsaraśataṃ tasya
pralayo bhavati | tathā jīvāḥ sarve prakṛtau pralīyante | pralaye sarvaśūnyaṃ
bhavati

146.7

virāṭsthitipralayau mūlāvidyā'ṇḍaparipālakasyādinārāyaṇasyāhorātrisaṃjñikau | te ahorātre ekaṃ dinaṃ bhavati | evaṃ dinapakṣamāsasaṃvatsarādibhedācca tadīyamānena śatakoṭivatsarakālastasya sthitirucyate
sthityante tripādvibhūtinārāyaṇasyecchāvaśānnimeṣo jāyate | tasmānmūlāvidyā'ṇḍasya sāvaraṇasya vilayo bhavati | tataḥ savilāsā mūlāvidyā
sarvakāryopādhisamanvitā sadasadvilakṣaṇā'nirvācyā lakṣaṇaśūnyāvirbhāvatirobhāvātmikā'nādyakhilakāraṇakāraṇā'nantamahāmāyāviśeṣaṇaviśeṣitā paramasūkṣmamūlakāraṇamavyaktaṃ viśati | avyaktaṃ viśedbrahmaṇi
nirindhano vaiśvānaro yathā | tasmānmāyopādhika ādinārāyaṇastathā
svasvarūpaṃ bhajati | sarve jīvāśca svasvarūpaṃ bhajante | yathā japākusumasānnidhyādraktasphaṭikapratītistadabhāve śuddhasphaṭikapratītiḥ | brahmaṇo'pi
māyopādhivaśāt saguṇaparicchinnādipratītirupādhivilayānnirguṇaniravayavādipratītirityupaniṣat

146.7.p1

ityātharvaṇamahānārāyaṇopaniṣadi mūlāvidyāpralayasvarūpaṇaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ

Commentaries (2)

Linked texts (3)