Ashtottarashatopanishad 154
Aṣṭottaraśatopaniṣad 154
- Language
- Sanskrit
154.1
uttarakāṇḍaḥ samāptaḥ
iti tripādavibhūtimahānārāyaṇopaniṣatsamāptā
śāntipāṭhaḥ
oṃ bhadraṃ karṇebhiḥ… devahitaṃ yadāyuḥ| (pūrvavat)
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ
śāntipāṭhaḥ
oṃ pūrṇamadaḥ pūrṇamidaṃ pūrṇamevāvaśiṣyate | (pūrvavat)
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ
athāto'dvayatārakopaniṣadaṃ vyākhyāsyāmo yataye jitendriyāya śamadamā-diṣaḍguṇapūrṇāya
154.2
citsvarūpo'hamiti sadā bhāvayan samyaṅ nimīlitākṣaḥ kiṃcidunmīli-tākṣo vāntardṛṣṭyā bhrūdaharādupari saccidānandatejaḥkūṭarūpaṃ paraṃ brahmāvalokayaṃstadrūpo bhavati
154.3
garbhajanmajarāmaraṇasaṃsāramahadbhayātsaṃtārayati tasmāttārakamiti | jīveśvarau māyikau vijñāya sarvaviśeṣaṃ neti netīti vihāya yadavaśiṣyate tadadvayaṃ brahma
154.4
tatsiddhyai lakṣyatrayānusandhānaḥ kartavyaḥ
154.5
dehamadhye brahmanāḍī suṣumnā sūryarūpiṇī pūrṇacandrābhā vartatee| sā tu mūlādhārādārabhya brahmarandhragāminī bhavati| tanmadhye taḍitkoṭisamānakāntyā
mṛṇālasūtravatsasūkṣmāṅgī kuṇḍalinīti prasiddhāsti| tāṃ dṛṣṭvā manasaiva naraḥ
sarvapāpavināśadvārā mukto bhavati| phālordhvagalalalāṭaviśeṣamaṇḍale
nirantaraṃ tejastārakayogavisphuraṇena paśyati cetsiddho bhavati| tarjanyagronmīlitakarṇarandhradvaye tatra phūtkāraśabdo jāyate| tatra sthite manasi
cakṣurmadhyagatanīlajyotiḥsthalaṃ vilokyāntardṛṣṭyā niratiśayasukhaṃ
prāpnoti| evaṃ hṛdaye paśyati| evamantarlakṣyalakṣaṇaṃ mumukṣubhirupāsyam
154.6
atha bahirlakṣyalakṣaṇaṃ nāsikāgre caturbhiḥ ṣaḍbhiraṣṭabhirdaśabhirdvādaśabhiḥ
kramādaṅgulānte nīladyutiśyāmatvasadṛgraktabhaṅgīsphuratpītaśuklavarṇadvayopetavyoma yadi paśyati sa tu yogī bhavati| caladṛṣṭyā vyomabhāgavīkṣituḥ
puruṣasya dṛṣṭayagre jyotirmayūkhā vartante| taddarśanena yogī bhavati| taptakāñcanasaṅkāśajyotirmayūkhā apāṅgānte bhūmau vā paśyati taddṛṣṭiḥ sthirā
bhavati| śīrṣopari dvādaśāṅgulasamīkṣituramṛtatvaṃ bhavati| yatra kutra
sthitasya śirasi vyomajyotirdṛṣṭaṃ cetsa tu yogī bhavati
154.7
atha madhyalakṣyalakṣaṇaṃ prātaścitrādivarṇākhaṇḍasūryacakravadvahnijvālāvalīvattadvihīnāntarikṣavatpaśyati| tadākārākāritayāvatiṣṭhati| taddhayodarśanena guṇarahitākāśaṃ bhavati| visphurattārakākārasandīpyamānāgāḍhatamopamaṃ paramākāśaṃ bhavati| kālānalasamadyotamānaṃ mahākāśaṃ bhavati
sarvotkṛṣṭaparamadyutipradyotamānaṃ tattvākāśaṃ bhavati| koṭisūryaprakāśavaibhavasaṅkāśaṃ sūryākāśaṃ bhavati| evaṃ bāhyābhyantarasthavyomapañcakaṃ
tārakalakṣyam| taddarśī vimuktaphalastādṛgvyomasamāno bhavati| tasmāt
tāraka eva lakṣyamamanaskaphalapradaṃ bhavati
154.8
tattārakaṃ dvividhaṃ pūrvārdhatārakamuttarārdhamamanaskaṃ ceti| tadeṣa śloko
bhavati
tadyogaṃ ca dvidhā viddhi pūrvottaravidhānataḥ
pūrvaṃ tu tārakaṃ vidyādamanaskaṃ taduttaramiti
154.9
akṣyantastārayoścandrasūryapratiphalanaṃ bhavati| tārakābhyāṃ sūryacandramaṇḍaladarśanaṃ brahmāṇḍamiva piṇḍāṇḍaśiromadhyasthākāśe ravīndumaṇḍaladvitayamastīti niścitya tārakābhyāṃ taddarśanamātrāṇyubhayaikyadṛṣṭyā manoyuktaṃ
dhyāyet| tadyogābhāve indriyapravṛtteranavakāśāt| tasmādantardṛṣṭyā tāraka
evānusandheyaḥ
154.10
tattārakaṃ dvividhaṃ mūrtitārakamamūrtitārakaṃ ceti| yadindriyāntaṃ tanmūrtimat| yad bhrūyugātītaṃ tadamūrtimat| sarvatrāntaḥpadārthavivecane manoyuktābhyāsa iṣyate tārakābhyāṃ sadūrdhvastha sattvadarśanānmanoyuktenāntarīkṣaṇena saccidānandasvarūpaṃ brahmaiva| tasmācchuklatejomayaṃ brahmeti siddham| tad brahma manaḥsahakāricakṣuṣāntardṛṣṭyā vedyaṃ bhavati| evamamūrtitārakamapi manoyuktena cakṣuṣaiva daharādikaṃ vedyaṃ bhavati rūpagrahaṇaprayojanasya manaścakṣurdhīnatvādbāhyavadāntare'pyātmamanaścakṣuḥsaṃyogenaiva rūpagrahaṇakāryodayāt| tasmānmanoyuktāntardṛṣṭistārakaprakāśā bhavati
154.11
bhrūyugamadhyabile dṛṣṭiṃ tad dvārordhvasthitateja āvirbhūtaṃ tārakayogo bhavati| tena saha manoyuktaṃ tārakaṃ susaṃyojya prayatnena bhrūyugmaṃ sāvadhānatayā kiñcidūrdhvamutkṣepayet| iti pūrvabhāgī tārakayogaḥ| uttaraṃ tvamūrtimadamanaskamityucyate| tālumūlordhvabhāge mahān jyotirmayūkho vartate| tadyogibhirdhyeyam| tasmādaṇimādisiddhirbhavati
Commentaries (2)
- Aṣṭottaraśatopaniṣadvivaraṇa — Upaniṣadbrahmayogin, Sanskrit
- Vivaraṇa of Upaniṣadbrahmendrayogin — Upaniṣadbrahmendrayogin, Sanskrit
Linked texts (3)
- Advayatārakopaniṣad — Sanskrit
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit