Ashtottarashatopanishad 148
Aṣṭottaraśatopaniṣad 148
- Language
- Sanskrit
148.4
pūrvakāṇḍaḥ samāptaḥ
atha śiṣyo vadati guruṃ bhagavantaṃ namaskṛtya bhagavan sarvātmanā naṣṭāyā
avidyāyāḥ punarudayaḥ katham 1
satyameveti gururiti hovāca| prāvṛṭkālaprārambhe yathā maṇḍūkādīnāṃ
prādurbhāvastadvat sarvātmanā naṣṭāyā avidyāyā unmeṣakāle punarudayo
bhavati 2
bhagavan kathaṃ jīvānāmanādisaṃsārabhramaḥ | tannivṛttirvā kathamiti | kathaṃ
mokṣamārgasvarūpaṃ ca | mokṣasādhanaṃ kathamiti | ko vā mokṣopāyaḥ | kīdṛśaṃ
mokṣasvarūpam | kā vā sāyujyamuktiḥ | etat sarvaṃ tattvataḥ kathanīyamiti 3
paridhāvati| vividhavicitrasthūlasūkṣmotkṛṣṭanikṛṣṭānantadehān parigṛhya
tattaddehavihitavividhavicitrānekaśubhāśubhaprārabdhakarmāṇyanubhūya tattat
karmaphalavāsanājālavāsitāntaḥkaraṇānāṃ punaḥpunastattatkarmaphalaviṣayapravṛttireva jāyate| saṃsāranivṛttimārgapravṛttirapi na jāyate| tasmādaniṣṭameveṣṭamiva bhāti| iṣṭamevāniṣṭamiva bhātyanādisaṃsāraviparītabhramāt
tasmāt sarveṣāṃ jīvānāmiṣṭaviṣaye buddhiḥ sukhabuddhirduḥkhabuddhirbhavati
paramārthatastvabādhitabrahmasukhaviṣaye pravṛttireva na jāyate tatsvarūpajñānābhāvāt| tatkimiti na vidyate| kathaṃ bandhaḥ kathaṃ mokṣa iti
vicārābhāvācca| tatkathamiti| ajñānaprābalyāt| kasmādajñānaprābalyamiti| bhaktijñānavairāgyavāsanā'bhāvācca| tadabhāvaḥ kathamiti
atyantāntaḥkaraṇamālinyaviśeṣāt
148.5
ataḥ saṃsārataraṇopāyaḥ kathamiti
148.6
deśikastameva kathayati| sakalavedaśāstrasiddhāntarahasyajanmajanmābhyastatyantotkṛṣṭasukṛtaparipākavaśāt sadbhiḥ saṅgo jāyate| tasmādvidhiniṣedhaviveko bhavati| tataḥ sadācārapravṛttirjāyate| sadācārādakhiladuritakṣayo bhavati| tasmādantaḥkaraṇamativimalaṃ bhavati
148.7
tataḥ sadgurukaṭākṣamantaḥkaraṇamākāṅkṣati| tasmāt sadgurukaṭākṣaleśaviśeṣeṇa sarvasiddhyaḥ siddhyanti| sarvabandhāḥ pravinaśyanti| śreyovighnāḥ
sarve pralayaṃ yānti| sarvāṇi śreyāṃsi svayamevāyānti| yathā jātyandhasya
rūpajñānaṃ na vidyate tathā gurūpadeśena vinā kalpakoṭibhistattvajñānaṃ na
vidyate| tasmāt sadgurukaṭākṣaleśaviśeṣeṇācirādeva tattvajñānaṃ
bhavati
148.8
yadā sadgurukaṭākṣo bhavati tadā bhagavatkathāśravaṇadhyānādau śraddhā
jāyate| tasmāddhṛdayasthitā'nādidurvāsanāgranthivināśo bhavati| tato
hṛdaya-sthitāḥ kāmāḥ sarve vinaśyanti| tasmāddhṛdayapuṇḍarīkakarṇikāyāṃ
paramātmāvirbhāvo bhavati
148.9
tato dṛḍhatarā vaiṣṇavī bhaktirjāyate| tato vairāgyamudeti| vairāgyādbuddhivijñānāvirbhāvo bhavati| abhyāsāttajñānaṃ krameṇa paripakvaṃ bhavati
148.10
pakvavijñānājjīvanmukto bhavati| tataḥ śubhāśubhakarmāṇi sarvāṇi
savāsanāni naśyanti| tato dṛḍhataraśuddhasāttvikavāsanayā bhaktyatiśayo
bhavati| bhaktyatiśayena nārāyaṇaḥ sarvamayaḥ sarvāvasthāsu pravibhāti
sarvāṇi jaganti nārāyaṇamayāni pravibhānti| nārāyaṇavyatiriktaṃ na
kiñcidasti| ityetadbuddhyā viharatyupāsakaḥ sarvatra
148.11
nirantarasamādhiparaṃparābhirjagadīśvarākārāḥ sarvatra sarvāvasthāsu pravibhānti
asya mahāpuruṣasya kvacitkvacidīśvarasākṣātkāro bhavati
Commentaries (2)
- Aṣṭottaraśatopaniṣadvivaraṇa — Upaniṣadbrahmayogin, Sanskrit
- Vivaraṇa of Upaniṣadbrahmendrayogin — Upaniṣadbrahmendrayogin, Sanskrit
Linked texts (3)
- Tripādvibhūtimahānārāyaṇopaniṣad — Sanskrit
- Vaiṣṇavopaniṣad — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit