Pramāṇa · Search · About · API

Ashtottarashatopanishad 154

Aṣṭottaraśatopaniṣad 154

Language
Sanskrit

154.1

uttarakāṇḍaḥ samāptaḥ
iti tripādavibhūtimahānārāyaṇopaniṣatsamāptā
śāntipāṭhaḥ
oṃ bhadraṃ karṇebhiḥ… devahitaṃ yadāyuḥ| (pūrvavat)
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ
śāntipāṭhaḥ
oṃ pūrṇamadaḥ pūrṇamidaṃ pūrṇamevāvaśiṣyate | (pūrvavat)
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ
athāto'dvayatārakopaniṣadaṃ vyākhyāsyāmo yataye jitendriyāya śamadamā-diṣaḍguṇapūrṇāya

154.2

citsvarūpo'hamiti sadā bhāvayan samyaṅ nimīlitākṣaḥ kiṃcidunmīli-tākṣo vāntardṛṣṭyā bhrūdaharādupari saccidānandatejaḥkūṭarūpaṃ paraṃ brahmāvalokayaṃstadrūpo bhavati

154.3

garbhajanmajarāmaraṇasaṃsāramahadbhayātsaṃtārayati tasmāttārakamiti | jīveśvarau māyikau vijñāya sarvaviśeṣaṃ neti netīti vihāya yadavaśiṣyate tadadvayaṃ brahma

154.4

tatsiddhyai lakṣyatrayānusandhānaḥ kartavyaḥ

154.5

dehamadhye brahmanāḍī suṣumnā sūryarūpiṇī pūrṇacandrābhā vartatee| sā tu mūlādhārādārabhya brahmarandhragāminī bhavati| tanmadhye taḍitkoṭisamānakāntyā
mṛṇālasūtravatsasūkṣmāṅgī kuṇḍalinīti prasiddhāsti| tāṃ dṛṣṭvā manasaiva naraḥ
sarvapāpavināśadvārā mukto bhavati| phālordhvagalalalāṭaviśeṣamaṇḍale
nirantaraṃ tejastārakayogavisphuraṇena paśyati cetsiddho bhavati| tarjanyagronmīlitakarṇarandhradvaye tatra phūtkāraśabdo jāyate| tatra sthite manasi
cakṣurmadhyagatanīlajyotiḥsthalaṃ vilokyāntardṛṣṭyā niratiśayasukhaṃ
prāpnoti| evaṃ hṛdaye paśyati| evamantarlakṣyalakṣaṇaṃ mumukṣubhirupāsyam

154.6

atha bahirlakṣyalakṣaṇaṃ nāsikāgre caturbhiḥ ṣaḍbhiraṣṭabhirdaśabhirdvādaśabhiḥ
kramādaṅgulānte nīladyutiśyāmatvasadṛgraktabhaṅgīsphuratpītaśuklavarṇadvayopetavyoma yadi paśyati sa tu yogī bhavati| caladṛṣṭyā vyomabhāgavīkṣituḥ
puruṣasya dṛṣṭayagre jyotirmayūkhā vartante| taddarśanena yogī bhavati| taptakāñcanasaṅkāśajyotirmayūkhā apāṅgānte bhūmau vā paśyati taddṛṣṭiḥ sthirā
bhavati| śīrṣopari dvādaśāṅgulasamīkṣituramṛtatvaṃ bhavati| yatra kutra
sthitasya śirasi vyomajyotirdṛṣṭaṃ cetsa tu yogī bhavati

154.7

atha madhyalakṣyalakṣaṇaṃ prātaścitrādivarṇākhaṇḍasūryacakravadvahnijvālāvalīvattadvihīnāntarikṣavatpaśyati| tadākārākāritayāvatiṣṭhati| taddhayodarśanena guṇarahitākāśaṃ bhavati| visphurattārakākārasandīpyamānāgāḍhatamopamaṃ paramākāśaṃ bhavati| kālānalasamadyotamānaṃ mahākāśaṃ bhavati
sarvotkṛṣṭaparamadyutipradyotamānaṃ tattvākāśaṃ bhavati| koṭisūryaprakāśavaibhavasaṅkāśaṃ sūryākāśaṃ bhavati| evaṃ bāhyābhyantarasthavyomapañcakaṃ
tārakalakṣyam| taddarśī vimuktaphalastādṛgvyomasamāno bhavati| tasmāt
tāraka eva lakṣyamamanaskaphalapradaṃ bhavati

154.8

tattārakaṃ dvividhaṃ pūrvārdhatārakamuttarārdhamamanaskaṃ ceti| tadeṣa śloko
bhavati
tadyogaṃ ca dvidhā viddhi pūrvottaravidhānataḥ
pūrvaṃ tu tārakaṃ vidyādamanaskaṃ taduttaramiti

154.9

akṣyantastārayoścandrasūryapratiphalanaṃ bhavati| tārakābhyāṃ sūryacandramaṇḍaladarśanaṃ brahmāṇḍamiva piṇḍāṇḍaśiromadhyasthākāśe ravīndumaṇḍaladvitayamastīti niścitya tārakābhyāṃ taddarśanamātrāṇyubhayaikyadṛṣṭyā manoyuktaṃ
dhyāyet| tadyogābhāve indriyapravṛtteranavakāśāt| tasmādantardṛṣṭyā tāraka
evānusandheyaḥ

154.10

tattārakaṃ dvividhaṃ mūrtitārakamamūrtitārakaṃ ceti| yadindriyāntaṃ tanmūrtimat| yad bhrūyugātītaṃ tadamūrtimat| sarvatrāntaḥpadārthavivecane manoyuktābhyāsa iṣyate tārakābhyāṃ sadūrdhvastha sattvadarśanānmanoyuktenāntarīkṣaṇena saccidānandasvarūpaṃ brahmaiva| tasmācchuklatejomayaṃ brahmeti siddham| tad brahma manaḥsahakāricakṣuṣāntardṛṣṭyā vedyaṃ bhavati| evamamūrtitārakamapi manoyuktena cakṣuṣaiva daharādikaṃ vedyaṃ bhavati rūpagrahaṇaprayojanasya manaścakṣurdhīnatvādbāhyavadāntare'pyātmamanaścakṣuḥsaṃyogenaiva rūpagrahaṇakāryodayāt| tasmānmanoyuktāntardṛṣṭistārakaprakāśā bhavati

154.11

bhrūyugamadhyabile dṛṣṭiṃ tad dvārordhvasthitateja āvirbhūtaṃ tārakayogo bhavati| tena saha manoyuktaṃ tārakaṃ susaṃyojya prayatnena bhrūyugmaṃ sāvadhānatayā kiñcidūrdhvamutkṣepayet| iti pūrvabhāgī tārakayogaḥ| uttaraṃ tvamūrtimadamanaskamityucyate| tālumūlordhvabhāge mahān jyotirmayūkho vartate| tadyogibhirdhyeyam| tasmādaṇimādisiddhirbhavati

Commentaries (2)

Linked texts (3)