Ashtottarashatopanishad 146
Aṣṭottaraśatopaniṣad 146
- Language
- Sanskrit
Contents
- 146.7 — 1 part
146.1
atha chātrastatheti hovāca—bhagavan deśika paramatattvajña savilāsamahāmūlā'vidyodayakramaḥ kathitaḥ| tadu prapañcotpattikramaḥ kīdṛśo bhavati
viśeṣeṇa kathanīyaḥ| tasya tattvaṃ veditumicchāmi
146.2
tathetyuktvā gururityuvāca—yathā'nādisarvaprapañco dṛśyate| nityo'nityo veti saṃśayate| prapañco'pi dvividhaḥ| vidyāprapañcaścāvidyāprapañcaśceti| vidyāprapañcasya nityatvaṃ siddhameva nityānandacidvilāsātmakatvāt atha ca śuddhabuddhamuktasatyānandasvarūpatvācca| avidyāprapañcasya nityatvamanityatvaṃ vā kathamiti| pravāhatānityatvaṃ vadanti
kecana| pralayādikaṃ [kasya] śrūyamāṇatvādanityatvaṃ vadantyanye| ubhayaṃ na
bhavati| punaḥ kathamiti| saṅkocavikāsātmakamahāmāyāvilāsātmaka
eva sarvo'pyavidyāprapañcaḥ| paramārthato na kiñcidasti kṣaṇaśūnyānādimūlā'vidyāvilāsatvāt| tatkathamiti| ekamevādvitīyaṃ brahma| neha
nānā'sti kiñcana| tasmād brahmavyatiriktaṃ sarvaṃ bādhitameva| satyameva
parabrahma satyaṃ jñānamanantaṃ brahmeti
146.3
tataḥ savilāsamūlā'vidyopasaṃhārakramaḥ kathamiti
146.4
atyādarapūrvakamatiharṣeṇa deśika upadiśati| caturyugasahastrāṇi brahmaṇo
divā bhavati| tāvatā kālena punastasya rātrirbhavati| dve ahorātre ekaṃ
dinaṃ bhavati| tasminnekasmin dine āsatyalokānāmudayasthitilayā
jāyante| pañcadaśadināni pakṣo bhavati| pakṣadvayaṃ māso bhavati| māsadvayamṛturbhavati| ṛtutrayamayanaṃ bhavati| ayanadvayaṃ vatsaro bhavati| vatsaraśataṃ
brahmamānena brahmaṇaḥ paramāyuḥpramāṇam| tāvatkālastasya sthitirucyate
sthityante'ṇḍavirāṭpuruṣaḥ svāṃśaṃ hiraṇyagarbhamabhyeti | hiraṇyagarbhaḥ svakāraṇaṃ paramātmānamaṇḍaparipālakanārāyaṇamabhyeti | punarvatsaraśataṃ tasya
pralayo bhavati | tathā jīvāḥ sarve prakṛtau pralīyante | pralaye sarvaśūnyaṃ
bhavati
146.7
virāṭsthitipralayau mūlāvidyā'ṇḍaparipālakasyādinārāyaṇasyāhorātrisaṃjñikau | te ahorātre ekaṃ dinaṃ bhavati | evaṃ dinapakṣamāsasaṃvatsarādibhedācca tadīyamānena śatakoṭivatsarakālastasya sthitirucyate
sthityante tripādvibhūtinārāyaṇasyecchāvaśānnimeṣo jāyate | tasmānmūlāvidyā'ṇḍasya sāvaraṇasya vilayo bhavati | tataḥ savilāsā mūlāvidyā
sarvakāryopādhisamanvitā sadasadvilakṣaṇā'nirvācyā lakṣaṇaśūnyāvirbhāvatirobhāvātmikā'nādyakhilakāraṇakāraṇā'nantamahāmāyāviśeṣaṇaviśeṣitā paramasūkṣmamūlakāraṇamavyaktaṃ viśati | avyaktaṃ viśedbrahmaṇi
nirindhano vaiśvānaro yathā | tasmānmāyopādhika ādinārāyaṇastathā
svasvarūpaṃ bhajati | sarve jīvāśca svasvarūpaṃ bhajante | yathā japākusumasānnidhyādraktasphaṭikapratītistadabhāve śuddhasphaṭikapratītiḥ | brahmaṇo'pi
māyopādhivaśāt saguṇaparicchinnādipratītirupādhivilayānnirguṇaniravayavādipratītirityupaniṣat
146.7.p1
ityātharvaṇamahānārāyaṇopaniṣadi mūlāvidyāpralayasvarūpaṇaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ
Commentaries (2)
- Aṣṭottaraśatopaniṣadvivaraṇa — Upaniṣadbrahmayogin, Sanskrit
- Vivaraṇa of Upaniṣadbrahmendrayogin — Upaniṣadbrahmendrayogin, Sanskrit
Linked texts (3)
- Tripādvibhūtimahānārāyaṇopaniṣad — Sanskrit
- Vaiṣṇavopaniṣad — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit